Изге Язма: Зәбур
Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-04-18T10:37:09.351786+00:00

Изге Язма

Изге Язма

1. Зәбур
2. Сүзлек
3. Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре
4. Исраилнен Унике Тармагы

5. Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

6. Географик Карталар

Кереш сүз

Хөрмәтле укучылар, сезнең игътибарга Изге Язманың хәзерге татар телендә беренче тапкыр нәшер ителгән тулы җыентыгын тәкъдим итәбез.

Изге Язма грек телендә «библиа» (китаплар) дип атала, чөнки ул 66 мөстәкыйль язмадан тора. Мәсихчеләр (христианнар) традициясендә Изге Язма төп ике зур өлешкә бүленә: Тәүрат, Зәбур, пәйгамбәрләрнең язмаларын, шигъри һәм гыйбрәтле сүзләр китапларын үз эченә алган беренче өлеш – Иске Гаһед (килешү), ә икенчесе Яңа Гаһед дип атала.

Иске Гаһедне тәшкил иткән 39 китап, күп кенә галимнәрнең фикеренчә, безнең эрага кадәр XV гасырда языла башлап, якынча бер мең ел дәвамында иҗат ителгән. Әлеге китаплар борынгы яһүд һәм өлешчә арамей телләрендә язылган. Иске Гаһед дини яктан гына түгел, ә бәлки мәдәни һәм тарихи яктан да гаять зур әһәмияткә ия булган, Аллаһы белән Исраил халкы арасындагы мөнәсәбәтләрне яктырта торган, яһүдиләр һәм мәсихчеләр өчен изге саналган борынгы китаплар тупланмасыннан гыйбарәт. Әлеге тупланманың беренче биш китабын – Тәүрат, икенче төрле «Муса пәйгамбәрнең биш китабы» дип тә йөртәләр, чөнки Үзе сайлап алган Исраил халкына Аллаһы Үзенең канун-кагыйдәләрен шушы пәйгамбәр аша иңдерә. Тәүратның беренче китабы («Яратылыш») Аллаһы Тәгаләнең боерыгы белән дөнья-галәмнең һәм андагы бар нәрсәнең, шул исәптән беренче кешеләрнең бар ителүе, барча халыкларның нәсел атасы Адәм белән нәсел анасы Һаваның, Аллаһы әмеренә буйсынмыйча, дөньяны гөнаһка кертүләре турындагы хикәяләрдән башлана. Тәүратның калган дүрт китабында исраилиләрнең дүрт йөз ел дәвамында Мисырда кичергән коллык газапларыннан котылулары, Аллаһы тарафыннан вәгъдә ителгән Кәнган җирләренә сәфәр кылулары һәм Муса пәйгамбәр аша Аллаһыдан бирелгән дин кагыйдәләре вә төп кануннар бәян ителә. Шуннан соңгы китапларда исраилиләрнең Кәнган җирен яулап алулары, аларның шундагы көнкүрешләре, Исраил патшалары алып барган сугышлар, аларның уңыш-казанышлары, җиңү-җиңелүләре турында сүз бара.

Иске Гаһед стиль-язылыш ноктасыннан төрле характердагы китапларны берләштерә. Исраил дәүләтенең юлбашчы-җитәкчеләре һәм пәйгамбәрләре, башка халыкларга бәйле вакыйгалар турында сөйләүче тарихи китаплар белән беррәттән тәнкыйди, үгет-нәсыйхәт яки киләчәккә фараз кылу рухында язылган пәйгамбәрлек китаплары да бар: аларда Исраил халкының Аллаһы юлыннан читкә тайпылуы тәнкыйтьләнә, Аллаһыга тугрылык саклау – бердәнбер дөрес юл икәнлеге раслана, алда көткән серле-шомлы вакыйгалар турында кинаяләп хәбәр ителә.

Иске Гаһедтә шулай ук Аллаһыны данлаучы мәдхияләр һәм җырлар, ялвару-догалар (Зәбур), тирән фәлсәфи уйланулар, тапкыр, хикмәтле сүзләр, үгет-нәсыйхәтләр дә («Әюб», «Сөләйман патшаның гыйбрәтле сүзләре», «Вәгазьче») урын алган.

Хәзерге ел исәбе белән, ягъни Гайсә Мәсих туган елдан санаганда, I гасырның икенче яртысында борынгы грек телендә (Рим империясе басып алган Исраилдә халыкара тел) иҗат ителгән Яңа Гаһед (Инҗил-шәриф) тупланмасы 27 китаптан тора. Анда кешелек дөньясы тарихында яңа дәверне башлап җибәргән Гайсә Мәсихнең тууы, Аның Мәсих буларак күрсәткән хезмәтләре, үлеме һәм үледән терелүе, күккә ашуы, Гайсә оештырган мәсихчеләр бердәмлегенең башлангыч чорында булып үткән вакыйгалар бәян ителә. Яңа Гаһед тупланмасының беренче дүрт китабы Гайсә Мәсихнең тормышына һәм Аның тәгълиматына багышланган. Әлеге китаплар Гайсәне үз күзләре белән күргән шәкерте Маттай, Гайсә шәкерте Петернең якын дусты Марк, Гайсә белән булган вакыйгаларның дөреслеген җентекләп тикшергән тарихчы Лүк, Гайсә белән бергә күп вакытлар уздырган һәм Аның якын дусты булган Яхъя тарафыннан иҗат ителгән. Лүк калдырган икенче язмада («Рәсүлләрнең эшләре») Гайсә Мәсих күккә ашканнан соңгы вакыйгалар – Аның шәкертләренә Изге Рухның иңүе, алар кылган могҗизалар, Гайсә турындагы куанычлы хәбәрнең мәҗүси халыклар арасында таралуы һәм Аңа иман китерүчеләрнең артканнан-артуы турында сүз бара. Яңа Гаһедтә шулай ук Паул һәм башка рәсүлләр язган хатлар да урын алган. Аларның эчтәлеген дини үгет-нәсыйхәтләр, чын мәсихчегә хас яшәү кагыйдәләре тәшкил итә. Бу үгет-нәсыйхәтләр вә кагыйдәләр бүгенге көндә дә үзенең тәрбияви әһәмиятен югалтмаган. Яңа Гаһеднең соңгы кисәгендә – «Ачылыш» китабында – Яхъя, образлы тел кулланып, Гайсәнең җиргә икенче тапкыр килүен, дөньяның хөкем ителүен һәм ахырда булачак вакыйгаларны тасвирлый.

Изге Язманың тулы җыентыгы бүгенге көндә биш йөзләп телгә, ә аның кайбер өлешләре якынча ике мең телгә тәрҗемә ителгән. Изге Язманы татар теленә тәрҗемә итү 1970 нче еллар уртасыда Изге Китапны тәрҗемә итү институты (ИПБ) тарафыннан башланды, һәм шушы эшнең нәтиҗәсе буларак 1986 нчы елда Инҗилнең беренче биш китабын тәшкил иткән «Яхшы хәбәр» дип исемләнгән китап басылып чыкты. 1990 нчы елларда әлеге эшкә тәрҗемәчеләрнең яңа төркеме җәлеп ителде. Татар телендәге әлеге китапны тәрҗемә итүдә һәм басмага әзерләүдә Изге Китапны тәрҗемә итү институтыннан тыш, «SIL» халыкара оешмасы, «Берләшкән Изге Китап җәмгыятьләре» (UBS), татар язучылары, Татарстан китап нәшрияты мөхәррирләре, галим филологлар, Татарстан фәннәр академиясе Тел, әдәбият һәм сәнгать институты (ИЯЛИ) хезмәткәрләре һәм Казан дәүләт университеты (КФУ) укытучылары катнашты.

Тәрҗемәчеләр, мөхәррирләр, шулай ук дин гыйлеме һәм борынгы яһүд, грек теле белгечләре текст белән эшләгәндә аның төп нөсхәгә мәгънәви яктан тәңгәл килүен һәм шул ук вакытта аңлаешлы булуын максат итеп куйдылар. Төп нөсхә дигәндә, халыкара танылган басмалар – яһүд телендәге Biblia Hebraica Stuttgartensia һәм грек телендәге Novum Testamentum Graece (Nestle-Aland) күздә тотыла. Татар текстында башка борынгы чыганакларга нигезләнеп эшләнгән урыннар да бар. Андый очракта, мөһим саналган урыннарда, шул турыда искәрмәләр китерелә.

Әлеге басмада очраган кеше исемнәре һәм урын-төбәк атамалары төп нөсхәдә (Иске Гаһедтә – борынгы яһүд телендә, Яңа Гаһедтә – борынгы грек телендә) яңгыраганча – тартык авазлар үзгәрешсез калып, сузык авазлар татарчага якынайтып алынды. Текстта татар теленә гарәп чыганакларыннан кергән һәм халыкта киң таралу тапкан Ибраһим, Ягъкуб, Йосыф кебек татар исемнәре дә очрый. Аллаһыга һәм Гайсәгә бәйләнешле алмашлыклар зур хәрефтән язылды.

Китап ахырында сүзлек (андагы сүзләр текстта кечкенә «с» хәрефе белән тамгаланды), географик карталар, шулай ук Изге Язманың татар телендә моңарчы нәшер ителгән аерым өлешләре турындагы мәгълүмат белән танышырга мөмкин.

Татар телендәге әлеге басма ИЯЛИ һәм КФУ галимнәре тарафыннан рецензияләнеп, Россия фәннәр академиясе Тел белеме институтының уңай бәясен алды һәм рәсми рәвештә расланды. Татарстан митрополиясе дә китапка югары бәя бирде.

Изге Язма җыентыгы, бөек әдәби-тарихи мирас булып кына калмыйча, Аллаһы Тәгалә барлыкка китергән һәммә нәрсәнең – бөтен дөньяның, кешелекнең серләрен ачып бирә, Аллаһының табигатен, Аның күп нәрсәгә карата мөнәсәбәтен күрсәтә. Шуңа күрә һәр кешенең, әлеге китапны укып, Аллаһы Тәгаләнең асылына төшенү, үз тормышына карата Аллаһының ихтыярын белү мөмкинлеге бар.

Изге Китапны тәрҗемә итү институты, әлеге басма белән эшләгән барлык кешеләргә үзенең олы рәхмәтен белдереп, Изге Язманың татар телендәге беренче тулы тәрҗемәсе укучыларда кызыксыну уятыр, һәм аларда илаһи тарих белән якынрак танышу теләге туар дигән өметтә кала.

Изге Китапны тәрҗемә итү институты

Зәбур

Зәбур[1]

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150

1

Беренче китап

1^1Бәхетледер кеше, яманнар үгете белән йөрмәсә,
гөнаһлылар юлына басмаса,
мыскыллап көлүчеләр арасында утырмаса!+
2Раббы канунында булыр аның ирке,
көне-төне өйрәнер шул Канунны+.
3Агымсу ярында үскән агач кебек ул:
җимешен үз вакытында бирер,
яфраклары шиңмәс-корымас;
һәр эшендә уңышка ирешер ул+.

4Яманнар андый түгелләр,
җилгәреп очырган ашлык чүбе кебек алар+.

5Шунлыктан яманнар хөкемдә акланмас,
тәкъвалар арасында гөнаһлылар урын тапмас.

6Тәкъваларның юлын Раббы саклый,
ә яманнарның юлы һәлакәткә илтә+.

2

2^1Ни дип чуалыша-котырына кавемнәр,
ник халыклар булмастайны тормышка ашырмакчы?!+

2Җир йөзенең патшалары баш күтәрә,
Раббыга һәм Ул май сөрткән затка каршы
тупланалар бергә илбашлары+.
3«Зынҗырларын өзик, – диләр алар, –
өстебездән богауларын алып ташлыйк!»

4Күк тәхетендә утыручы көләдер,
Хуҗа-Хаким алардан каһкаһә илә көлә+.
5Ул аларны кисәтәчәк әле ачуы белән,
куркуга салачак барчасын дәһшәте белән,

6«Изге тавым Сионга Мин Үз патшамны утырттым», – диеп+.

7Мин, патша, Раббы фәрманын игълан итәм.

Ул миңа әйтте: «Син – Минем углым,
бүген Мин синең атаң булдым», – диде+.

8«Син Миннән сора,
һәм Мин сиңа халыкларны мирас итеп бирәчәкмен:

җир йөзенең дүрт кыйбласы синеке булыр», – диде.

9«Халыкларны син тимер таяк белән җимерәчәксең,
чүлмәк ваткан кебек, чәлпәрәмә итәчәксең», – диде+.

10Әй патшалар, акылыгызга килегез!
Әй дөньяның илбашлары, гыйбрәтләр алыгыз!
11Раббыга курку вә хөрмәт,
тетрәнү вә сөенеч белән хезмәт итегез,+
12углына хөрмәт күрсәтегез![*]
Юкса Аның ачуыннан юлыгызда һәлак булырсыз –
Аның ачуы бик тиз дөрләп китәр.

Раббыга сыенучылар һәммәсе бәхетледер!+

3

3^1Давытның үз углы Абшалумнан качып киткән чагында әйткән мәдхиясе[*]+.

2И Раббым, дошманнарым шулкадәр күбәйде!

Күпләр миңа каршы баш күтәрә!+

3«Аллаһыга сыенып кына котыла алмас!» – ди алар+.

4Әмма Син, и Раббым, як-ягымдагы калканым вә дан-шөһрәтем,
башымны югары күтәрергә мөмкинлек бирүчем!+

5Раббыга ялвару сүзләремне җиткерәм мин,
һәм Ул миңа мөкатдәс тавыннан җавабын кайтара+.

6Йоклап ятканда да, уянып торгач та, мине Раббы саклыйдыр –+

7әйләнәмне сарган меңләгән дошманнардан курку-өркү юк миндә+.

8И Раббым, тор! И Аллам, коткар мине!
Дошманнарымның һәммәсен тотып яңакла,
яманнарның тешләрен сугып сындыр!+
9Котылу – Раббыдандыр!
Үз халкын Ул мөбарәк кылсын!+

4

4^1Җырчылар җитәкчесенә: кыллы уен коралларында. Давытның мәдхиясе+.

2Ялваруларымны җавапсыз калдырма, и яклаучы Аллам!

Кысынкы чагымда Син миңа иркенлек бирдең;
инде хәзер дә кызган, ачы догамны ишет!+

3И адәм балалары! Миңа кара ягудан кайчан туктыйсыз?

Юк-барга күңелегезне биреп,
кайчанга кадәр юлдашыгыз ялган булыр?

4Белегез ки, тугры колын Раббы Үзенә сыендырды:

кайчан гына дәшсәм дә, ишетә Ул мине+.

5Куркып тетрәнегез, гөнаһ кылмагыз,
төнлә ятакларыгызда тыныч кына уйланып ятыгыз.

6Тиеш булган корбаннарны китерегез
һәм Раббыга сыеныгыз!+

7«Безгә яхшылыкны кем эшләр?» дигәннәр күптер.

И Раббы, безне йөзең балкышы белән нурландыр!+

8Иген вә шәрабка тиенгән кешеләрнең шатлыгы
йөрәгемә Син салган сөенечтән күпкә кайтыштыр.

9Сау-сәламәт ятып йоклыймын,
чөнки бары Син, Раббы, мине иминлектә яшәтәсең!+

5

5^1Җырчылар җитәкчесенә: тынлы уен коралларында. Давытның мәдхиясе.

2Сүзләремә колак сал, Раббым,
аһ-зарымны ишет.

3Фөрьяд[*] авазымны тыңла, и патшам вә Аллам!

Чөнки догам Сиңадыр+.

4Таңнарда Син мине ишетеп торасың, и Раббым!

Иртәләрен Сиңа инәлеп дәшәмен
һәм җавап бирүеңне көтеп каламын+.

5Чөнки яманлыкны хуш күргән Аллаһы түгелсең,
явызлык Синең хозурыңа кунмас.

6Тәкәбберләргә Синең янда урын табылмас,
бозыклык эшләгәннәр һәммәсе нәфрәтеңә дучар булыр+.

7Ялган сөйләгәннәрне Син юк итәрсең;
канга сусаганнарга, мәкерлеләргә Раббы җирәнеп карый+.

8Мин исә, мәрхәмәтең күплектән, Синең каршыңа килермен,
мөкатдәс йортыңа керермен,
курку вә тирән хөрмәт белән алдыңда сәҗдә кылырмын+.

9И Раббым, хак юлыңнан җитәкләп бар мине,
юкса дошманнарым күптер;
туры юлга күндер мине!

10Чөнки дошманнарым сүзендә хаклык юк,
эчләре һәлакәтле уйлар белән тулы;
ачык кабер базыдыр бугазлары,
телләрендә – ялагайлык+.
11И Аллаһы! Хөкемеңә дучар ит аларны,
мәкерлекләре үзләренең башына җитсен!

Бихисап күп гөнаһлары өчен яныңнан олактыр барысын,
чөнки алар Сиңа каршы баш күтәрде.

12Сөенсен Сиңа сыенган бар кеше,
сөенү шатлыгын татысын һәрдаим;
аларга химая кылчы Син.

Сине сөйгәннәр Синдә шатлык-куаныч тапсын!

13Чөнки Син, Раббы, тәкъваларны мөбарәк кыласың,
миһербаның калканы белән аларны каплап торасың+.

6

6^1Җырчылар җитәкчесенә: сигез кыллы уен коралларында. Давытның мәдхиясе+.

2И Раббым, ачуың чыгып җәзалама мине,
ярсыган чагыңда газаплама!+
3Мәрхәмәт ит, Раббым, чөнки сулып беттем,
шифа бир миңа, Раббым: калтырыйдыр сөякләрем,
4җаным-тәнем тетрәнәдер.
Аһ, йа Раббым! Кайчангача дәвам итәр бу+?

5Кил, Раббым, җанымны коткар,
мәрхәмәтең хакына саклап кал мине!

6Чөнки үлеләр арасында Сине беркем телгә алмас.

Гүрдә Сиңа кем шөкраннар кылсын?!+

7Аһ-зарларымнан мин тәмам хәлдән тайдым,
ятагымда һәр төн егълап чыгам,
түшәгемне күз яшьләремә чылатам.
8Хәсрәттән күзләрем зәгыйфьләнде,
дошманнарым рәнҗетүеннән нуры сүнде+.

9Әй сезләр, бозык гамәл кылучылар,
югалыгыз минем күз алдымнан!
Чөнки Раббы минем аһ-зарымны ишетте+.
10Ялваруыма Раббы колак салды,
догамны кабул итте.
11Дошманнарым барысы да хур булачак,
аларны дәһшәт чолгап алачак,
мизгел эчендә мәсхәрә ителеп һәммәсе качып китәчәк+.

7

7^1Беньямин ыругыннан Куш исемле кеше кылган эшләр хакында Давытның Раббыга әйткән кайгы җыры.

2Сиңа сыенамын, и Раббы Аллам!

Барлык эзәрлекләүчеләрдән коткар мине, азат ит!+

3Юкса алар мине арысландай ботарлар, өзгәләп ташлар,
һәм беркем мине коткармас+.

4-5И Раббы Аллам!
Әгәр мин ялгыш гамәл кылган булсам:
кулларымны хаксыз эшкә сузсам,
дус кешемә яманлык эшләсәм,
дошманыма сәбәпсез явызлык тели калсам,+
6шул чакта дошманым мине эзәрлекләсен,
куып җитеп җиргә салып таптасын,
намусымны туфрак белән бутасын.

7Дәһшәтең белән күтәрел, и Раббы!
Дошманнарым фетнәсенә каршы чык!
Хөкемеңне оештыр, минем хакка уян!
8Халыклар, килеп, Синең тирәңә җыелсын,
һәм Син алар өстеннән югарыга ашып утыр!+
9Халыкларны хөкем кыл, Раббы,
миңа да хөкемеңне чыгар –
тәкъва һәм гаепсез булуымны расла!+

10Акыл вә күңелләрне сынаучы и гадел Аллаһы!
Явызларның явызлыгын туктат,
тәкъваларга ныклык бир Син!+
11Аллаһы – минем калканымдыр,
пакь, туры күңелләрне яклаучыдыр+.
12Аллаһы – гадел Хөкемче,
көн дә хак карарын чыгаручы+.

13Дөрес юлга кайтмаса яманнар,
кылычын Аллаһы үткенләп кайрар, ук-җәясен корып куяр+.

14Аның үлем коралы әзер,
утлы булыр атар уклары+.
15Шулай яман кеше явызлыктан буаз калыр,
йөге аның афәт булыр,
ул үзенә ялган тудырыр+.

16Бүтәнгә дип казыган чокырына үзе барып егылыр+.

17Аның явызлыгы үзенә әйләнеп кайтыр,
рәхимсезлеге үз башына төшәр.

18Хаклыгы өчен Раббыга рәхмәтләр укыйм,

Аллаһы Тәгалә исеменә дан җырлыйм!+

8

8^1Җырчылар җитәкчесенә: «Гиттит»[*] көенә. Давытның мәдхиясе+.

2И Хуҗабыз Раббы! Бөектән-бөектер исемең җир йөзендә,
шөһрәтең күтәрелгәндер күкләрдән югары!+
3Сабый һәм имчәк балалар теленнән Син,
Үзеңә мактаулар яудыртып,
дошманның вә үчленең авызын томаладың.

4Син бар иткән күкләр киңлегенә,
күк гөмбәзенә Син утырткан Айга вә йолдызларга баксам,

5үз-үземә сорау бирәм:

«Син шулай игътибар күрсәткән инсан кем ул?!

Син шулай кайгырткан адәм баласы кем?!»+

6Кешене Син илаһи затлардан әллә ни ким яратмадың,
дан вә кадер-хөрмәт таҗын башына кигездең.

7Тудырган бар нәрсәң өстеннән хаким иттең аны,
бар нәрсәне аның аяк астына салдың:+
8сарыкларны, үгезләрне, дала-кыр киекләрен,
9күктәге кошларны, диңгездәге балыкларны,
диңгез юлларын айкаган барлык җан ияләрен.

10И Хуҗабыз Раббы! Бөектән-бөектер исемең җир йөзендә!

9

9^1Җырчылар җитәкчесенә: «Углының үлеме» көенә. Давытның мәдхиясе.

2И Раббым, бөтен йөрәгемнән Сиңа рәхмәтләр укыйм,
кылган барлык могҗизалы эшләреңне бәян итәм+.

3Синең өчен сөенеп, и Аллаһы Тәгаләм, итәмен тантана,
исме шәрифеңә мәдхияләр җырлыйм+.

4Кире чигенгәндә, минем дошманнарым
абынып һәлак булды Синең алда.
5Син, гадел хөкемче тәхетендә утырып,
минем хак дәгъвамны якладың+.
6Халыкларга Син дәһшәтеңне күрсәттең,
яманнарны юк иттең, хәтердән мәңгегә җуйдырдың+.

7Дошманнарым тәмам кырылып бетте,
Син хәтта аларның исемнәрен юкка чыгардың,
шәһәр-калаларын хәрабәгә әйләндердең.

8Раббының хакимлеге мәңгелектер,
хөкем ясар өчен корган Ул Үз тәхетен+.

9Дөньяны Ул хаклык белән хөкем итәр,
халыкларга чыгарган карары гадел булыр+.

10Изелгәннәр өчен Раббы – яклау йорты,
авыр чакларында – сыену урыны+.

11Исемеңне күңелдә саклаучылар, и Раббы, Сиңа өмет баглар,
чөнки нурлы йөзеңне эзләүчене Син кире какмыйсың+.

12Мәдхияләр җырлагыз Сионда утырган Раббыга,
кылган эшләрен игълан итегез халыкларга.

13Чөнки түгелгән кан өчен хисап алучы,
мазлумнарның[*] аһ-зарларын истә тотучы Ул.

14Кызган мине, и Раббым!

Нәфрәт саклаучылардан газап чигүемне күрсәң иде дә
үлем капкасыннан ераграк кылсаң иде!+

15Шулчак Сион капкалары төбендә, мине коткаруыңа сөенеп,

Сиңа булган мактау сүзләремне сөйләр идем!+

16Казыган чокырларына халыклар үзләре төште,
аяклары үзләре куйган ау тозагына эләкте+.

17Раббы Үзен гадел хөкеме белән танытты:

яманнар үзләре корган тозакка капты+.

18Яманнар – Аллаһыны оныткан бар халыклар –
үлеләр аймагына китәчәк+.

19Фәкыйрь-юксыл исә бөтенләйгә онытылмаячак,
мазлумның өмете бөтенләйгә өзелмәячәк.

20И Раббы, күтәрел!

Адәм баласы өстенлек алмасын,
халыклар Синең каршыда хөкем ителсен!

21И Раббы, дәһшәтеңне күрсәт халыкларга,
алар бары тик бәндәләр генә – шуны белсеннәр!

22И Раббы, нигә Син читтә торасың,
кайгы-хәсрәт килгәндә, ник бездән яшеренәсең+?

23Яман бәндә, тәкәбберләнеп, мазлумнарны эзәрлекли.

Их, үзе төшсә иде үз тозагына!
24Ул, теләгемә ирештем, дип мактаныр,
ачкүзле бәндә Раббыны сүгәр, Аны яманлар.
25Яман бәндә, эреләнеп, Раббыга йөз тотмас,
аның уйларында Аллаһы өчен урын табылмас,+
26һәр эшендә ул уңыш казаныр,
Синең карар-кануннарыңны аңлаудан ерак торыр,
дошманнарыннан көлепме көләр.
27Күңеленнән әйтер: «Мин тетрәнмәм!
Һичкайчан авыр хәлгә төшмәм!»+

28Авызы тулган аның ләгънәт, мәкер-ялган, янау белән –
яманлык вә бозыклыктыр тел төбендә+.

29Йорт-кура артына посып, гаепсезне сагалар ул,
аулакта очратып, мескеннең җанын кыяр+.

30Бичараны эләктереп алыр өчен,
өнендәге арыслан кебек, яшеренеп сагалап торыр,
аннары, ау ятьмәсенә эләктереп, өстерәп алып китәр+.

31Мескен бәндә, чарасыздан урталай бөгелеп,
әнә шулай көчленең тырнагына кабар.

32Яман кеше үзалдына:

«Аллаһы кылмышларыбызны оныткан,
йөзен-күзен каплаган һәм берни күрмәгәндер», – дияр+.

33И Раббы, күтәрел!

Кулыңны суз, Аллаһы!

Онытма бичара мазлумнарны!

34Ни өчен яман кеше Аллаһыны санламый,

«Ул миннән хисап сорамас!» дип уйлый?

35Әмма Сиңа барысы да мәгълүмдер,
җәбер-золым, кимсетүне күреп торасың,
кимсетелгәннәргә ярдәм кулы сузасың.

Мескен кеше үзен Синең иркеңә тапшыра:

үксез-ятимнең яклаучысы бары Син!+

36Көч-егәрен сындырып ташла яманнар вә явызларның,
эзе калмасын яманлыкларының!+
37Раббы – мәңгедән-мәңгегә патшадыр,
мәҗүси халыклар Аның җиреннән юкка чыгар+.

38И Раббы, мазлумнарның теләкләрен Син ишетәсең,
йөрәкләренә дәрман өстисең,
аларны колак салып тыңлыйсың.

39Җирдәге адәмнәр бүтән янамасын дип,
ятим вә изелгәннәрнең хакын хаклыйсың+.

10

Җырчылар җитәкчесенә. Давытның мәдхиясе.

1Мин Раббыда сыеныр урын таптым.

Ничек инде сез: «Таулар ягына коштай оч, качып кит!+

2Әнә күр: яман бәндәләр,
саф күңелле кешегә караңгыда төбәп атар өчен,
җәя керешләрен киереп, укларын җайлап куйдылар+.

3Нигезләр җимерелгәндә,
күңеле саф кеше нәрсә эшли алыр икән?!» – дип әйтәсез+.

4Раббы Үзенең изге йортындадыр,
тәхете югарыда-күктә.

Аның күзләре очлы:

адәм балаларына карашын төбәп, Ул барысын күреп-сынап тора+.

5Тәкъва инсанны Раббы сыный,
ә яманны, залим[*] кешене бөтен җаны белән дошман күрә+.

6Яман бәндәләр өстенә Ул утлы күмер, күкерт яңгыры коячак.

Көйдергеч сәмум җиле –
шул булыр аларга язмыш касәсеннән тигән өлеш+.

7Чөнки Раббы – гадел, гаделлек сөюче,
һәм күңеле саф адәм Аның нурлы йөзен күрәчәк+.

11

11^1Җырчылар җитәкчесенә: сигез кыллы уен коралларында башкарыла. Давытның мәдхиясе.

2Булыш безгә, и Раббы!

Чөнки тәкъвалар калмады, тугрылык бетте адәмнәр арасында+.

3Һәркайсы сөйли ялган бер-беренә, ялагайлык итә, икейөзлеләнә+.

4Бу юмакай авызларны, масаючан телләрне Раббы юк итәчәк.

5«Без телебез белән җиңеп чыгарбыз,
авызыбыз үзебезнеке, – диләр алар. –
Безгә кем хуҗа була алсын?!»

6«Инде чара күрәчәкмен! – дип әйтә Раббы. –

Җәбер күргән фәкыйрьләргә, аһ оручы мескеннәргә
үзләре теләгән иминлекне бирәчәкмен!»

7Раббының сүзләре – пакь сүзләрдер:

учак утында җиде кат эретелгән саф көмеш кебектер+.

8И Раббы, сакла Син шул адәмнәрне,
бу явыз буыннан мәңгегә имин кыл!

9Бөтен җирне яманнар басты,
адәм угылларында кабахәтлек мактауда.

12

12^1Җырчылар җитәкчесенә. Давытның мәдхиясе.

2Кайчанга кадәр, и Раббым, мәңгегәме мине онытырсың,
йөзеңне миннән яшерерсең+?

3Кайчанга кадәр җаным өзгәләнер,
көн-төн йөрәгем сыкрар?

Минем өстән дошманымның мыскыллавы
кайчангача дәвам итәр икән?

4Хәлемә кер, җавап бир, Раббы Аллам!

Күзләремне нурлы ит! Үлем йокысына китеп бармагаем+.

5«Җиңдек үзен!» – дип,
сыгылып төшкәнемә куанмаса иде дошманнарым+.

6Синең мәрхәмәтеңә өмет итәм, Раббым;
мине коткарып йөрәгемне сөендерче!

«Ул миңа игелек күрсәтте!» – дип, Мин Сиңа дан җырлармын+.

13

Җырчылар җитәкчесенә. Давытның мәдхиясе.

1•Акылсызның күңел төбендә

«Аллаһы юк!» дигән уй ятар.

Кешеләр азды, эшләре җирәнгечтер,
игелек кылучы һичкем юк+.

2Аны эзләүче берәр акыллысы бармы икән дип,
Раббы күктән бәндәләренә күз салды+.
3Юк, һәммәсе юлдан язган,
бозыклыкка бердәй баткан;
игелек кылучы күренми,
һичкем юк!+

4Икмәк кисәге йоткандай халкымны йотучы,

Раббыга дога кылмаучы ул бозыклар шулай акылга килмәсме инде+?

5Хактыр: дәһшәтле курку алачак әле аларны,
чөнки Аллаһы тәкъвалар яклыдыр.

6Мазлумның ниятен алар юкка чыгарса да,

Раббы аны Үзе яклыйдыр!

7Килсен Исраилгә котылу Сионнан!

Раббы Үз халкына муллык-иминлек кайтаргач,

Ягъкуб токымы сөенәчәк,

Исраил халкы шатлык кичерәчәк әле!

14

Давытның мәдхиясе.

1И Раббы, Синең йортыңда кунак булырга кем лаек?

Мөкатдәс тавыңда яшәргә кемнең хакы бар+?

2Юллары туры, гамәлләре гадел,
йөрәктән чыккан сүзләре хак булган кешеләр лаектыр!+

3Андый кеше теле белән яла якмас,
явыз ният белән дустына зыян кылмас,
якыны турында гайбәт-хурлауга юл куймас+.
4Денсезләргә нәфрәт күзе белән карар,
Аллаһыдан курыкканны хөрмәт итәр,
үзенә зыян килсә дә, антында торыр+.
5Көмешен ул әҗәткә рибасыз[*] бирер,
гаепсезгә каршы ялган шаһитлык итәр өчен, ришвәт алмас.

Шулай эшләгән кеше һичкайчан абынмас!+

15

Давытның шигыре.

1И Аллаһы, сакла мине, чөнки Сиңа сыгынамын!

2Раббыга мин әйтермен: «Минем Хуҗам Синдер,
минем өчен Синнән башка бәхет юк!» – диярмен+.

3Илеңдәге изге-тәкъваларың Синең бөектер,
минем бар сөенечем алардадыр.

4Чит илаһларга табынучыларның кайгылары артсын;
мин катнашмыйм аларның канлы корбан китерүендә,
авызыма алмыйм илаһларының хәтта исемен дә+.

5Миңа тигән өлеш, Минем касәм – Син ул, Раббым!

Синең кулыңдадыр минем язмыш+.

6Биләмәмнең ызаннары
нинди гүзәл җирләр буйлап сызылып бара –
нинди хозур милек насыйп иттең миңа!

7Миңа акыл биргән Раббыга мактау-шөкерләрем!

Төнге йокымда да хәтта вөҗданым үгет-нәсыйхәтләр бирә миңа.

8Һәрдаим күз уңымда тотам мин Раббыны,
нәрсә дә кымшата алмас мине, чөнки уң ягымда Ул Үзе тора!+

9Шуңа йөрәгемдә шатлык, күңелемдә сөенеч,
бәдәнем дә тынычлыкта яши.

10Җанымны Син үлеләр аймагында калдырмассың,
тугры бәндәңне кабердә черетмәссең+.

11Тормыш бирә торган юлны күрсәтәсең Син миңа,

Синең янда мул сөенечләр табыла,
учыңда һәрчак хозурлык-рәхәтлектер+.

16

Давытның догасы.

1И Раббым, хакым-дәгъвамны тыңла, фөрьядымны ишет,
хәйләсез иреннәрем әйткән догамны кабул ит!+
2Миңа хөкемне Үзең белеп яса,
хаклы икәнемне күзләрең күрсен!
3Төнлә килеп, Син минем йөрәгемә текәлдең,
сынап карадың да гаеп тапмадың,
чөнки телем күңелдә булганны гына сөйли+.
4Адәми затлар ни генә кылса да,
телеңнән төшкән сүзләрне тоттым мин,
залимнәр юлыннан читләшеп йөрдем.
5Адымнарым Синең юлда иде,
читкә тайпылмады аяк табаннарым+.
6И Аллаһы, ялварып дәшәмен Сиңа –
мине җавапсыз калдырмассың.
Колак сал һәм сүзләремне ишет!
7Күрсәт миңа могҗизалы мәрхәмәтеңне!

Дошманнан Синдә сыену эзләүчене уң кул белән Син аралыйсың!+

8Күз карасын саклаган күк сакла мине,
канатың астына алып сакла!+
9Яманнарның талавыннан,
әйләнәмдә йөргән дошманнардан коткар мине!
10Аларның йөрәкләрен май баскан,
сөйләгән сүзләрендә тәкәбберлек+.

11Артымнан эзәрлекләп, алар хәзер мине камыйлар,
миннән күз алмыйча җиргә бәреп егар җай эзлиләр.

12Корбанына ташланырга әзер торган арыслан,
яшерен җирдә посып яткан яшь арыслан кебек алар+.

13И Раббым, тор!
Каршыларына төшеп егып сал аларны,
кылычың белән коткар җанымны яманнардан;
14Үз кулың белән, Раббым, ул адәмнәрдән –
өлешләре шушы дөньяда булганнардан азат ит мине!

Бир аларга мул итеп Үзең хәстәрләп куйганны,
кирәгеннән артык итеп балаларына бир,
оныкларына да шуннан өлеш чыгар!
15Мин исә тәкъва булганга йөзеңне күрәчәкмен,
уянып, Синең каршыңда хозурлык кичерәчәкмен+.

17

17^1•Җырчылар җитәкчесенә. Раббы колы Давытның мәдхиясе. Раббы Давытны барча дошманнарыннан һәм Шаулдан коткарган көнне Давыт Раббыга җыр багышлады[*].

2Гыйшкым Сиңа, Раббым, көч-куәтем Синдер!+
3Раббы – Кыям минем, Ныгытмам һәм Йолучым!
Аллам – сыендыручы Кыяташым,

Калканым, коткаручы Коралым[*], Кальгам минем!+

4Раббы мактауга лаектыр!

Мин Аңа ялварып дәшәм,
һәм Ул мине дошманымнан азат итә+.

5Үлем газаплары биләп алган иде мине,
һәлакәтле дулкыннар өстемә ябырылган иде+.

6Үлеләр дөньясының зынҗырлары урап алган,
әҗәл ятьмәләре чолгаган иде мине+.

7Бәлагә тарыгач, мин Раббыга дәштем,
ярдәмгә үземнең Алламны чакырдым.

Үз йортыннан Ул мине ишетте,
зарлы авазым Аңа барып иреште+.

8Шуннан Раббының ачуы кабарды:

җир йөзе селкенә-тетри башлады,
тауларның нигезе чатнап кубарылды+.

9Раббының борын тишекләреннән – төтен,
авызыннан исә бар нәрсәне ялмап алучы утлар бөркелде,

Аңардан ялкынлы күмерләр шартлап чәчрәде+.

10Күкләрне янтайтып, Раббы түбән төште,

Аның аяк асты тоташ караңгылык иде+.

11Керубимнәрнең аркасына утырып очты Ул,
җил канатларында алга омтылды+.

12Караңгылыкка төренеп,
куе-кара болытлардан Үзенә чатыр корды+.

13Аның хозурындагы балкыштан,
болытларны үтәли тишеп, боз вә утлы күмерләр яуды+.

14Раббы күкләрне гөрселдәтте;
боз һәм утлы күмерләр чәчрәтеп,
Аллаһы Тәгалә Үзенең авазын ирештерде+.
15Уклар атып таратты дошманны,
яшеннәр чатнатып тар-мар китерде+.
16И Раббы, дәһшәтле шул авазыңнан,
борының бөркегән сулыштан диңгез төпләре күренде,
дөньяның нигезләре ачылды+.

17Югарыдан сузылып Раббы кулымнан алды,
тирән сулар эченнән тартып чыгарды+.

18Көчле дошманымнан, мине күрәлмаучы,
миннән куәтлерәк бәндәләрдән коткарды-аралады мине+.

19Афәтле көнемдә алар юлыма төшкәннәр иде,
әмма Раббы миңа терәк булды.

20Ул мине иркенлеккә алып чыкты, коткарды,
чөнки мин Аның күңеленә хуш килдем+.

21Тәкъвалыгым өчен Раббы миңа әҗерен бирде,
кулларым пакьлеге өчен бүләкләде+.
22Чөнки мин Раббы юлында йөрдем,
Аллаһыдан йөз чөереп яман эш кылмадым.
23Аның бөтен карарларын күз уңында тоттым,
Канун кагыйдәләреннән читкә тайпылмадым.
24Каршында һәрчак ихлас-саф булдым,
гөнаһ эш кылудан сакландым+.
25Аның алдында тәкъвалыгымны,
кулларымның пакь булуын күреп,
Раббы миңа әҗерен кайтарды.

26Тугры кешегә Син тугрысың,
күңеле керсезгә мөгамәләң керсездер.

27Пакь кешегә пакьлек кыласың,
хәйләкәргә исә хәйлә корасың.

28Мазлумнарны Син яклыйсың,
тәкәббернең исә башын түбән идерәсең+.

29Шәм-чырагыма ут кабызучы Синдер, Раббым!

Караңгылыгымны Аллам яктырта!+

30Аллаһы ярдәме белән мин дошман яуларын җиңәм,

Аның ярдәме белән диварларны кичәм.

31Аллаһының юлы кимчелексез,
әйткән сүзе саф-пакьтер!

Аңа сыгынган һәр кеше өчен калкан Ул!+

32Раббыдан башка тагын берәр алла бармы?!

Аллабыздан башка икенче бер кыяташ бармы?!+

33Аллаһы – миңа көч-куәт бирүче,
барыр юлымны хәвефсез кылучы!

34Аякларымны боланныкыдай җитез кыла,
биеклекләрдә мине тотрыклы итә+.

35Кулларымны сугыш һөнәренә өйрәтә,
бакыр җәядән ук атарга көч бирә+.

36И Раббым, Син миңа коткаручы калканыңны бирдең,

Синең уң кулың – минем таянычым;

Синең ярдәмең мине биекләргә күтәрә.

37Син минем барыр сукмагымны киңәйтәсең,
аякларым шуңа ышанычлы атлый.

38Эзәрлекли барып, дошманымны куып җиттем,
кырып бетермичә кире борылмадым+.

39Шундый итеп издем ки, җирдән калыкмас иттем –
аяк астында ятып калдылар.

40Сугышыр өчен миңа көч бирдең Син,
миңа каршы чыкканнарны аягым астына салдың.

41Дошманнарны борылып качарга мәҗбүр иттең Син –
миңа үчлеләрне шулай тар-мар иттем+.

42Ярдәмгә чакырдылар, тик аларга котылу насыйп булмады,

Раббыга ялвардылар, тик Ул җавап бирмәде+.

43Мин аларны җилдә очкан тузан кебек туздырып аттым,
урам пычрагыдай таптадым+.

44Халык фетнәсеннән мине Син коткардың,
кавемнәр өстеннән мине баш иттең –
мин белмәгән кабиләләр миңа хезмәт итә+.
45Тавышымны ишетүгә, буйсыну белдерәләр,
каршымда билләрен бөгәләр+.

46Рухлары сынып, калтыранып кальгаларыннан чыгалар+.

47Раббы – тере Заттыр! Минем Кыяташыма мактау-шөкерләр яусын!

Мине коткаручы Аллам күкләргә күтәреп макталсын!

48Ул – минем өчен Үч алучы,
чит кавемнәрне миңа Буйсындыручы,+
49мине дошманнарымнан Йолып алучы,
миңа каршы чыгучылардан мине Өстен итүче,
залимнәрдән Коткаручы.
50Шуның өчен, и Раббы,
чит кавемнәр алдында Сиңа рәхмәтләр укырмын,
исемеңә мәдхияләр җырлармын!+

51Үзе куйган патшага Ул бөек җиңүләр насыйп итә,

Үзе сайлаган Давытка
һәм аның нәсел-нәсәбенә мәңгелек мәрхәмәтен күндерә+.

18

18^1Җырчылар җитәкчесенә. Давытның мәдхиясе.

2Күкләр Аллаһының шөһрәтен хикәяли,
күк гөмбәзе Аның могҗизалы эшләрен бәян итә+.

3Көн көнгә шул хакта хәбәр җиткерә,
төн төнгә ирештереп тора.

4Тып-тын алар: сүз дә, сөйләү дә юк –
көн вә төннең тавышы ишетелми.

5Алай да хәбәрләре бөтен җир йөзенә,
сүзләре дөнья читләренә тарала.

Раббы күкләрдә кояш өчен чатыр корды+.

6Ак чыбылдыктан чыккан кияүгә охшаш ул кояш,
батыр йөгерешче кебек чабарга атлыгып-шатланып тора+.

7Күкнең бер очыннан калкып чыга,
икенче очына барып җитеп байый –
бер генә нәрсә дә аның җылысын тоймый калмый.

8Раббының Кануны камил – ул җаннарны тергезә,
күрсәтмәләре ышанычлы – гади кешегә зирәклек өсти+.

9Әмерләре гадел – күңелләргә сөенеч бирә,
боерыклары якты-анык – күзләрне ача+.

10Раббыдан курку, Аны хөрмәт итү – пакь нәрсәдер,
һәм бу шулай мәңге дәвам итәчәк;
хөкем-карарлары ышанычлы, һәммәсе хактыр+.
11Раббы кануннары алтыннан да,
бихисап күп саф алтыннан кадерлерәк;
алар балдан, кәрәзле сыек балдан татлырак+.

12Кануннарың миңа, Синең колыңа, үгет-нәсыйхәт бирә;
аларны ихлас үтәү – саваплы эш!

13Кем үзенең хаталарын күреп белә?!

Ихтыярсыз кылынган языклардан пакь кыл мине, Раббым,

14ниятемдә булганнардан да мин колыңны тыеп кал –
минем өстән хакимлек итмәсеннәр!

Шул чагында мин керсез,
зур гөнаһлардан азат булырмын+.

15И Раббым, Кыяташым вә Коткаручым минем!

Авызымнан чыккан сүзләр, күңелемдәге уйлар

Синең күзеңә ятышлы күренсә иде!+

19

19^1Җырчылар җитәкчесенә. Давытның мәдхиясе.

2Афәтле көндә Раббы сине[*] ишетсә иде,

Ягъкуб Алласының исеме сине сакласа иде!+

3Мөкатдәс урыныннан Раббы сиңа ярдәмен күндерсә иде,

Сион тавыннан мәдәт[*] юлласа иде!+

4Чалырга китергән барча малыңны исенә төшерсә һәм
тулаем яндыру корбаннарыңны кабул итсә иде!
5Раббы сиңа күңелең теләгәнне бирсә иде дә
уй-ниятләреңнең барысын гамәлгә куйса иде!+

6Шулчак без, синең җиңүеңә сөенеп, шатлыклар кылырбыз,

Аллаһы исеме белән байраклар күтәрербез!

Раббы синең бар үтенечләреңне гамәлгә ашырса иде!

7Беләмен: Раббы Үзе май сөрткән патшаны коткарачак,
мөкатдәс күкләрдән аңа уңай җавабын күндерәчәк –
уң кулы белән җиңү китерәчәк.

8Берәүләр – сугыш арбалары,
икенчеләр атлары белән мактаныр.

Без исә Раббы Аллабыз исеме белән мактанырбыз+.

9Тегеләр хәлдән таеп егылырлар,
без исә, калкып, аякта нык басып торырбыз.

10И Раббы! Патшага җиңү китер!

Сиңа ярдәм сорап дәшкәндә, үтенечебезгә колак сала күр!

20

20^1Җырчылар җитәкчесенә. Давытның мәдхиясе.

2И Раббы, Син биргән көч-кодрәткә патша шатланадыр,

Син китергән җиңүгә ифрат куанадыр+.

3Син аңа күңеле теләгәнне бирдең,
теленнән төшкән үтенечен кире какмадың+.

4Аны мул фатихалар белән каршыладың,
башына саф алтыннан таҗ кигездең.

5Синнән ул гомер сорады,

Син аны бирдең һәм гомерен озын, бакый кылдың+.

6Җиңү яулатып, аны шан-шөһрәтле иттең,
иңенә мәһабәтлек вә бөеклек йөге салдың.

7Фатихаң белән аны мәңгегә мөбарәк кылдың,
йөзеңнең нуры белән күңелен балкыттың.

8Патшаның бар өмете фәкать Раббыда;

Аллаһы Тәгаләнең мәрхәмәте илә ул абынмас+.

9Синең кулың – бар дошманнарыңны,
уң кулың Сине күрәлмаучыларны эзләп табачак.

10Пәйда булып, Син аларны кызган мичкә кертәчәксең,
дәһшәтең утында барысын юк итәчәксең,
ялкының аларны ялмап алачак+.

11Җир йөзеннән, адәмнәр арасыннан балаларын,
нәсел орлыкларын юкка чыгарачаксың+.

12Алар Сиңа яманлык эшләргә теләп мәкер корырлар,
әмма уңышка ирешә алмаслар.

13Киерелгән җәяңне төбәп,

Син аларны арка куеп качарга мәҗбүр итәрсең+.

14И Раббы, гайрәтеңне күрсәтеп күтәрел!

Без исә кодрәтеңә дан җырларбыз, мәдехләр[*] әйтербез!

21

21^1Җырчылар җитәкчесенә. «Таң атканда» көенә. Давытның мәдхиясе.

2И Аллам, и Аллам! Нигә Син мине ташладың?

Ни өчен ярдәмеңнән мәхрүм иттең?

Аһ-зарыма ник колак салмыйсың+?

3И Аллам! Көндезләрен ялварам – җавап бирмисең,
кичләрен ялварам, тик тынычлык иңми+.
4Син бит – тәхеттә утыручы мөкатдәс Зат,
Исраилнең мактау сүзләрен казанучы!
5Ата-бабаларыбыз Сиңа өмет баглап яшәгән,
өметләре Синдә булган,
һәм Син аларга котылу биргәнсең.
6Алар Сиңа фөрьяд иткән,
һәм Син аларны бәла-казадан йолып алгансың;
Сиңа сыгынганга күрә оятлы булмаган алар+.

7Мин исә кеше түгел, бары туфрак корты:
халык мине кимсетә, хур күрә,+
8очраган һәрберсе мыскыл итә,
авызын ыржайтып, башын кырын салып:+
9«Раббыга таянасың икән, Үзе коткарсын,
синнән разый икән, Үзе ярдәм итсен!» – ди.

10Әмма әнкәм карыныннан мине дөньяга тудыручы,
әнкәм күкрәгендә мине имин саклаучы Син бит!+

11Тумыштан ук мин Синең иркеңә тапшырылганмын,
карыннан туганда ук, Син – минем Аллам!

12Миннән ераклашма!

Алдымда – афәттер, ә ярдәмгә килүче юк+.

13Башан үгезләрен хәтерләткән дошманнарым сырып алган мине,
бөтен әйләнәмдә ажгырып тора өерләре+.

14Авызларын киереп үкерә,
корбанын ботарлый торган арысланнар кебек алар.

15Су шикелле түгелеп, бушап калдым мин,
буыннарым тотмый башлады,
тәнем эчләрендә йөрәк итем балавыздай эреп йомшарган+.

16Көч-дәрманым чүлмәк ватыгыдай корып кипкән,
телем аңкавыма ябышкан.
Мине үлем хәленә төшергән Зат – Син Ул, Син!
17Бөтен яктан мине этләр камап алган –
явыз өер уртасында басып торам;
аяк-кулларымны яралый алар+.
18Берәмләп санарлык минем шәрә сөякләрем,
ә алар, миңа текәлеп, тамаша кылалар+.
19Кием-салымымны үзара бүлешәләр –
өс киемем кемгә тияр дип жирәбә салалар+.
20Син, и Раббым, миннән алай ераклашма!
Ярдәмең белән ашык, и көч-дәрманым хуҗасы!
21Җанымны кылыч янавыннан,
хәятемне этләр тырнагыннан коткарып кал!+
22Йолып ал мине арыслан авызыннан,
коткар мине ерткыч үгезләр мөгезеннән!+

23Шулчак исем шәрифләреңне кардәшләремә сөйләрмен,
җыенда Сине данлармын+.

24Әй сезләр, Раббыдан куркып, Аны хөрмәт итүчеләр,
дан җырлагыз Аңа!

Әй Ягъкуб токымы, Раббыга хөрмәтеңне белдер!

Әй Исраил токымы, Раббыга итагатеңне күрсәт!+

25Чөнки мазлумның хәсрәтен күреп җирәнеп калмады Ул,
аңардан йөз чөермәде, фөрьядын ишетте.

26Сиңа булыр олуг җыенда мактауларым!

Раббыдан куркучы һәм Аны хөрмәт итүчеләр алдында
вәгъдә-нәзерләремне үтәрмен+.

27Мазлум кешеләрнең, ашап, тамаклары туйсын,

Раббыны эзләүчеләр Аңа дан җырласын,
йөрәкләре тибүдән мәңге туктамасын!

28Дөньяның бар кыйтгалары, Раббыны танып белеп, Аңа йөз борачак,
бар кавемнәр Аның алдында сәҗдә кылачак+.

29Чөнки патшалык тәхете Раббыныкыдыр,
халыклар өстеннән хөкемдарлык Аның кулында+.

30Җирдә кәеф-сафа корып яшәүче Аңа баш иячәк,
тереклек көче сүнеп барган – үлем якасында торучы да –

Аның алдында тез чүгәчәк.

31Онык-туруннарыбыз Аңа табыныр,
нәсел варисларыбыз Хуҗа-Хаким турында ишетер,+

32Аның хаклыгы, Ул кылган эшләр киләчәк буыннарга хәбәр ителер+.

22

Давытның мәдхиясе.

1Раббы – минем көтүчем,
Ул мине мохтаҗлыкта калдырмас+.
2Мул-куе үләнле болыннарда йөртер,
талгын сулы елгалар буенда ял иттерер+.
3Җаныма ныклык бирер,

Үз исеме хакына мине хак-туры юллардан җитәкләр+.

4Караңгы үзәнгә барып керсәм дә,
хәвеф-хәтәрдән курыкмам,
чөнки янымда Син бар!
Көтүче таягың вә юл таягың кулыңдадыр,
шуңа күрә җаным тыныч минем+.

5Дошманнарым күз алдында Син миңа табын җәйдең,
башыма хуш исле май сөрттең[*];
мөлдерәмә тулы минем касәм+.

6Шулай, Синең игелегең, мәрхәмәтең
хәятем дәвамынча мине җитәкләп йөртер.

Раббы йорты гомер бакый минем йортым булыр.

23

Давытның мәдхиясе.

1Җир һәм андагы бар нәрсә Раббыныкы,

Аныкыдыр җиһан һәм бар тереклек дөньясы+.

2Җирне Ул диңгезләр өстенә корды,
агым сулар өстенә урнаштырды+.

3Раббы тавына менәргә кем лаек?!

Мөкатдәс урынында Аның кем тора алыр?!+

4Куллары чиста, йөрәге пакь, күңеле ялганга берекмәгән,
анты хәйләсез булган адәмнәр+
5Раббының фатихасын алыр,
коткаручы Алласы тарафыннан акланыр.
6Менә шундый ул – Раббыны эзләүче,
Ягъкуб Алласы хозурына килүче[*] токым.

7Әй капкалар, ачылыгыз!

Киерелеп ачылыгыз, әй борынгы капкалар!

Шөһрәт иясе патша эчкә үтсен!+

8Кем ул шөһрәтле патша?

Көчле вә кодрәтле Раббы,
сугышта җиңүчән Раббы ул!+

9Әй капкалар, ачылыгыз!

Киерелеп ачылыгыз, әй борынгы капкалар!

Шөһрәт иясе патша эчкә үтсен!

10Кем ул шөһрәтле патша?

Күкләр Хуҗасы Раббы Үзедер!

Шөһрәтле патша Улдыр!+

24

Давытның мәдхиясе.

1И Раббым, җанымны Сиңа тапшырам!+
2И Аллам, бар өметем Синдә!
Хурлыкка төшермә мине,
дошманнарым, минем өстән көлеп, тантана итмәсеннәр.

3Сиңа өмет баглаган һичкем хурлык кичермәсен,
сәбәпсез хаинлек[*] итүчеләр үзләре хурлыкка төшсен+.

4И Раббым, хак юлыңны күрсәт миңа,
сукмагыңнан ничек барыйм, төшендер+.
5Үзеңнең хакыйкать юлыңа күндер, өйрәт мине,
чөнки Синдер мине коткаручы Аллаһы,
бар өметем һәрчак Синдә генә+.
6Әзәлдән[*] күрсәтә килгән рәхим-шәфкатеңне,
мәрхәмәтеңне исеңә төшерче, Раббым!+
7Яшьлек гөнаһларым, хаталарымны оныт,
игелегең хакына мине мәрхәмәт белән искә ал, Раббым!+

8Раббы игелекле вә гадәләтледер,
гөнаһкярләрне Ул дөрес юл сайларга өйрәтә.
9Басынкы күңелләрне туры юлдан җитәкли,
Үзенең хак юлларын аларга өйрәтә.
10Раббы белән төзегән килешүне
һәм Аның күрсәтмәләрен тотканнар
Аның юлында мәрхәмәт вә тугрылыкка очрар.

11И Раббым, гаебем зур булса да,

Үз исемең хакына кичерә күр!+

12Раббыдан куркып, Аны хөрмәт итүчегә
нинди юл сайларга кирәген күрсәтер Ул.
13Рәхәттә, муллыкта яшәр шул кеше,
нәселе мираска җир алыр+.
14Раббы киңәше –
Аңардан курыкканнарга, Аны хөрмәт иткәннәргә;
алар белән төзегән килешүнең асылына төшендерә Ул.

15Күзләрем минем һәрчак Раббыга юнәлгән,
аякларымны ау ятьмәсеннән Ул ычкындырыр+.

16Хәлемә күз салып, кызган мине,
чөнки ялгыз калып җәфа чигәмен.

17Йөрәгем сыкравы тулып ташыйдыр,
коткар Син мине бу авыр хәлдән.

18Газаплы, җәфалы хәлемә күз сал да
булган бар гөнаһларымны ярлыка минем.

19Әнә, дошманнарым ничек күбәйгән,
миңа нинди аяусыз нәфрәт белән карыйлар.

20Җанымны сакла, коткар мине!

Хурлыкка төшермә,
чөнки мине сыендыручы Син генәдер.

21Пакьлек вә тугрылык мине саклап торсын,
чөнки өмет-ышанычым Сиңа юнәлгән.

22И Аллаһы, коткар Исраилне барлык бәла-казалардан!+

25

Давытның мәдхиясе.

1И Раббым, хакымны Үзең хакла,
мин бит пакь юлдан йөрдем,
икеләнүсез бары Сиңа өмет баглап яшәдем+.
2Тикшер мине, Раббым, сынап кара,
күңелемдәге уй-ниятләргә бәһа бир!+
3Синең мәрхәмәтең һәрчак күз алдымда,
мин Сиңа һәрчак тугрылык саклыймын+.
4Ялганчылар янында утырмыйм,
монафикъларга ияреп китмим.
5Явызлар җыенына нәфрәт саклыйм,
яманнар яныннан урын алмыйм+.

6-7И Раббым, гаепсез булуымны раслап кулларымны юармын[*] да,

Сиңа рәхмәтләр укып, могҗизалы эшләреңне бәян итә-итә
мәзбәхеңне әйләнеп чыгармын++.

8И Раббым, Мин сөям Синең дан-шөһрәтең тулы,

Син яшәгән йортны.

9-10Харап итмә җанымны, хәятемне,
гөнаһка баткан, уң куллары белән күпләп ришвәт алучы
канэчкеч явызлар арасында калдырып++.

11Мин бит пакьлек юлыннан атлаучы –
кызган, коткар мине!

12Аягым тигез җирдә нык торыр,
җыенда мактау-шөкерләрем Раббыга булыр!

26

Давытның мәдхиясе.

1Раббы – Яктылык бирүчем, Коткаручым!

Миңа кемнән өркергә?!

Раббы – хәятемнең кальгасы!

Мине кем куркыта алсын?!+

2Мине йотмакчы булып өстемә ябырылган явыз җаннар –
көндәшләрем, дошманнарым, – абынып, барысы җиргә авачак.

3Каршымда бер чирү-яу калыкса да, йөрәгемне курку алмас;
миңа каршы сугыш ачсалар да, ныклыгымны җуймам+.

4Раббыга теләк-эстәгәнем бары шул:

гомер бакый Раббы йортында булып,

Аның гүзәллегенә соклану, торагында догалар кылу+.

5Казалы көнемдә Ул миңа сыеныр урын бирер,
ышык урынга – Үз чатырына кертеп яшерер,
кыя башына менгереп куяр.
6Шул чакны минем башым
әйләнәдәге дошманнарым өстеннән калкып торыр;
шатлыктан һай-һайлап мин
Раббы чатыры каршында корбаннар китерермен,

Аңа багышлап җырлар көйләрмен, мәдхияләр яудырырмын+.

7И Раббым, ялвару сүзләремне ишет,
кызганып, җавап бир миңа!

8Күңелемдә Синең аваз:

«Йөземне эзлә!» – дидең.

Инде мин менә нурлы йөзеңне эзлим!+

9Яшермә миннән йөзеңне,
ачу саклап кума колыңны!

Син бит миңа һәрчак ярдәмче булдың;
кире какма, ташлама мине, и коткаручы Аллам!

10Ата-анам ташлап китсә дә, Раббы мине кабул итәчәк+.

11Дошманнарым күп булганга күрә,
юлыңны өйрәт миңа, и Раббым,
туры-тигез сукмакта миңа җитәкче бул!+
12Дучар итмә мине дошманнарым иркенә,
чөнки ялган шаһитлар өере – каршымда,
авызларыннан дәһшәтләр ява өстемә+.
13Әмма өмет-ышанычым ныктыр:
Раббы игелеген күрәчәкмен әле терек дөньяда!+

14Өметеңне Раббыга багла, кыю бул, йөрәгеңне ныгыт!

Өметеңне Раббыга багла!+

27

Давытның мәдхиясе.

1И Раббым, Сиңа ялварып дәшәм!

Җавап бирми калма, Кыяташым минем!

Юкса кабер якасындагы кеше сыман булырмын+.

2Ярдәм сорап Сиңа дәшкәндә,
мөкатдәс йортыңа карап кулларымны сузганда,
минем ялварулы догаларыма колак сал!+

3Якын күршесе белән дустанә гәп корып та,
күңелләрендә мәкер саклаган явызлар –
бозыклык кылучылар вә яманнар белән бергә харап иттермә мине!+

4Эшләгән эшләре, явызлыклары,
куллары кылган гамәлләре өчен җәзага тарт аларны –
тиешлесен бирче үзләренә!

5Раббы гамәлләрен, Аның кулы кылган эшне санга сукмаганга,

Раббы туздырачак аларны, баш күтәрмәс хәлгә куячак+.

6Мактау-шөкерләр яусын Раббыга!

Аһ-зарымны ишетте Ул.

7Раббы – минем көч-куәтем вә калканым!

Бар йөрәктән Аңа өмет итәм.

Ул миңа ярдәмгә килде,
шуңа күңелем сөнечтән тулды;
рәхмәтемне белдереп, Аңа җыр җырлыйм+.

8Раббы – Үз халкының кодрәте,

Раббы Үзе май сөрткән патша өчен сыену кальгасы!

9Биләмәң булган Үз халкыңны коткар, мөбарәк кыл,
көтүче бул аңа, мәңге җитәкләп бар!+

28

Давытның мәдхиясе.

1И илаһи затлар[*], Раббының шөһрәтен вә көч-кодрәтен таныгыз!+

2Раббы исеменең данын таныгыз,
гаҗәеп изгелек иясе Раббыга сәҗдә кылыгыз!

3Раббының авазы,
шөһрәтле Аллаһы гөрелтесе, сулар өстендәдер;
Раббы зур сулар өстеннән гизә+.
4Раббының авазы гайрәтле,
Раббының авазы мәһабәтле!
5Раббының авазы эрбет агачларын сындыра,
Ливан эрбетләрен йолкып аудара+.
6Ливан тауларын Ул – үгез бозау,

Сирион тауларын кыргый яшь үгез сыман сикертә+.

7Раббының авазы ут-ялкын очкыннары чәчрәтә,

8Раббының авазы чүл өстен тетрәтә,

Раббының авазы Кадыш чүлен дер селкетә+.

9Раббының авазы таза имәннәрне сыгылдыра[*],
урманнарның яшел киемнәрен чишендерә.

Раббының йортында һәммәсе:

«Раббы данлыклы!» – дип әйтер.

10Раббы дәрья сулар өстендәге тәхетендә утыра,

Үз тәхетендә Ул мәңгелек патша булып утыра+.
11Раббы Үз халкына көч-куәт биреп торыр,
аның исән-имин яшәвен мөбарәк кылыр!+

29

29^1Давытның мәдхиясе. Аллаһы йортын изгеләштерү мәрасимендә[*] җырланган җыр.

2Мин Сине олуглыймын, и Раббым!

Чөнки Син мине бәладән тартып чыгардың,
дошманнарыма минем өстән тантана итәргә бирмәдең+.

3И Раббы Аллам, Сиңа ялварып дәшкәч,

Син миңа шифа-дәва бирдең.

4И Раббым, Син җанымны үлеләр дөньясыннан коткардың,
кабер якасыннан тартып алып исән калдырдың+.

5И Раббының тугры затлары, Раббыга мәдхияләр җырлагыз,
мөкатдәс исеменә шөкрана кылыгыз!

6Чөнки Аның ачу-дәһшәте – бары бер мизгел,
илтифаты исә – тоташ бер гомер.

Кичен күз яшебез акса, иртән алмашка сөенеч килә+.

7Имин вакытта үз-үземә:
«Гомер бакый какшамам!» – дип әйткән идем+.
8Илтифатың белән Син мине
мәгърур таудай какшамас иттең, Раббым!
Әмма йөзеңне миннән яшергәч, хафага төштем.
9Шулчак мин Сине чакырып дәштем, Раббым,
рәхим-шәфкать күрсәтүеңне сорадым:
10«Әгәр мин гүргә керсәм, – дидем, –
түгелгән канымнан Сиңа ни файда?!
Гүр туфрагым Сиңа рәхмәтләр укырмы,
Синең тугрылыгың хакында сөйләрме?!+
11Ишет мине, Раббым, рәхим-шәфкатеңнән аерма,
ярдәмчем бул миңа, Раббым!» – дидем,

12һәм аһ-зарымны Син шатлыклы биюләргә алыштырдың,
кайгы киемемне салдырып, бәхет киеменә төрдең+.

13Инде хәзер, и Раббы Аллам,
күңел түремнән Сиңа мәдхияләр җырлармын
һәм тынып тормам!

Гомер-гомергә Сиңа рәхмәтләр яудырырмын!

30

30^1•Җырчылар җитәкчесенә. Давытның мәдхиясе.

2И Раббым, Сиңа сыгынамын,
рисвай булуыма юл куйма һичкайчан!
Хаклыгың белән йолып ал мине,+
3колагыңны куеп тыңла, тизрәк азат ит!
Сыеныр урыным – Кыяташым бул минем,
кереп котылачак Йортым-ныгытмам бул!+
4Син – минем Кыям, Ныгытмам!
Исемең хакына туры юлыңны күрсәт,
Үз юлыңнан җитәкләп йөрт мине.
5Яшерен ау-тозаклардан азат ит,
Син бит минем Кыям!

6Рух-сулышымны Синең кулга тапшырам;
коткар мине, и Раббым, и тугры Аллам!+

7Яраксыз потларга табынучыларга нәфрәт кайный миндә,
бар өметем Раббыда гына!+

8Мәрхәмәтеңә сөенермен, шатлыклар кылырмын,
чөнки җанымның өзгәләнүен күреп хәлемә кердең Син;

9дошманнарым кулына мине тапшырмадың,
аяк баскан җирләремне иркен иттең+.

10И Раббым, кызган мине!
Авыр хәлгә тарыдым,
кайгы-хәсрәт бетерде күзләремне,
карыным вә җаным корышып кипте+.
11Чөнки бар хәятем, гомер елларым
хәсрәт вә аһ-зар эчендә уза минем,
гөнаһлардан көч-хәлләрем какшап,
буын-сөякләрем уалып сыза минем.

12Дошманнарым да, күршеләрем дә ким-хур күрә мине,
якын танышыма да мин бер карачкы кебек,
урамда очратса, миннән өркеп кача+.
13Үлеп хәтердән җуелган кеше сыман мин,
онытылдым, ватык бер савытка охшап калдым+.
14Күпләрнең гайбәт сатып йөрүләрен күрәмен,
һәр тарафтан дәһшәт яныйдыр;
миңа каршы хәйлә-мәкер коралар,
җанымны алмак өчен сүз куешалар+.

15Әмма минем өмет-ышанычым Синдә, Раббым!
Тәкрарлыймын: «Син – минем Аллам!» – димен.
16Язмышым Синең кулда,
эзәрлекләүче дошманнардан арала мине!+
17Нурлы йөзеңне колыңа таба бор,
мәрхәмәтең белән мине коткара күр!+

18И Раббым, Сиңа сыенуым өчен оятка калмасам иде мин.

Яман бәндәләргә булсын бар хурлыгы,
үлеләр дөньясына күчеп, тавышлары шунда киселсен!

19Тәкъвалар турында тәкәбберлек белән
мәсхәрәле сүзләр сөйли торган
ялган авызларның телләре корысын!

20Никадәр мулдыр Синең игелегең, и Раббы!

Син аны Үзеңнән курыккан,

Сине хөрмәт иткән адәм угыллары өчен саклыйсың,

Сиңа сыгынганнарга аны бөтен ил күзендә күрсәтергә
әзер торасың.

21Тәкъваларны Син, кеше мәкереннән аралап,

Үз хозурыңда яшереп тотасың,
яман телләрдән Үз ышыгыңда саклыйсың.

22Раббыга мактау-шөкерләр яусын!

Камалышта чагымда бер шәһәрдә

Ул миңа Үзенең могҗизалы мәрхәмәтен күрсәтте+.

23Чарасыз хәлдә мин күңелемнән әйттем:

«Хозурыңнан читкә тибәрелгәнмен икән!» – дидем.

Әмма ярдәмгә чакырып үтенгәндә,

Син минем ялвару авазымны ишеттең.

24Раббыны сөегез, әй Аңа баглы бәндәләр!

Үзенә тугры булганнарга – химаяче Ул,
ә тәкәбберләр өчен – артыгы белән җәза бирүче!+

25Әй сезләр, Раббыга өметләнүчеләр,
кыю булыгыз, йөрәгегез нык булсын!+

31

Давытның мәдхиясе. Нәсыйхәт.

1Бәхетледер кеше, әгәр җинаятьләре кичерелсә,
кылган гөнаһлары ярлыкау тапса!
2Бәхетледер, гаеп эшләрен Раббы гафу итсә,
күңеле эчкерсез, хәйләсез булса!+

3Гөнаһымны икърар итмәгән чагымда,
көннәр буе аһ-ваһ килеп йөрдем,
коры сөяк булып калды зәгыйфь тәнем.
4Көндезен дә, төнен дә тоттың Син
өстемә салган авыр кулыңны;
җәйге челләдә бар нәрсә корыган кебек,
дәрман-көчем тәмам төкәнеп калды.
5Шуннан мин гөнаһымны Сиңа ачып бирдем,
гаеп эшемне яшермәдем,
«Кылган җинаятьләремне
Раббы алдында икърар итәм!» – дидем,
һәм Син минем гөнаһымны кичердең+.
6Шулай, һәр тугры колың,
мөмкинлеге бар чакта, Сиңа дога кылсын;
шулчак ташыган дәрья сулары да колыңа барып җитмәячәк.

7Син – минем сыену урыным,
мине кайгылардан аралыйсың,
шатлыклы котылу авазларына күмәсең+.

8Раббы әйтә: «Сезгә[*] акыл өйрәтермен,
барыр юлыңны күрсәтермен,
киңәш-мәслихәтемне бирермен,
һәрчак күз уңымда тотармын.
9Ат яки качыр кебек аңсыз булмагыз,
аларны тыңлатыр өчен йөгән һәм авызлык кирәк,
юкса алар сиңа буйсынмаслар»+.

10Яманның кайгы-хәсрәте күп булыр,

Раббыга өмет иткәнне исә Аның мәрхәмәте чолгап торыр.

11Тәкъвалар өчен Раббы куаныч вә шатлык чыганагы булсын!

Күңеле саф адәмнәр сөенечләр эчендә тантана итсен!+

32

32^1Әй тәкъва җаннар, Раббыга сөенечле җырлар җырлагыз!

Аны данлау – күңеле саф булганнарның эшедер.

2Гөсләдә уйнап Раббыга рәхмәтләр әйтегез,

Аның хөрмәтенә ун кыллы лираны чиртеп уйнагыз!+

3Оста уйнагыз,
шатлык авазлары яңгыратып, Аңа яңа җыр җырлагыз!+

4Чөнки Раббының сүзе – хакыйкатьтер,
эшләгән эшләре ышанычлыдыр.
5Ул хаклык вә гаделлек сөя;
Раббының мәрхәмәте бөтен дөньяны иңли+.
6Күкләр Раббының әмере белән бар булды,
күк җисемнәре Аның авызыннан чыккан
рухы-сулышы белән яратылды+.
7Диңгез суларын Ул бер урынга туплады,
дәрьяларны тирән упкыннарга урнаштырды+.
8Раббыдан бөтен җир йөзе курыксын,
алдында бар әһле җиһан калтырап торсын!
9Чөнки Ул әйттеме – әйткәне бар булды;
Ул әмер иттеме – әмере чынга ашты+.

10Раббы халыкларның мәслихәтле эшләрен таркатыр,
кавемнәрне морадына ирешмәс итәр+.

11Раббының карары мәңге үзгәрмәс,
күңелендәге ниятләре – буыннан-буыннаргача+.

12Раббыны Аллаһы итеп таныган халык –

Ул Үзе өчен сайлаган халык бәхетледер!+

13Раббы, күкләрдән карашын юнәлтеп,
адәм балаларының барчасын күрә+.

14Утырган тәхете түреннән
җир йөзендәге барча җан ияләрен күзәтә+.

15Ул – һәр кешенең йөрәген бар итүче,
аның бар гамәлләрен белеп-аңлап торучы.

16Гаскәре күплеге генә патшаны коткармас,
көч-куәте зурлыгы гына алып-егеткә ярдәм итмәс+.

17Котылу өчен ат – ышанычсыз нәрсәдер:

үзенең егәре белән коткара алмас ул+.

18Хактыр, Раббының күзе Үзен хөрмәт иткәннәргә,

Үзеннән курыкканнарга,
мәрхәмәтенә өмет баглаганнарга юнәлгән –+
19Раббы аларның җанын үлемнән коткара,
ачлык килгәндә, аларга ризыгын бирә+.

20Безнең җаныбыз Раббыга мохтаҗдыр,

Ул безнең ярдәмчебез һәм калканыбыз!+

21Аңардандыр безнең күңелләргә шатлык-сөенеч иңә,
безнең бар өметебез Аның мөкатдәс исеменә баглы.

22И Раббы, бөтен өметебез Синдә –
мәрхәмәтеңнән аерма безне!

33

33^1Әбумәлик алдында җүләргә салынып, аның хозурыннан куылып китеп барган чакта, Давыт әйткән җыр сүзләре[*]+.

2Раббыга мактау-шөкерләр яудырырмын һәрвакыт,
мактау сүзләре булыр һәрдаим телемдә.
3Бар күңелемнән Раббы белән мактанырмын,
мине ишетеп шатлык кичерер мазлумнар+.
4Раббыны минем белән бергә олуглагыз,
Аның исемен дәррәү югары чөйик!
5Раббыга ялварып дәшкәндә,
Ул мине җавапсыз калдырмады,
бар курку-дәһшәтләрдән азат итте+.

6Раббыга күз төбәгәннәрнең якты булыр күңелләре,
оялып кызармас һичкайчан аларның йөзләре.

7Ошбу фәкыйрегез дәшеп чакырды,
һәм Раббы, ишетеп, бөтен бәлаләреннән аны коткарып калды+.

8Раббыдан курыккан һәм Аны хөрмәт иткәннәрне

Раббының фәрештәсе һәр яктан камап, саклап торыр+.

9Сынап карагыз да күрегез: никадәр игелекле Раббы!

Аңа сыгынган кеше бәхетледер!+
10Әй сез, Раббы Үзе өчен сайлаган бәндәләр,
Раббыдан куркыгыз һәм Аны хөрмәт итегез! –
Аңардан курыкканнар мохтаҗлык күрмәс+.
11Яшь арысланнар ризыксыз, ач булыр,
ә Раббыны эзләүчеләр һичнәрсәгә мохтаҗлык кичермәс+.

12Килегез, әй балалар, мине тыңлагыз:
Раббыдан курку һәм Аны хөрмәт итү сабагын
өйрәтәм мин сезләргә.
13Әгәр кеше, тормышыннан ләззәт табып,
гомеренең озын булуын тели икән,+
14тыйсын телен яман сүздән,
сакласын авызын ялганнан+.
15Яманлыктан читкә тайпыл, яхшылык кыл,
иминлек өчен тырыш, иминлеккә омтыл!+

16Раббының күзе төбәлгәндер тәкъва бәндәсенә,
фөрьядын аның колак салып тыңлый Ул+.

17Яманнардан исә Раббы йөз чөерә,
аларның хатирәсен үк җир йөзеннән сөрә+.

18Тәкъва бәндәләренең аһ-зарын Ул ишетеп белә,
барча бәла-казалардан аларны азат кыла.
19Күңеле сыныкларга Раббы якындыр,
рухы төшкәннәрне Ул коткара+.
20Тәкъва адәмнең кайгы-хәсрәте күп була,
әмма Раббы аны шуңардан аралый,+
21бөтен сөякләрен аның имин кыла,
һәркайсын сынмастай итә+.
22Яман кешенең явызлыгы үз башына төшәр,
тәкъваларны күрәлмаучы бәндә җәзага тартылыр.
23Үз колларының гомерен саклар Раббы,
Үзенә сыенганнарның һичберсен харап итмәс.

34

Давытның мәдхиясе.

1И Раббым, миңа дәгъва кылучылар белән Үзең дәгъвалаш!

Миңа каршы көрәшүчеләр белән Үзең көрәш!+

2Көбә вә калканыңны ал да миңа ярдәмгә ашык!

3Кылычыңны чыгар, сөңге вә айбалтаңны әзер тот,

«Мин – синең Коткаручың!» диген!

4Җаныма каныгучылар рисвай булып оятка калсыннар,
миңа каршы мәкер коручылар хурланып кире чигенсеннәр!+

5Җил очырган кибәк сыман тузгысыннар,
ә Раббының фәрештәсе артларыннан кусын!+
6Караңгы вә тайгак булсын йөрер сукмаклары,
ә Раббының фәрештәсе эзәрлекләсен үзләрен!+

7Чөнки алар һичбер сәбәпсез яшерен ау кордылар,
җанымны кыяр өчен, миңа чокыр казыдылар+.
8Көтмәгәндә афәт килсен башларына,
яшерен ауларына үзләре эләксен,
чокырга төшеп, һәлакәтне шунда тапсын!+
9Шулчак җаным Раббыдан разый булып куаныр,
котылу биргәне өчен, бәхеткә төренер+.
10Минем һәрбер сөягем:
«И Раббым, Сиңа тиң тагын кем бар?!
Бичара мазлумны Син көчленең кулыннан,
фәкыйрь-юксылны талаучыдан коткарасың!» – дип әйтер+.

11Рәхимсезләр миңа каршы ялган шаһитлык итәләр,
белмәгәннәрем турында сораулар биреп йөдәтәләр,

12яхшылыгыма каршы явызлык эшлиләр –
җаным мескен бер ятим булып калды+.

13Ә мин бит хаста чакларында, тупас тукымага төренеп,
аларга исәнлек теләп уразалар тоттым

(алдасам, догаларым кабул булмасын!),+

14кардәш йә дус өчен кайгыргандай борчылып йөрдем,
анасын югалткан угыл кебек, башым түбән салып хәсрәт кичердем.

15Әмма мин егылгач, алар җыйнаулашып көлделәр,
бергә тупланып миңа каршы һөҗүм иттеләр.

16Денсезләр кебек миннән мыскыллап көлделәр,
ачу белән тешләрен шыкырдаттылар+.

17И Раббым, кайчангача читтән күзәтүче генә булырсың икән?

Сакла мине шулар каныгуыннан,
хәятемне шул арысланнардан йолып ал!+
18Шулчак бөек җыенда Сиңа рәхмәтләр укырмын,
күп санлы халкың арасында дан җырлармын!+

19Тиктомалдан мине дошман күрүчеләр тантана ясап сөенмәсеннәр,
бер-беренә күз кысышып йөрмәсеннәр!+
20Алар иминлекне яклап сүз әйтмәсләр,
киресенчә, җирдә тыныч-имин яшәгәннәргә каршы
хәйлә-мәкер корып көн күрерләр.
21Минем алда авызларын шәрран ачып:

«Һа, үз күзебез белән күрдек нәрсә кылганыңны!» – диярләр+.

22Син барысын да күрдең, Раббым, – дәшми калма!

И Раббым, миннән ераклашма!+

23Кузгал, уян, хак дәгъвамны яклап ярдәмгә кил,
и Аллам минем, Хуҗа-Хакимем!+
24Хаклыгың белән акла мине, и Раббы Аллам!
Минем өстән тантана итмәсәче алар!+

25«Әһә, безнеңчә булды!» диеп, эчтән куанып йөрмәсеннәр,

«Аның башына җиттек!» димәсеннәр!+

26Оятка калсыннар,
рисвай булсыннар авыр хәлемне күреп сөенүчеләр,
үзләрен миннән өстен куючылар хурлыкка төшсеннәр!

27Минем аклануны теләүчеләр исә шатлык вә куаныч татысыннар,
һәрчак: «Колына иминлек теләгән Раббы бөектер!» – дисеннәр.

28Ә мин Синең хаклыгыңны телемнән төшермәм,

Сиңа мактау сүзләремне көн дә яудырырмын+.

35

35^1Җырчылар җитәкчесенә. Раббы колы Давытның мәдхиясе.

2Яманның гөнаһы йөрәк түрендә ятар,
Аллаһыдан курку хисе аңарда табылмас+.
3Ул үз-үзен алдый,
хәтта кылган гөнаһларын да күрми,
юкса аларга җирәнеп карар иде.
4Аның авызында – бозыклык, ялган сүзләр генә,
зирәклектән һәм яхшы гамәлләрдән баш тарта ул.

5Ятагында чакта да бозык эшләр турында уйлый,
начар юлдан йөреп, явызлык кылудан чирканмый+.

6И Раббы, Синең мәрхәмәтең күкләргә кадәр,
тугрылыгың болытларны иңли+.

7Хаклыгың мәгърур тауларга тиң,
гаделлегең төпсез упкыннарга барып ирешә!

Кешене дә, хайванны да саклаучы Синдер, и Раббы!+

8И Раббы, мәрхәмәтең Синең бәя биреп бетергесез!

Канатларың ышыгында адәм балалары үзенә сыену таба+.

9Йортың нигъмәтеннән алар туенып тора,
хозурлык чишмәңнән суны аларга Син эчерәсең.

10Чөнки яшәү чыганагы Синдәдер;

Синең нурыңнан без яктылык алабыз+.

11Сине таныганнарга – мәрхәмәтеңне,
саф күңелле җаннарга хаклыгыңны күрсәт!+
12Тәкәббернең аягы миңа орынмасын,
яманның кулы мине читкә тибәрмәсен!
13Күрче, бозыклык эшләүчеләр егылып ята –
җиргә ауганнар, баш калкытмас алар!+

36

Давытның мәдхиясе.

1Яманнарның уңышына кызыкма,
явызлардан көнләшмә+.

2Чөнки алар, үлән кебек, тиз шиңәчәк,
яшел уҗым кебек сулып бетәчәк+.

3Өметеңне Раббыга багла, яхшылык эшлә,
үз җиреңдә Аңа тугрылык саклап яшә!

4Шатлык чыганагың Раббыда булсын –

Ул сиңа күңелең теләгәнне насыйп итәр+.

5Барыр юлыңны Раббыга тапшыр!

Аңа сыен, һәм Ул синең хакка барын да эшләр+.

6Тәкъвалыгыңны нур кебек балкытыр,
хаклыгыңны өйлә кояшыдай якты итәр+.

7Раббыга таян, өметеңдә сабыр бул,
йөрер юлларында уңыш казанганнарга,
хәйлә корып эш йөрткәннәргә кызыкма!

8Ачу саклама, каударланып ярсыма,
кызма, көнләшмә, юкса явызлык базына төшәрсең.

9Чөнки явызлык эшләүчеләр юк ителер,

Раббыга сыенучылар исә мираска җир алыр+.

10Озакламый яманнар тәмам юк булыр –
эзләп-эзләп тә таба алмассың+.
11Ә мазлум адәмнәр мираска җир алыр,
тыныч-имин, бәрәкәтле тормышның тәмен татып яшәр+.

12Яман кеше тәкъва кешегә хәйлә корыр,
аңа тешләрен шыкырдатыр+.
13Әмма Раббы аның кыланышыннан көләр генә,
чөнки аның соңгы көне тиздән киләсен Ул беләдер+.

14Мазлумны, фәкыйрь-юксылны аяктан егар өчен,
туры юлдан атлаучыны харап итәр өчен,
яман бәндә кылыч чыгарыр, җәясен киерер.
15Әмма аның кылычы үз йөрәгенә кадалыр,
җәясе сынып таралып бетәр+.

16Тәкъва кешенең аз микъдар малы да
яманның зур байлыгыннан хәерлерәктер+.

17Чөнки яманнарның көч-гайрәте сынар,
ә тәкъваларга көчне Раббы өстәп торыр+.

18Саф күңелләрнең гомер көннәре Раббы карамагындадыр,
мирас җирләре мәңгегә алар кулында калыр+.

19Авыр заманнарда да алар җәфа чикмәс,
ачлык килгәндә, тамаклары тук булыр+.

20Ә яманнарның язмышы – һәлакәттер,

Раббының дошманнары ялан чәчәгедәй шиңеп төшәр,
төтен кебек таралып юкка чыгар+.

21Яман кеше әҗәткә алыр, әмма кире кайтармас,
тәкъва кеше исә сораучыга кызганмыйча бирер.

22Хактыр, Раббы фатихасын алган адәм мираска җир кабул кылыр,
ә Раббы ләгънәтен алганнар кырылып бетәр.

23Адәм баласының йөргән юлын Раббы хуп күрсә,

Ул аның адымнарын нык итәр+.

24Абынса, аңа егылырга ирек бирмәс,

Раббы Үзе аны кулыннан тотып торыр+.

25Мин дә яшь идем, инде менә картаелды;
тик тәкъва кешенең ташландык хәлдә калуын,
балаларының хәер сорашып йөрүен күрмәдем+.
26Тәкъва кеше әҗәткә һәрчак кызганмый бирер,
аның балалары хәер-фатихалы булыр+.

27Явызлык эшләүдән саклан, яхшылык кыл,
шулчак гомер бакый имин яшәрсең+.

28Чөнки Раббы гаделлек сөя,
тугры бәндәләрен ташламый.

Ул аларны мәңге имин яшәтер,
ә яманнарның нәселен корытыр+.

29Тәкъвалар биләмәгә җир алырлар
һәм шунда гомер бакый яшәрләр.

30Тәкъва кешенең авызы хикмәт чәчәр,
теле аның гадел сүз сөйләр+.

31Аллаһы кануны аның йөрәгендәдер,
аяклары аның ялгышып таймас+.

32Яман кеше тәкъваны даими күзәтеп торыр,
үтерер өчен, аны эзләп-сагалап йөрер+.

33Әмма Үз бәндәсен Раббы яман кулга бирмәячәк,
мәхкәмәдә аны гаепләүгә юл куймаячак.

34Раббыга сыен, Аның хак юлын тот!

Ул сине югары күтәрер – мираска җир бирер;
яманнарның һәлакәтен син үз күзләрең белән күрерсең+.

35Үз җирендә тамырларын тирәнгә җибәреп,
ботакларын җәеп үскән агачтай кодрәтле,
рәхимсез вә яман бер затны белә идем мин.
36Озак та үтмәстән ул юкка чыкты,
эзләп карасам да, таба алмадым.
37Керсез күңелле адәмне күз уңында тот,
саф күңелле кешегә игътибарыңны юнәлт,
чөнки иминлек сөярнең киләчәге өметледер.
38Әмма гөнаһ кылучылар барысы һәлак ителер,
яманнарның киләчәге булмас+.

39Тәкъваларны коткаручы – Раббы Үзедер,
авыр чорда Ул аларга хисар-кальга булыр;+
40ярдәмгә килер, коткарыр,
яманнар кулыннан йолып алыр, азат итәр,
чөнки алар – Раббыга сыенучылардыр+.

37

37^1Давытның мәдхиясе. Раббы Алла минем хакта онытмасын өчен әйтелгән+.

2И Раббым, ачуың чыгып җәзалама мине,
ярсыган чагыңда газаплама!+
3Укларың тәнемә кадалды,
авыр кулың өстемә ятты+.
4Ачу-ярсуыңнан тәнемдә сау җирем калмады,
кылган гөнаһларымнан сөякләремнең саулыгы төкәнде+.

5Чөнки гөнаһларым башымнан ашкан,
авыр йөк булып җилкәмә яткан+.

6Акылсызлыкларым аркасында тәнемдә яралар исләнеп эренли.

7Бөкрәеп калдым, салынды башым,
хәсрәт эчендә узадыр көннәрем.

8Ут булып яна эчләрем,
тәнемдә сау җирем калмады.

9Хәлемне җуйдым, тәмам изелдем,
йөрәк ачысыннан илерәмен.

10И Хуҗа-Хаким, бөтен теләк-өметемне Син беләсең,
көрсенүләрем Сиңа яшерен түгелдер.

11Йөрәгем дөпелдәп тибә, егәрем тәмам төкәнде,
күзләремнән нур качты.
12Шеш-кутырларымнан куркып, дусларым качты,
күршеләр дә яныма килмәстәй булды+.
13Җаныма каныкканнар тозак коралар,
нияте явызлар миңа яныйлар,
миңа каршы көн-төн хәйлә-мәкер уйлап яталар.
14Ә мин, чукрак кеше кебек, берни ишетмим,
телсез кеше кебек, авыз ачып сүз әйтмим+.
15Әнә шулай берни ишетмәгән,
авыз ачып әйтер сүзе булмаган телсез-чукрак кешегә әйләндем.

16Алай да, Раббым, бар өметемне Сиңа баглыйм!

И Хуҗа-Хакимем, и Аллам, Син миңа җавап бирерсең!+

17Дога кылдым мин: «Минем өстән көлеп сөенмәсеннәр,
абынганымны күреп тәкәбберләнмәсеннәр!» – дидем.

18Көчкә басып торам,
газап-кайгыларым һәрчак күз алдымда.
19Гаепләремне мин таныйм, икърар итәм,
гөнаһларым өчен хәсрәт чигәм+.
20Әмма дошманнарым исән, алар көчле,
сәбәпсезгә миңа нәфрәт саклаучылар күбәйгәннән-күбәя.

21Яхшылыгыма алар явызлык белән җавап бирә,
яхшылыкка омтылганым өчен, минем өскә яла яга+.

22Мине ташлый күрмә, и Раббым!

И Аллам, миннән ераклашма!+

23Миңа ярдәмгә ашык, и Хуҗа-Хаким, Коткаручым минем!

38

38^1Музыка җитәкчесе Едутун өчен. Давытның мәдхиясе+.

2Үз-үземә сүз бирдем:
«Юлымда адымымны сак атлаячакмын,
телемне гөнаһтан саклаячакмын,
каршымда яман кеше бар чагында,
авызыма йозак эләчәкмен!» – дидем+.
3Мин шулай телсез калып ләм-мим дәшмәдем,
әмма файдасы тимәде – хәсрәтем артты гына.
4Эчемдә йөрәгемне ут алды,
уйларыма ялкын капты.
Шулчак, телем ачылып, әйттем:+
5«И Раббым, хәбәр бир миңа,
әҗәлем кайчан, гомер көннәрем күпме калды,
дөньялыкта хәятем кайчангача сузылыр?» – дидем+.

6Менә, Син миңа берничә карыш гомер үлчәп бирдең,

Синең хозурыңда ул бер мизгел кебек.
Аягында нык басып торса да,
адәм гомере – исеп киткән җил кебектер+.
7Чынлыкта, кеше тонык бер шәүлә генә,
ул бушка тырышыр-тырмашыр, мал җыяр,
җыйган малы кемгә каласын белмәсә дә+.
8Инде, Раббым, миңа нәрсә көтәргә?
Минем бар өметем Синдә генә!+
9Бөтен гөнаһларымны ярлыка минем,
акылсыз бәндәләр рисваена дучар итмә!
10Мин телсез булдым, авыз ачып сүз әйтмәдем,
һәм моңа сәбәпче Син идең.
11Йодрыгыңны миннән читкә юнәлт,
йодрыгың көченнән мин бетеп барам+.
12Гөнаһ-языклары өчен җәза биреп,
Син шулай кешеләргә сабак укытасың,
кадерле әйберләрен көя урынына тапап бетерәсең;
чыннан да, һәр адәми затның гомере – исеп киткән җил кебектер.

13Догамны ишет, Раббым, аһ-зарыма колак сал,
күз яшьләремне җавапсыз калдырма!

Чөнки Синең хозурыңда мин бер гарибмен[*],
ата-бабаларым кебек вакытлы бер мосафирмын+.

14Читкә ал миннән ачулы йөзеңне:

дөньялыкны куеп киткәнче, бәхет татысам иде бер тагын+.

39

39^1Җырчылар җитәкчесенә. Давытның мәдхиясе.

2Бар өметем Раббыда иде,
һәм Ул, колак салып, фөрьядымны ишетте.
3Мине үлем чокырыннан,
баткаклык эченнән тартып чыгарды;
аякларымны каты таш өстенә бастырды,
аларга ныклык бирде+.
4Авызыма яңа бер җыр –
Аллабызны данлаучы сүзләр салды.

Аның шушы гамәлләрен күреп, күпләр куркуга калыр,
ышанычларын Раббыга баглар+.

5Раббыга өметләнеп торганнар бәхетледер!

Андый кеше тәкәббергә, ялганга иярүчегә йөз бирмәячәк.

6И Раббы Аллам, күптер Синең могҗизаларың,
безнең хакка корган ниятләрең!

Сиңа тиңдәш берәү дә юк!

Шуларны телгә алып сөйли башласаң,
бихисаптыр алар Синдә+.

7Син миннән корбан, бүләкләр теләмәдең,
гөнаһ йолу вә тулаем яндыру корбаны да таләп итмәдең;

Син минем колакларымны ачтың+.

8Шулчак мин әйттем: «Менә, мин килдем,
кулъязма төргәгендә минем хакта язылган, – дидем. –

9И Аллам, Синең ихтыярыңны үтәргә телим,

Синең Канун – йөрәгем түрендә»+.

10Олуг җыенда мин Синең хаклыгың турында сөйләдем,
телемне тыймадым –
бу Сиңа мәгълүмдер, и Раббым!
11Хаклыгыңны яшереп тотмадым,
тугры-садыйк, Коткаручы булуыңны бәян иттем;
мәрхәмәтең вә тугрылыгың хакындагы хәбәрне
олуг җыеннан йомып калмадым.

12И Раббым, рәхим-шәфкатеңнән мине мәхрүм итмә,
мәрхәмәтең вә тугрылыгың мине һаман саклап торсын!

13Юкса бихисап бәла-казалар чолгап алды мине,
гөнаһ эшләремнән күзләремне пәрдә сарды,
башымдагы чәч бөртегеннән дә күбәйде алар,
йөрәгемнең хәле бетте+.

14Илтифат күрсәт, и Раббым, коткар мине!

Ярдәмең белән ашык, и Раббым!

15Җаныма кул сузучылар оятка калсыннар, хур булсыннар,
миңа зарар-зыян китерергә теләүчеләр, мәсхәрә ителеп,
берсе калмый артка чигенсеннәр+.

16Ихи-хи-хи, дип миннән көлүчеләр,
рисвай калып, хурлык ачысын татысыннар+.

17Ә Сиңа йөз тотучылар барысы куанышып күңел ачсыннар,

«Раббы бөектер!»

дип тәкрарласын коткарганың өчен Сине сөючеләр.

18Мин исә бичара бер фәкыйрьмен –
кайгыртсаң иде мине, и Хуҗа-Хаким!

Син – миңа Ярдәм итүче, мине Коткаручы!

Соңгара күрмә, и Аллам!+

40

40^1Җырчылар җитәкчесенә. Давытның мәдхиясе.

2Юксыл-мескенне кайгыртучы бәхетледер!
Казалы көнендә Раббы аны коткарып калыр,+
3саклар, яшәтер аны;
ил-җирендә бәхетле булыр ул;
Раббы аны дошманы иркенә бирмәс,+
4хасталы чагында аны карап-багар,
савыктырып, түшәгеннән күтәрер+.

5Мин әйттем: «И Раббым, кызган мине, шифа бир,
чөнки Синең алда мин гөнаһ кылдым».

6Дошманнарым, ачы телләнеп, минем хакта:

«Дөмегеп, кайчан исеме онытылыр?» – диләр.

7Берәрсе мине күрергә дип килсә, ялган сөйли,
күңелендә бозык уйлар җыя,
аннан, урамга чыккач, гайбәт таратып йөри+.

8Миңа нәфрәт саклаучылар һәммәсе,
үзара чыш-пыш килеп, миңа каршы мәкер коралар.

9«Аның башына бер чир ябышкан,
ятагыннан бүтән тора алмас!» – диләр.

10Икмәгемне бүлешкән ышанычлы дустым да
миңа каршы баш күтәрде+.

11Әмма Син, Раббым, кызганып, мине аякка бастыр,
алардан үчне мин үзем алырмын.

12Әгәренки дошманым өстен чыгып тантана итмәсә,
шулчак, димәк, миннән разый икәнеңне белермен.

13Гаепсез булганыма Син мине сакларсың,
һәрчак күз алдыңда тотарсың.

14Исраилнең Раббы Алласына
әзәлдән мәңгелеккәчә мактау-шөкерләр яусын!
Амин, амин!+

41

Икенче китап

41^1Җырчылар җитәкчесенә. Корах угылларының нәсыйхәте+.

2Агым суларны эзләп ашкынган болан кебек,
минем җаным да, и Раббым, Сиңа омтыла+.

3Минем җаным Сиңа – тере Аллаһыга сусап ашкына.

Аллаһы хозурына кайчан килеп күренермен икән мин?[*]

4«Кайда соң синең Аллаң?» – дип, һәркөн мине йөдәткәндә,
иртән вә кич күз яшьләрем булды миңа азык+.

5Исемә төшсә, йөрәгем сыкрый:

мактау авазлары яңгыратып, бәйрәм иткән халык ташкынын
әйдәп йөргән чакларым бар иде,
алар белән бергә шөкраннар әйтеп,
Аллаһының йортына кергәннәрем бар иде+.

6Нигә дип өзгәләнәсең, и күңелем? Нәрсәдән шөбһәләнәсең?

Өметеңне Аллаһыга багла! –

Коткаручым Аллама рәхмәтләр яудырачакмын әле мин!+

7Җаным өзгәләнә минем;
Үрдүн елгасы башында,
Хирмун тау тезмәсенең Мисгар өркәчендә
Сине телгә алам, и Раббым!+

8Шарлавыкларың гөрелтесендә упкын упкынга аваз сала;

Синең ул суларың, дулкыннарың шаулап узды минем өстән.

9Көндезләрен Раббы миңа Үзенең мәрхәмәтен юллар,
төннәремдә исә Аңа, хәятемнең Алласына, җыр җырлармын –
догаларымны ирештерермен+.

10Кыяма, Аллама, әйтер сүзем шулдыр:

«Ни өчен Син мине оныттың?

Ни өчен дошман золымыннан хәсрәт чигеп йөрим икән?»+

11Алар: «Кайда соң синең Аллаң?» – дип, мине кимсеткәндә,
уалып таралгандай була сөякләрем.

12Нигә дип өзгәләнәсең, и күңелем? Нәрсәдән шөбһәләнәсең?

Өметеңне Аллаһыга багла! –

Коткаручым Аллама рәхмәтләр яудырачакмын әле мин!

42

42^1И Аллам, хакымны хакла!

Денсез халык белән дәгъвамда мине якла,
мәкерле, гаделсез бәндәләрдән арала!+

2Син бит, Аллам, минем хисар-кальгам.

Ни өчен миннән йөз чөердең?

Ни өчен дошман золымыннан мин хәсрәт чигәм+?

3Күндер миңа якты нурыңны вә хакыйкатеңне –
юлымнан мине әйдәп барсыннар,
изге тавыңа, Синең торагыңа, җитәкләп китерсеннәр мине+.

4Шунда мин мәзбәхең янына килермен,
шатлык-бәхет чыганагыма – Аллама якынлашырмын,
һәм Сиңа, Аллаһы, Аллам минем,
гөслә уйнап рәхмәтләр укырмын!

5Нигә дип өзгәләнәсең, и күңелем? Нәрсәдән шөбһәләнәсең?

Өметеңне Аллаһыга багла! –

Коткаручым Аллама рәхмәтләр яудырачакмын әле мин!+

43

43^1Җырчылар җитәкчесенә. Корах угылларының нәсыйхәте.

2И Аллаһы, ата-бабаларыбыз заманында, шул ерак көннәрдә,

Син кылган эшләр хакында алар әйткәнне
үз колагыбыз белән ишеттек без+.

3Син кулың көче илә чит халыкларны куып чыгаргансың,
алар урынына аталарыбызны урнаштыргансың,
ят халыкларны пыран-заран китереп, аталарыбызга җир биргәнсең+.

4Җир яулауда аларның кылычы катнашмаган,
җиңүне аларга үз көчләре түгел,
бәлки Синең уң кулың вә беләгең, йөз нурың китергән,
чөнки Син аларны үз күреп яраткансың+.

5И Аллаһы, патшам минем!

Ягъкуб балаларына Син җиңү бүләк итәсең!+

6Синең белән бергә дошманнарыбызны сөзеп ташлыйбыз,
исемең ярдәмендә һөҗүмчеләрне аяк астына салып таптыйбыз.

7Минем өметем ук-җәядә түгел,
кылыч та мине азат итмәячәк,+
8дошманнардан безне коткаручы – Син,
безгә нәфрәт саклаучыларны Син рисвай итәсең.
9Аллабыз белән көн дә мактанабыз;
Синең исемеңә мәңге рәхмәтләр яудырырбыз!

10Әмма хәзерге көндә Син безне ташладың,
безне рисвайга калдырдың,
инде гаскәребез белән бергә яуга чыкмыйсың+.
11Безне дошман каршысында кире чигендердең,
мал-мөлкәтебезне безгә нәфрәтләнүчеләрдән талаттың+.

12Безне куй сарыкларыдай суемга бирдең,
ят кавемнәр арасына чәчеп тараттың+.
13Халкыңны юк бәягә сатып җибәрдең,
аны сатудан табыш алмадың.
14Күршеләр мәсхәрәсенә калдырдың безне,
әйләнә-тирәдәгеләр тарафыннан мыскыл вә хурлыкка дучар иттең+.

15Чит-ят кавемнәр арасында безне
баш чайкый-чайкый көлеп сөйләнә торган мәзәк кешеләр хәленә калдырдың+.

16-17Һәр көнне күз алдымда мыскыл-хурлау кабатлана,
мәсхәрәләүче, кара ягучы сүзеннән,
дошманның, үчленең күз карашыннан йөземә кызыл таплар бәреп чыга.

18Болар барысы да безнең өскә ябырылган афәттер,
гәрчә без Сине онытмасак һәм антыңа хыянәт итмәсәк тә.

19Күңелебез кире чигенмәде Синнән,
табаннарыбыз Синең юлдан тайпылмады.
20Син исә безне издең-таптадың,
чүл бүреләре җирендә караңгылык эченә олактырдың+.

21Әгәр Аллабызның исемен онытып,
чит илаһларга кул сузган булсак,
22Аллабыз моны игътибарсыз калдырыр идеме?! –
Ул бит күңел серләрен белеп торучыдыр!+

23Синең юлдан йөргәнгә, көннең-көнендә җаныбызны кыялар,
безне сугым сарыклары итеп саныйлар+.

24Уян, Раббы! Ник Син йоклыйсың?

Тор! Бөтенләйгә ташлама безне!+

25Нурлы йөзеңне ник бездән яшерәсең?

Ник онытасың аяныч хәлебезне,
җәбер-золымга дучар булуыбызны?

26Без тузан-пычрак арасында ятабыз,
бәдәнебез җиргә сыгылды.

27Тор, Раббы, ярдәм ит безгә!

Мәрхәмәтеңне күрсәт – безне азат ит!+

44

44^1Җырчылар җитәкчесенә: «Лалә гөле» көенә. Корах угылларының нәсыйхәте. Мәхәббәт җыры+.

2Күңелем түреннән гүзәл сүзләр ташый,
патшага багышлыйм шигъри юлларны,
оста кәтип каләмедәй булсын телем.

3Адәм балаларының иң гүзәледер син;
иреннәреңнән хикмәтле сүзләр агыла,
чөнки Аллаһы сине мәңгегә мөбарәк кылган.

4Әй кодрәт иясе, шөһрәтеңне вә мәһабәтлегеңне раслап,
билбавыңа тагып куй кылычыңны+.

5Атыңа атланып,
хакыйкать, күндәмлек вә гаделлек хакына җиңү яуларга чык,
уң кулың синең гаҗәеп эшләр башкарсын!
6Очлы укларың синең, и патша,
дошманың йөрәгенә үтеп керер,
барча кавемнәр синең аяк астыңда булыр.
7Аллаһы биргән тәхетең мәңгелектер[*],
хөкемдарлык таягың – гаделлек таягы ул!+
8Сөекледер сиңа тәкъвалык,
нәфрәтледер сиңа яманлык.
Шуңа күрә Аллаһы, синең Аллаң,
ишләрең арасыннан бары сине өстен куйды –
сөенеч мае белән майлады.

9Бар киемеңнән хушбуй – мирра, сабур[*], кассия[*] исе аңкып тора,
фил сөяге белән җиһазланган сарайларыңда яңгыраган кыллар чыңы
күңелеңне хушландыра+.

10Шәрәфле кунакларың арасында – патша кызлары;
уң ягыңда – синең патшабикәң,
аның өстендәге зиннәтләр – Офир алтыныдыр+.

11Тыңла, әй кыз бала! Колак сал һәм уйла!

Халкыңны оныт, атаң өен оныт.

12Патша синең гүзәллегең дәртендә,
ул инде сиңа – хуҗа-әфәнде,
алдында аның сәҗдә кыл.

13Әй Сур кызы,
халык арасыннан иң байлары сиңа бүләкләр китерер,
илтифатыңны казанырга теләр.

14Гүзәл патша кәләше сарай эчендә,
ул алтын чигүле затлы киемнәрен кигән.

15Шул бизәкле киемнәрдән аны патша янына алып керәләр,
артыннан дус кызлары да ияргән+.

16Шат тавышлар эчендә,
тантаналы төстә кертәләр аларны патша сараена.

17Ата-бабаларың урынына, и патша, синең үз угылларың килер,
илбашлары итеп куярсың син аларны бөтен җирең өстеннән.

18Исемеңне буыннан-буынга ядка алырлык итәрмен,
халыклар сиңа мәңге рәхмәтләр яудырыр!

45

45^1Җырчылар җитәкчесенә. Корах угылларының җыры. «Аламот[*]» көенә+.

2Аллаһы – безнең сыену урыны һәм көч-кодрәтебез,
казалы чагыбызда ярдәм итүче+.

3-4Шуңа күрә курку әсәре юк бездә,
җир айкалып тетрәсә дә,
диңгезләр бәгыренә таулар убылып төшсә дә.

Ургылып шауласын сулары, дулкыныннан таулар тетрәнсен –
курку әсәре юк бездә+.

5Бер елга бардыр,
аның сулары шатлык-сөенеч алып килә Аллаһы шәһәренә,

Аллаһы Тәгаләнең мөкатдәс торагына+.

6Аллаһы – каланың үзәк уртасында:

какшамас, нык торыр бу шәһәр,
таң атуга Аллаһыдан ярдәмен алыр+.

7Халыклар шаулашыр, патшалыклар тетрәнер;

Аллаһы Үз тавышын яңгыратыр да,
җир йөзе эреп киткәндәй булыр+.

8Күкләр Хуҗасы Раббы безнең арада,

Ягъкуб Алласы безнең ныгытма-кальгадыр!

9Килегез, Раббының эшләрен күрегез,
Ул вәйран[*] иткән җир өстенә күз салыгыз!+
10Бар тарафта сугышларны туктата Ул,
ук-җәя вә сөңгеләрне сындырып ата,
сугыш арбаларын утка яга+.
11«Тынычланыгыз! Мин – Аллаһы, шуны аңлагыз!

Җир йөзендә, халыклар арасында исемем бөек булыр!»

12Күкләр Хуҗасы Раббы безнең арада,

Ягъкуб Алласы безнең ныгытма-кальгадыр!

46

46^1Җырчылар җитәкчесенә. Корах угылларының мәдхиясе.

2Әй халыклар, кул чабыгыз!
Шат авазлар белән Аллаһыны данлагыз!+
3Чөнки Раббы, Аллаһы Тәгаләбез, дәһшәтледер,
бөтен җир йөзенең патшасыдыр!+
4Ул безгә халыкларны буйсындырды,
аяк астыбызга кавемнәрне чүктерде,+

5сөеклесе Ягъкубның[*] мактанычы булган мирас җире
бүләк итте безгә.

6Сөенечле авазлар, быргы тавышлары астында
Раббы Алла биеккә ашты.
7Җырлагыз! Аллаһыга мәдхияләр җырлагыз!
Патшабызга мәдхияләр җырлагыз!
8Аллаһы – бөтен җир йөзенең патшасыдыр,
гүзәл җырлар җырлагыз Аңа!+
9Аллаһы Үзенең изге тәхетендә утыра,
шуннан торып халыкларга патшалык итә.
10Чит кавем илбашлары
Ибраһим Алласының халкы белән бергә тупланыр,
чөнки Аллаһыныкыдыр җир йөзенең барча калканнары[*].

Аллаһы бар нәрсәдән өстендер!+

47

47^1Корах угылларының җыр-мәдхиясе.

2Раббы – олуг Зат!

Бөек данлауга лаек Ул мөкатдәс тавында, Аллабыз шәһәрендә+.

3Гүзәл Сион тавы, Сапон тавы кебек, –
бөтен җир йөзенең шатлыгы;
шундадыр бөек патшаның шәһәре+.

4Шәһәрнең кальгаларында Аллаһы Үзен бөек яклаучы итеп танытты.

5Менә, җир йөзенең патшалары, җыелып,
шәһәргә һөҗүм итәргә килделәр+.
6Әмма аны күргәч,
таң калып, каушап-аптырап, качу ягын эзли башладылар;

7тулгак тоткан хатын кебек, тирән куркуга калдылар+.

8Син аларны, көнчыгыштан искән көчле җилләр
Таршиш көймәләрен пыран-заран китергәндәй,
туздырып ташладың+.

9Ишеткәннәребезне Күкләр Хуҗасы Раббының –
Аллабызның шәһәрендә үз күзебез белән күрдек;
бу шәһәрне Ул мәңгегә корган.

10И Аллаһы, гыйбадәт йортың эчендә
без Синең мәрхәмәтеңне искә алып уйланабыз+.

11Исемең кебек, и Аллаһы, Синең дан-шөһрәтең дә
җир өстенең чикләренә кадәр таралган.
Хаклык белән тулы Синең Уң кулың!+
12Синең хөкем-карарларыңнан Сион тавы да,
Яһүдә калалары да шатлык-сөенечләр кичерсен!+

13Сион тирәли әйләнеп, манараларын санап чыгыгыз,

14диварларына игътибар итегез,
кальгаларын күзәтегез –
киләчәк буыннарга сөйләр сүзегез булыр:
15«Ошбу Аллаһы – безнең мәңгелек Аллабыз,
гомер бакый безнең юл күрсәтүчебез!»

48

48^1Җырчылар җитәкчесенә. Корах угылларының мәдхиясе.

2Әй халыклар, тыңлагыз!

Колак салыгыз, җирдә яшәүчеләр –+

3гади кешеләр, асыл затлар,
байлар, ярлылар да!

4Телемнән хикмәтләр түгеләчәк,
күңелдәге уйларым төшенү-аңлау бирәчәк.

5Игътибарымны гыйбрәтле хикәяләргә юнәлтермен,
гөслә уйнап, аларның серләрен ачармын+.

6-7Малларына ышанып яшәгән,
байлыклары белән мактанучыларның гөнаһ эшләре
мине төрле яктан сырып алганда – шундый афәтле көннәрдә –
нигә әле миңа куркып калырга?!+
8Аллаһыга йолым хакы бирәм дисә дә,
адәм баласы үз кардәшен үлемнән йола алмас+.
9-10Кеше җанының бәһасе ифрат кыйбаттыр:
кабер якасына килеп басмас өчен,
мәңге яшәү хокукына ия булыр өчен бирердәй нәрсәсе юк аның+.

11Мәгълүмдер һәр кешегә: зирәкләр дә вафат була,
шулар кебек үк, наданнар, мәгънәсез кешеләр дә үлә,
мал-мөлкәтләре чит кулларга кала+.

12Җир-суларына үз исемнәрен бирсәләр дә,
буыннан-буынга күчеп барган кабер
аларның мәңгелек йортына әйләнер.

13Бәндә баласы никадәр мактаулы-хөрмәтле булса да,
аның гомере дәвамлы түгел,
үлемле хайван кебек гүр иясе булачак ул+.

14Ахмакларча үзенә ышанганнарның
һәм шулар гамәлен хуплаганнарның язмышы шундыйдыр:

15сарыклар сыман үлеләр дөньясына олагып,
үлем булыр аларның көтүчесе;
купшы йортларыннан еракта –
үлеләр дөньясында череп бетәр аларның бәдәннәре;
ә иртәгесен тәкъвалар алар каберенең туфрагын таптап йөрер.

16Мине исә Аллаһы саклап калыр,
җанымны үлем кулыннан коткарыр+.

17Берәве баеганнан-байый икән, баесын,
өенең малы арта икән, арта бирсен – андыйларга син кызыкма:

18гүренә ул үзе белән һичнәрсә ала алмас,
җыйган малы да артыннан ияреп бармас+.
19Исән чакта гәрчә үзен бәхетле санаса да,
уңышлары өчен кешеләрдән хуплау сүзе ишетсә дә,

20ул барыбер яктылыктан мәңге мәхрүм ата-бабалары янына күчәчәк+.

21Бай булып та аңы җитмәүче кеше
үлемле хайван кебек гүр иясе булачак+.

49

Асафның мәдхиясе.

1Аллаларның Алласы, Раббы, сүз катып,
кояш чыгышыннан алып баешына кадәр
бөтен җир йөзенә аваз сала+.

2Тиңсез гүзәл Сион тавыннан Аллаһы нуры сирпелә+.

3Тынлыкны дер селкетеп килә Ул,
алдында ярсулы ут өермәләре бөтерелә,
әйләнә-тирәсендә көчле давыл уйный+.

4Үз халкын хөкем итәр өчен, күккә вә җиргә эндәшә Ул:+

5«Корбан өстендә Минем белән
килешү беркеткән тугры бәндәләремне яныма җыеп китерегез!»

6Күкләр Аның хак булуын игълан итә,
чөнки хөкем чыгаручы – Аллаһы Үзедер!+

7«И халкым, тыңла! Мин сүз алам.

И Исраил, сиңа каршы шаһитлык кылам!

Мин – Аллаһы, синең Аллаң!+

8Шелтәм син китергән корбаннар өчен түгел:

Миңа багышлап яндырган корбаннарың һәрчак күз алдымда+.

9Абзарыңнан ни бер үгез,
көтүеңнән ни бер кәҗәгә мохтаҗ түгелмен.
10Чөнки урман җәнлекләре барысы Минеке,
меңләгән тауларда утлап йөри торган хайваннар да Минеке+.

11Таулардагы барча кошларны танып беләм Мин,
басу-кыр җанварлары һәммәсе Минем карамакта.

12Ачыксам да, Мин синнән сорамас идем,
чөнки дөнья вә андагы бар нәрсә Минекедер+.

13Мин әллә бозау ите ашап, кәҗә каны эчәдер дисеңме?!

14Син Аллага шөкран корбаны китер,

Аллаһы Тәгалә каршында нәзерләреңне үтә+.

15Казалы көнеңдә чакыр Мине – Мин сине коткарырмын,
һәм син Мине данларсың шунда!»+

16Ә яман бәндәгә Аллаһы болай ди:

«Минем Канун кагыйдәләремне сөйләп йөрергә,

Минем белән төзелгән килешүне телгә алырга синең ни хакың бар?!

17Син бит үгет-нәсыйхәтемне нәфрәт белән кире кагасың,
сүзләремне җилкәң аша читкә ыргытасың.

18Юлыңда очраган һәр карак – иптәшеңә,
зиначылар дустыңа әйләнә.

19Явызлыкка авызыңны киң ачасың,
телең алдау-йолдауга береккән+.

20Утырасың да туган кардәшеңне яманлыйсың,
анаң углына кара яла ягасың.

21Син боларны эшләгәндә, Мин дәшми тордым,
һәм син Мине дә үзең кебек дип уйладың.

Инде менә фаш итәм сине,
гаебеңне йөзеңә карап әйтәм+.

22Әнә шуны истә тотыгыз, и Аллаһының барлыгын онытучылар!

Юкса Мин сезне ботарлап ташлармын,
һәм һичкем сезне коткара алмас+.

23Корбанлык итеп кем шөкраннар китерә, Мине данлаучы шулдыр;
туры юлдан кем бара, Мин шуның Коткаручысы булырмын».

50

501-2Җырчылар җитәкчесенә. Давытның мәдхиясе. Батшеба белән булганнан соң Давыт янына Натан пәйгамбәрнең килүенә нисбәтле мәдхия[*]+.

3И Аллаһы, кызган мине!

Олуг мәрхәмәтең, чиксез рәхим-шәфкатең хакына
минем бозык эшләремне сызып ташла+.

4Юып төшер миннән гаепләремне,
гөнаһларымнан арындыр, пакьлә мине+.

5Бозык эшләремне мин ачык беләм,
гөнаһларым һәрвакыт күз алдымда+.

6Синең алда, фәкать Синең алда гөнаһлы мин,

Синең алда явызлык кылдым.

Гаепләү сүзләрең хаклыдыр,
хөкемеңдә Син гаделдер+.

7Хактыр: бу дөньяга мин гаепле булып туганмын,
ана карынында ук гөнаһлы булганмын+.

8Менә, бәндәләр күңелендәге хакыйкатьне сөюче Син;
кальбемә минем зирәклек орлыгы салчы.
9Һүссөп суларын бөрке – һәм мин чистарырмын,
коендыр мине – кардан ак булырмын+.
10Шат, сөенечле авазлар ишеттер,
Син зыян китергән сөякләрем янә рәхәт тойсын.
11Йөзеңне читкә бор гөнаһларымнан,
гаепләремне сызып ташла.
12И Аллаһы, мине саф йөрәкле кыл,
какшамас яңа рух хасил ит күңелемдә+.
13Хозурыңнан мине читкә тибәрмә,
изге Рухыңнан мәхрүм итмә.
14Коткарып сөендер мине кабат,
күндәмлек рухын уят үземдә.
15Шуннан бозыкларга юлыңны өйрәтермен,
һәм гөнаһлылар Сиңа борылыр.
16Коткар мине кан түкмәле гөнаһтан,
и Аллаһы, коткаручы Аллаһы!
Һәм телем шунда хаклыгыңа дан җырлар!+
17И Раббым! Авызымны ачык кыл,
телем Сиңа мактау сүзләре юлласын.
18Теләсәң, мин Сиңа корбан китерер идем,
тик Син аны теләмисең,
тулаем яндыру корбаннарыннан һушланмыйсың+.

19Аллаһы кабул итә торган корбан – түбәнчелекле рухтыр.

Түбәнчелекле, күндәм йөрәкләрне Син кире какмассың, и Аллаһы!+

20Миһербаның белән Сионга игелек кыл,
Иерусалим каласының диварларын торгыз!+
21Шулчакны Син тиешле корбаннардан –
тулаем яндыру вә яндыру корбаннарыннан разый булырсың;
шулчакны корбан итеп мәзбәхеңә үгезләр китерерләр+.

51

511-2Җырчылар җитәкчесенә. Эдоми Дүәг килеп: «Давыт – Әхимәликнең өендә!» – дип, Шаулга хәбәр биргәннән соң, Давыт әйткән нәсыйхәт сүзләре[*]+.

3Әй син, кодрәтле адәм! Ник явызлыгың белән мактанасың?

Аллаһының мәрхәмәте һәрчак минем белән,
дип ник шапырынасың?

4Телең, үткен пәке кебек, хәйлә-мәкергә остадыр,
бәла-каза китерергә һаман әзер+.

5Син яхшылыктан бигрәк явызлыкны,
хаклыктан бигрәк ялганны күбрәк сөясең.

6Һәлакәт китерә торган сүзләрне яратасың, и ялган тел!

7Әмма Аллаһы сине тәмам туздырып ташлар,
чатырыңнан сөреп чыгарыр,
терекләр җиреннән тамырың белән йолкып ыргытыр+.

8Шундый хәлне күреп, тәкъвалар куркуга төшәр;
алар, синнән көлеп:+
9«Менә бу адәм Аллаһыны кальга дип танымады,
хисапсыз байлыгына өметләнде,
кешеләрне кырып ныгый барды», – дип сөйләр+.

10Мин исә Аллаһы йортындагы яшелләнеп утырган зәйтүн агачы кебек;
мин һәрчак Аллаһы мәрхәмәтенә сыгынамын+.

11Кылган эшләрең өчен, мин Сиңа рәхмәтләр яудырырмын.

Тугрыларың алдында өметемне Синең исемгә баглармын,
чөнки Син – игелек чыганагыдыр.

52

52^1•Җырчылар җитәкчесенә: «Махалат[*]» көенә. Давытның нәсыйхәт сүзләре.

2Акылсызның күңел төбендә

«Аллаһы юк!» дигән уй ятар.

Кешеләр азды, эшләре җирәнгечтер,
игелек кылучы һичкем юк+.

3Аны эзләүче берәр акыллысы бармы икән дип,
Аллаһы күктән бәндәләренә күз салды+.
4Юк, һәммәсе юлдан язган,
бозыклыкка бердәй баткан;
игелек кылучы күренми,
һичкем юк!+

5Икмәк кисәге йоткандай, халкымны йотучы,
Аллаһыга дога кылмаучы
ул бозыклар шулай акылга килмәсме инде+?

6Хактыр: курыкмас җирдән дәһшәтле курку алачак әле аларны,
чөнки Аллаһы сиңа[*] каршы баш күтәрүченең сөякләрен таратып ташлар;

Аллаһы читкә тибәргәнне син мәсхәрәгә калдырырсың+.

7Килсен Исраилгә котылу Сионнан!

Аллаһы Үз халкына муллык-иминлек кайтаргач,

Ягъкуб токымы сөенәчәк,

Исраил халкы шатлык кичерәчәк әле!

53

531-2Җырчылар җитәкчесенә: кыллы уен коралларында. Зифлылар, килеп, Шаулга: «Давыт безнең якларда качып ята», – дигәннән соң, Давыт әйткән нәсыйхәт сүзләре[*]+.

3И Аллаһы, исемең хакына коткар мине,
кодрәтең белән акла мине!
4И Аллаһы, догамны ишет,
авызымнан чыккан сүзләргә колак сал!
5Юкса читләр миңа каршы аякланды,
залим бәндәләр, Аллаһыны санламаучылар, җаныма кул суза+.

6Хактыр: Аллаһы – минем ярдәмчем,
Хуҗа-Хаким – минем таянычым.
7Явызлыклары җәзасыз калмас дошманымның;
тугрылыгыңны күрсәт – юк ит Син аларны!+

8Мин исә ихлас йөрәктән Сиңа корбаннар китерермен,
исемеңә, и Раббым, рәхмәтләр укырмын,
чөнки Син – игелек чыганагы.

9Син мине бар бәлаләрдән коткардың,
дошманнарым өстеннән мин тантана итәм+.

54

54^1Җырчылар җитәкчесенә: кыллы уен коралларында. Давытның нәсыйхәт сүзләре.

2И Аллаһы, догама колак сал,
ялваруларымнан яшеренмә!
3-4Яхшылап тыңла мине, җавап бир!
Дошманым тавышыннан,
яман бәндәнең җәбер-золымыннан хафага калдым,
хәсрәт эчендә интегеп яшим.
Алар миңа нахак бәла ягалар,
усалланып миңа каршы золым кылалар+.
5Эчемдә әрнеп-әрнеп сыза йөрәгем,
яныйдыр миңа үлем дәһшәте.
6Курку-тетрәнүләр, шомлы уйлар
биләп алды минем җанымны.
7-9Шулчак мин үз-үземә әйттем:
«Күгәрченнекедәй канатларым булса,
ерак-еракларга очып китәр идем дә,
берәр аулак сахра җиргә төшеп,
бар җил-давыллардан яшеренер
һәм тынычланып калыр идем!» – дидем+.

10-11Туздыр үзләрен, и Хуҗа-Хаким,
куешкан сүзләре таркалсын,
чөнки шуны күрәм мин шәһәрдә:
көчләү, гауга йөри көн-төн диварларда,
җинаять вә афәт һәр җирдә;+
12һәлакәт хөкем сөрә шәһәр эчләрендә,
золым белән ялган тулган урамнарга.

13Мине дошман күргән кемсә хурласа, әле түзәр идем;
миңа үчле берәү мәсхәрәләсә, аңардан кача алыр идем.

14-15Әмма шундый булдың, әй син дә,
үземдәй якын күргән ишем, сердәш дустым, ихлас әңгәмәдәшем,
бергә Аллаһы йортына йөргән юлдашым+.

16Өйләре вә йөрәкләре явызлык тулы дошманнарны
якаларыннан үлем эләктереп алсын,
тереләй дөмексеннәр алар үлеләр дөньясына+.

17Мин исә Аллаһыга ялварып дәшәрмен,
һәм Ул, Раббы, мине коткарыр.

18Иртә-кичен, төшлектә дә инәлеп Аңа аһ-зарымны белдерермен;
инәлү авазымны ишетер Ул,

19миңа каршы аякланган дошманнарым исәпсез күп булса да,
алардан җанымны саклап калыр.
20Әзәлдән Үз тәхетендә утырган Аллаһы,
фөрьядымны ишетеп, дошманнарны тар-мар итәр;
юлларын үзгәртергә теләмәгәннәре,

Аллаһыдан куркуны белмәгәннәре өчен булыр бу+.

21Әнә шулай дусларына кул озайтты,
үз антына хыянәт итте ул[*]+.
22Сөйләгән сүзләре майдай йомшак,
балдай татлы[*] булса да,
күңелендә аның – дошманлык,
теле аның – үткен кылычтыр+.

23Кайгы йөгеңне син[*] Раббыга тапшыр,
Ул сиңа таяныч булыр –
тәкъва бәндәсенә егылырга ирек бирмәс+.
24Хәйлә-мәкер корып яшәгән,
канга сусаган яман бәндәләрне Син, Аллаһы,
үлем чокырына хөкем итәчәксең;
гомер юлының яртысын да яши алмый гаип булсын[*] алар!

Мин исә тик Сиңа сыенамын!+

55

55^1Җырчылар җитәкчесенә: «Ерак имәнлектә күгәрчен» көенә. Давытның Гәт шәһәрендә пелештиләр кулына эләккәннән соң язган шигыре[*]+.

2И Аллаһы, миһербанлык күрсәт!

Чөнки мине кысалар-изәләр, көн дә миңа һөҗүм итәләр.

3Дошманнарым мине һәркөн шулай кысрыклый;
миңа каршы аякланучылар бик күбәйде, и Аллаһы Тәгалә!

4Курыкканымда мин Сиңа сыенамын,

5Аллаһының сүзен данлап, өметемне Аңа баглыйм. –

Нәрсәдән куркырга миңа?! Адәм заты миңа ни кыла алсын?!+

6Сөйләгән сүземнең мәгънәсен бозалар һәрчак,
бөтен исәпләре – миңа явызлык эшләү.

7Җыелышалар да, яшеренеп, минем адымнарымны күзәтәләр –
шулай җанымны ауламак телиләр+.

8Җинаятьләре өчен җәзасыз калдырма аларны!

Дәһшәтең белән, и Аллаһы, җиргә орып сал халыкларны!

9Горбәттә[*] газап чигүләрем Сиңа мәгълүмдер;
күз яшем тулы касә Синең хозурыңда,
һәр бөртеге дәфтәреңә язылган түгелме?!+

10Сиңа фөрьяд иткәндә, дошманнарым кире чигенәчәк;
беләмен ки: Аллаһы минем яклы!

11Аллаһының сүзен данлыймын!

Раббының сүзен данлыймын!

12Өметемне Аллаһыга баглыйм. –

Нәрсәдән куркырга миңа?! Адәм заты миңа ни кыла алсын?!

13И Аллаһы! Сиңа әйткән нәзерләремне үтәрмен,
рәхмәт бүләкләре китерермен+.

14Чөнки Син җанымны үлемнән коткардың,
аякларымны абынмас кылдың.

Инде мин, дөньяның яктысын күреп,

Синең алдыңда йөрермен+.

56

56^1•Җырчылар җитәкчесенә: «Харап итмә» көенә. Давытның, Шаулдан качып, мәгарәдә яшеренеп яткан чагында язган шигыре[*]+.

2И Аллам, миһербанлык күрсәт!
Бөтен җаным белән Сиңа сыгынамын,
бәла-казалар узганчыга кадәр
канатың күләгәсендә үземә урын табыйм+.
3Ялваруым – Аллаһы Тәгаләгә,
миңа игелекләр кылучы Аллаһыга.
4Күкләрдән әмерен күндереп, Ул мине коткарыр,
мине йотарга теләүчеләрне хур итәр,
миңа мәрхәмәтен вә тугрылыгын юллар+.
5Адәм итенә хирыс арысланнар арасында мин;
ук-сөңгедәй очлы аларның тешләре,
үткен кылыч кебек зәһәр телләре+.

6Күкләрдән дә югары күтәрел, и Аллаһы!

Бөтен җир йөзен иңләсен дан-шөһрәтең!

7Аягымнан эләктерергә ау-ятьмәләр корды алар –
рухым сынды шунда.

Чокыр казыдылар йөрер юлыма,
тик үзләре барып төште шунда+.

8Йөрәгем нык минем, и Аллаһы, йөрәгем нык!

Мин Сиңа җыр көйләрмен, мәдхияләр җырлармын!+

9Уян, әй йөрәгем!

Уян, лирам вә гөсләм!

Таңны мин уятыйм!+

10И Хуҗа, халыклар алдында Сиңа рәхмәтләр укырмын,
кавемнәр алдында Сиңа мәдхияләр җырлармын!

11Чөнки мәрхәмәтең күкләргә кадәр,
тугрылыгың болытларны иңли+.

12И Аллаһы, күкләрдән дә югары күтәрел!

Бөтен җир йөзен иңләсен дан-шөһрәтең!

57

57^1Җырчылар җитәкчесенә: «Харап итмә» көенә. Давытның шигыре+.

2Әй сез, хөкемчеләр!

Һәрчак гаделме сөйләгән сүзләрегез?!

Дөресме кешеләрне хөкем итәсез?!

3Күңелегез үк хаксыз эшкә тартым сезнең,
кулларыгыз җәбер-золым чәчә җир йөзенә.

4Тумыштан ук дөрес юлдан тайпыла яманнар,
тумыштан ук алдаша ялган сөйләүчеләр+.
5-6Маһир әфсенләүчене ишетмәс өчен,
колагын каплаган кара елан агуыдай зәһәрдер аларның агуы+.

7И Аллаһы, кырып ташла Син аларның авызындагы тешләрен,
җимер теш казналарын ул арысланнарның!+
8Агып киткән су кебек юк булсыннар,
уклары урталай сынсын җәя киергәндә.

9Корып кипкән әкәм-төкәм сыман һәлак булсыннар,
үле туган бала кебек, кояш йөзен күрмәсеннәр+.

10Учакка салыр өчен әзерләнгән,
тик Аллаһы бөтереп җилгә очырган тигәнәк кебек булсыннар.

11Үч алынганны күреп, тәкъва кеше сөенеч тояр,
яманның канында аяк табаннарын чылатыр+.

12Шулчак кешеләр әйтерләр:

«Тәкъва инсан әҗерсез калмас!

Бардыр җир йөзендә хөкем итүче Аллаһы!» – диярләр+.

58

58^1Җырчылар җитәкчесенә: «Харап итмә» көенә. Давытның шигыре. Шаул, Давытны үтермәкче булып, аның йортын күзәтер өчен кешеләр җибәргән вакытка мөнәсәбәтле[*]+.

2И Аллам, коткар мине дошманнарымнан,
миңа каршы аякланучылардан азат ит!+
3Явызлык кылучылардан коткар мине,
канга сусаучылар кулыннан йолып ал!

4Юкса күр, Раббым: залим бәндәләр мине сагалый,
үтерергә ниятләп, миңа каршы фетнә оештыра,
гәрчә җинаять вә гөнаһ кылмасам да;+

5гаебем булмаса да, һөҗүм итәргә ашкына алар.

Кузгал, миңа ярдәмеңне юлла, хәлемне күр!

6Әй Күкләр Хуҗасы Раббы Алла,
әй Исраил Алласы, уян!

Халыкларның барчасын җәзага тарт!

Явыз хыянәтчеләрнең берсен дә аяма!

7Кичләрен алар әйләнеп кайтып,
этләр кебек, шәһәр буйлап улашып йөриләр+.

8Күр, нинди генә сүзләр ургылмый авызларыннан,
телләре үткен кылыч кебек,
«Кем ишетә безне?!» – дип уйлый алар.
9Әмма Син, Раббы, алардан көләчәксең әле,
мәсхәрәгә калдырачаксың әле халыкларны!+

10Көч-куәтем – Синдер, Сиңа сыгынамын,
чөнки Аллаһы – минем ныгытмам!+
11Мәрхәмәт кылучы Аллаһы миңа ярдәмгә килер,
дошманымның җиңелүен миңа Үзе күрсәтер+.

12Бу сабак халкым хәтереннән җуелмасын өчен,
дошманнарны капыл үтермә.

Син аларны кодрәтең белән таратып туздыр, күтәреп ор,
и Хуҗа, и калканыбыз!+

13Аларның телләрендә гөнаһлы сүзләр,
шуңа күрә тәкәбберлекләре алар өчен тозакка әйләнсен!

Ләгънәт-каргышлары, сөйләгән ялганнары өчен,+

14Син аларны дәһшәтең белән кырып ташла –
дөньяда эзләре калмаслык булсын!

Шунда җир читенәчә хәбәр таралыр:

Ягъкуб нәселе белән Аллаһы Үзе идарә итә.

15Кичләрен алар әйләнеп кайтып,
этләр кебек, шәһәр буйлап улашып йөриләр+.

16Ашар өчен азык эзлиләр,
туймасалар, шыңшырга тотыналар.

17Мин исә кодрәтеңә җыр җырлармын!

Иртә таңда сөенә-сөенә мәрхәмәтеңне данлармын!

Син бит минем ныгытмам,
афәт килгәндә, сыену урыным булдың+.

18Кодрәтем чыганагы – Синдер!

Сиңа мәдхияләр җырлыймын!

Аллаһы – минем ныгытмам,
мәрхәмәт кылучы Аллаһы Ул!

59

591-2•Җырчылар җитәкчесенә: «Антлашу лаләсе» көенә. Давытның сабак булсын дип язган шигыре. Арам-Наһараимгә һәм Арам-Собага каршы Давыт алып барган сугыштан кайтып килгән Йоавның Тоз үзәнендә унике меңлек Эдом гаскәрен тар-мар итүенә мөнәсәбәтле[*]++.

3И Аллаһы, Син бездән йөз чөердең,
безне егып салдың.
Син безгә ачулы идең,
инде элекке хәлебезгә кайтар!+
4Җир йөзен дер селкеттең, ярдың Син;
инде терелт аны, юкса ул һаман тибрәнмәктә.
5Халкыңны каты сынауларга дучар иттең,
ачы шәраб эчертеп иләсләндердең+.
6Ә Сине хөрмәтләүче бәндәләреңә,
очкан уклардан саклансыннар дип,
ишарә биреп әләмеңне күтәрдең.

7Сөеклеләрең котылсын дисәң,
уң кулыңны суз, коткар, җавап бир безгә!

8Аллаһы, мөкатдәс ханәсеннән сүзен ирештереп, вәгъдә итте:

«Шәкемне сөенә-сөенә бүләчәкмен,

Суккөт үзәнен үлчәп халкыма бирәчәкмен+.

9Гилыгад Минекедер, Менашше да Минеке,

Эфраим – башыма кигән очлымым,

Яһүдә – хөкемдарлык таягым.

10Мәаб – юынгыч табагым,

Эдомга исә аяк киемемне ташлармын.

Пелешет җирендә сөрән салып тантана итәрмен!»

11Кем миңа кирмән-калага бәреп керергә булышыр?

Кем миңа Эдомга барыр юлны күрсәтер? –

12И Аллаһы, бездән ваз кичкән,
гаскәребез белән яу чыгудан баш тарткан Син түгелме?!

13Ярдәм ит безгә дошманнарга каршы көрәштә,
юкса адәм затының ярдәме – фәкать буш куыктыр+.

14Аллаһы белән берлектә без җиңүгә ирешербез,
дошманнарыбызны Ул җиргә салып таптар!

60

60^1Җырчылар җитәкчесенә: кыллы уен коралларында. Давытның мәдхиясе.

2И Аллаһы, ялваруларымны ишет!

Догаларыма колак сал!

3Җирнең ерак почмагыннан эндәшәм Сиңа:

күңелем хафа эчендәдер.

Буй җитмәслек кыя башына менгер мине!

4Чөнки Син – сыену урыны минем өчен,
дошманнарым каршында ныклы кальга манарасы+.

5Чатырыңда гомер бакый яшәп,
канатларың күләгәсендә сыену табарга телим мин+.

6Нәзер-ниязларымны Син ишеттең, и Аллаһы,

Синең исемнән курыккан,
аны хөрмәт иткәннәр белән рәттән миңа өлеш чыгардың.

7Патшаның көннәренә тагын көннәр өстә,
гомер елларын ерак буыннарга кадәр суз!+
8Аллаһы хозурында ул мәңге тәхетендә утырсын,
мәрхәмәтең вә тугрылыгың белән сакла аны.

9Мин исә, исемеңне тәкрарлап, Сиңа мәңге мәдхияләр җырлармын,
биргән нәзер-ниязларымны көннән-көнгә үтәрмен+.

61

61^1Җырчылар җитәкчесе Едутун өчен. Давытның мәдхиясе+.

2Җанымның тынычлыгы бары Аллаһыда,
котылу миңа Аңардан килә.

3Ул – минем Кыяташым, Коткаручым вә Ныгытмам,
һәм мин һичкайчан какшамам+.

4Авыш диварны, кыйшайган койманы аударырга теләгәндәй,
кешегә каныгуыгыз кайчангача дәвам итәр икән?
5Сез адәм углын югарыдан түбән тәгәрәтмәкче
һәм алдашудан ләззәт табасыз;
телегездә хәерхаһ сүзләр булса да,
күңелегездән кешегә ләгънәт укыйсыз+.

6Тынычлыкны мин Аллаһыда эзлим,
чөнки бар өметем Аңа баглыдыр.

7Ул – минем Кыяташым, Коткаручым вә Ныгытмам,
һәм мин һичкайчан какшамам.

8Аллаһыдандыр котылуым да, дан-шөһрәтем дә,
минем өчен Ул – ныклы Кыяташ, сыену урыны.

9И халкым, һәрчак Аллаһыга өмет багла,
күңел серләреңне бары Аңа түк!

Чөнки Аллаһы – безнең сыену урыныдыр.

10Адәм баласы – бер сулаган һава, рәшә сыман гына:

барысын бергә үлчәүгә куйсаң,
буш куыктан җиңелрәк булырлар+.

11Көч кулланып мал җыярмын,
талап баермын, дип бушка хыялланма!

Мал-мөлкәтең арта калса, күңелеңне аңа салма!+

12Аллаһы бер тапкыр әйтте, тагын бер әйтте,
һәм мин моны ишеттем:

көч-кодрәт – Алланыкыдыр,+

13мәрхәмәт тә Аның иркеңдә.

Син, Хуҗа-Хаким, эшенә күрә һәркемгә әҗерен бирәсең+.

62

62^1Давытның Яһүдә чүлендә әйткән мәдхиясе+.

2И Аллаһы, Син – минем Аллам! Мин Сиңа ашкынамын!

Сусыз, коры, кипшергән сахрада интеккәндәй, Сиңа сусап,

Сине юксынып зарыгадыр җаным-тәнем+.

3Мөкатдәс ханәңдә күрдем мин Сине –

Синең көч-кодрәтеңне, дан-шөһрәтеңне.

4Синең мәрхәмәтең дөньяда яшәүдән кадерлерәк –
телем Сине зурлаудан туктамас!+

5Гомерем беткәнче, Сиңа мактау-шөкерләр юллармын,
исемеңне зекер кылып[*], кулымны күкләргә сузармын+.

6-7Ятагымда Сине искә төшерәм мин,
төннәрендә Сине уйлап ятам –
затлы ризыктан авыз иткәндәй була җаным,
сөенә-сөенә Сине данлый телем+.
8Чөнки Син – минем яклаучым;
канатларың күләгәсендә сөенеп яшимен мин+.
9Минем җаным Сиңа сарыладыр,
Синең уң кулың мине нык тота.

10Мине юк итәр өчен, җаныма каныгучылар
үлеләр дөньясына олагып һәлак булсыннар!+
11Башлары кыелсын кылыч көченнән,
җим-табыш булсыннар чүл бүреләренә!
12Патша өчен Аллаһы куаныч чыганагы булсын!
Аллаһы белән ант иткәннәр Аны данга күмсен,
ялган таратучыларның исә авызы томалансын!+

63

63^1Җырчылар җитәкчесенә. Давытның мәдхиясе.

2И Аллаһы, догамның ялвару авазларын ишет,
дошманнар дәһшәтеннән гомеремне саклап кал!+
3Явыз бәндәләрнең мәкерле ниятеннән,
яманнар өереннән яшер мине!+
4Алар телләрен кылычтай үткерлиләр,
агулы сүзләрен уктай төбиләр+.
5Курыкмастан, шулай һич көтмәгәндә
гаебе юк кешегә яшеренеп аталар+.
6Бер-берсен явыз эшләргә этәрәләр,
яшерен ау-ятьмә куярга сүз куешалар,
«Моны кем күрсен?!» дип уйлыйлар+.
7Гаделсезлек кылырга җыенып:
«Корган хәйләбез шәп!» – диләр.
Чыннан да, адәмнең күңелендә,
аның йөрәгендә нәрсә ятканын белерлек түгел.

8Әмма Аллаһы аларга Үзе башлап ук атар,
аларны җәрәхәтләр кинәттән+.
9Усал телләреннән үзләренә үк зыян килер,
ә моны күргән кешеләр мыскыллап башын чайкар+.

10Бөтен адәм заты куркып калыр –
Аллаһының эшләрен игълан итәр,
Ул кылган гамәлләрнең асылына төшенер.

11Тәкъва кеше, Раббыга сыенып, сөенеч табар,
барча саф йөрәкләр Аны данлар+.

64

64^1Җырчылар җитәкчесенә. Давытның җыр-мәдхиясе.

2И Аллаһы, Сион тавында яңгыраган мактау сүзләре – Сиңадыр;
әйткән нәзерләребез Синең алда үтәлсен!+

3Син – дога сүзләрен ишетүчедер!

Бар кеше Синең каршыңа килер+.

4Гөнаһ эшләрем хәттин ашты,
әмма Синдер безнең гөнаһларны ярлыкаучы+.

5Бәхетледер фәкать шул кеше,
кайсын Син, сайлап, Үз хозурыңа якынайтасың –
ишегалларыңда яшәтәсең.

Йортыңның – мөкатдәс ханәңнең игелекләрен
безгә насыйп итсәң иде+.

6И Аллаһы, безнең Коткаручыбыз!

Дәһшәтле эшләрең белән Син безгә җавап бирәсең –
коткарасың безне.
Җир йөзенең төрле почмагында,
ерак диңгез артларында яшәүчеләрнең
бар өмете фәкать Синдәдер+.
7Көч-кодрәтең белән билеңне буып,
Син тауларны үрә торгыздың.
8Диңгезләр гөрелтесен, дулкыннар шавын,
халыклар фетнәсен бастыручы – Син ул!+
9Дөньяның кырый-чикләрендә яшәүчеләр

Синең илаһи галәмәтләреңне күреп курку кичерер,
көнчыгыш тарафтан көнбатышкача халыклар Сиңа
сөенечле җырларын җырлар.

10Син, җирне кайгыртып,
аның сусавын басасың, бәрәкәтен арттырасың –
Аллаһының дәрьясы суга мулдыр;
игеннәрне үстерергә җирне әзерләп куясың:+
11буразна араларына су агызасың,
туфракның кантарларын тигезлисең,
яңгыр сулары белән җирне йомшартып,
үсентеләргә фатихаңны бирәсең.
12Елны шулай бай уңыш белән төгәллисең:
эзең төшкән һәр җирдә муллык ташып тора,
13сахрадагы көтүлекләр яшеллеккә күмелә,
калкулыклар сөенечкә төренә,+

14утлап йөргән терлек белән болыннар чуарлана,
үзәннәр иген белән каплана –
тирә-якта бөтен нәрсә тантана итә, җыр суза.

65

Җырчылар җитәкчесенә. Җыр-мәдхия.

1Шатланышып Аллаһыны мактагыз, әй бөтен җир йөзе әһелләре!+

2Аның исемен данлап җырлагыз,
шөһрәтенә мактау яудырыгыз!

3Әйтегез Аллаһыга: «Кылган гамәлләрең никадәр дәһшәтле!

Көч-кодрәтеңнең чиге юк!

Каршыңда дошманнарың тез чүгә, – диегез. –+

4Бөтен җир йөзе Сиңа сәҗдә кыла,

Сиңа, Синең исемгә мәдхияләр җырлый»+.

5Әй, килегез, Аллаһының гамәлләрен күрегез,
нинди дәһшәтле эшләр башкарды Ул адәм угыллары күз алдында:+

6диңгезне коры җиргә әверелдерде –
елганы халык җәяүләп кичте[*];
Аның алдында куаныштык без шунда!+
7Кодрәте белән Ул мәңге хакимлек итә,
үткер күз карашы халыкларны күзәтеп тора –
фетнәчеләр баш калкытырга кузгалмасыннар да!

8Әй халыклар, Аллабызга мактау-шөкерләр юллагыз,
мактау сүзләрегез яңгырап торсын!
9Ул гомеребезне саклап калды,
аягыбызга таеп китәргә бирмәде.
10Син безне сынадың, и Аллаһы,
көмешне чистарткан кебек эретеп сынадың+.
11Безне ау ятьмәләренә керттең,
җилкәбезгә авыр йөкләр күтәрттең,+
12адәми затны баш өстебезгә менгердең,
безне утлар, сулар аша уздырдың,
әмма соңра безне иреккә чыгардың+.

13-14Корбаннар яндырырга йортыңа килермен,
казалы чагымда иреннәремнән түгелгән,
телемнән төшкән нәзерләремне Синең алда үтәрмен;+

15корбанлыкка тук-симез мал, үгез бозау, кәҗә тәкәсе китерермен,
кучкар маен көйрәтермен.

16Әй сезләр, Аллаһыдан куркучы
вә Аны хөрмәт итүчеләр, тыңлагыз!

Аллаһының минем хакка кылган изге эшләрен бәян итәмен+.

17Үз авызым белән чакырып дәштем мин Аңа,
телемнән Аны күкләргә күтәреп мактадым.
18Күңелемдә берәр яман уй саклаган булсам,
Раббы минем ялваруымны ишетер идеме соң?!+
19Әмма Аллаһы мине ишетте,
догам авазларына колак салды.
20Аллаһыга мактау-шөкерләр яусын! –
Ул минем догамны кире какмады,
мәрхәмәтеннән мәхрүм итмәде.

66

66^1Җырчылар җитәкчесенә: кыллы уен коралларында. Җыр-мәдхия.

2И Аллаһы, миһербанлы бул безгә,
мөбарәк фатихаңны юлла,
йөз нурың белән балкыт безне!+
3Җир йөзендә хак юлың мәгълүм булсын,
бар халыкларга Коткаручы икәнең беленсен+.

4И Аллаһы, халыклар Сиңа рәхмәтләрен юлласын,
бар халыклар Сиңа шөкраннар кылсын!
5Кавемнәр куанышсын, сөенсен,
чөнки һәр кавемгә Синең хөкемең гаделдер,
җир йөзендәге бар халыкка Син хак юл күрсәтәсең+.

6И Аллаһы, халыклар Сиңа рәхмәтләрен юлласын,
бар халыклар Сиңа шөкраннар кылсын!

7Җир үзенең җимешен бирсен,
Аллаһы, Аллабыз, безне мөбарәк кылсын!+
8Аллабыз безне фатихаласын!
Дөньяның һәр тарафында Аңардан куркып,
Аны хөрмәт итеп яшәсеннәр!

67

67^1Җырчылар җитәкчесенә. Давытның җыр-мәдхиясе.

2Калыксын Аллаһы, таралсын дошманнары,
Аңа нәфрәтлеләр качсын хозурыннан!+
3Томан таралган кебек таралсын һәммәсе!
Ут каршында эреп аккан балавыз кебек,

Аллаһы карашыннан эреп юк булсын яман бәндәләр!+

4Ә тәкъвалар куаныч тапсыннар,
сөенү шатлыгы татысыннар Аллаһы алдында,
куанышып күңел ачсыннар!+

5Аллаһыга дан җырлагыз,
исеменә мәдхияләр көйләгез,
болытлар өстендә гизүчене олуглагыз!

Раббы Аның исеме – тантана итегез Аның каршында!+

6Аллаһы – үксезләрнең атасы,
тол хатыннарның яклаучысы.

Ул Үзенең изге ханәсендә утыра+.

7Аллаһы ялгызакларны йорт-гаиләле итә,
тоткыннарны арындырып иреккә чыгара,
ә гыйсъянчылар[*] эссе чүлдә кала бирә+.

8И Аллаһы, Үз халкыңны әйдәп барганда,
чүл аркылы чыкканыңда,+
9Синең алда, и Синай Алласы, и Исраил Алласы,
җир йөзе тетрәнеп чайкалды,
күкләрдән җиргә сулар түгелде+.
10Үз биләмәңә Син мул яңгырлар яудырдың,
кысыр калган чагында аңа көч-дәрман өстәдең, и Аллаһы;

11халкың шунда төпләнеп-җирләште.

Фәкыйрьләргә Син, и Аллаһы, шулай игелек күрсәттең.

12Хуҗа-Хаким боерык бирде,
һәм хатын-кыз җәмәгате йөгереп сөенче таратты:

13«Дошман гаскәрләре кача, патшалары белән бергә кача!

Хатыннар үз йортларында ганимәт[*] малы бүлә:+

14көмеш канатлы, алтын каурыйлы күгәрчен сыннары бүлешәләр.

Сугыш барган көнне ни өчен кайберләрегез утардагы сарыклыр янында калды?»

15Күкләр Хуҗасы патшаларны куганда, Салмон тавына кар яуды+.

16Әй мәһабәт тау – Башан тавы,
өркәч-өркәч таулы Башан!

17Нигә әле син, әй күп түбәле тау, Аллаһы тавына,

Ул яшәгән тауга көнләшеп карыйсың?

Хактыр: Раббы шунда мәңге яшәячәк!+

18Аллаһының сугыш арбалары меңләптер,
меңнәрчә меңнәр белән санала алар.

Хуҗа-Хаким Синай тавыннан Үзенең изге ханәсенә килеп урнашты+.

19И Раббы Алла, Син, әсирләрне ияртеп, биеклеккә күтәрелдең,
хәтта Сиңа каршы булганнардан бүләк-һәдияләр кабул иттең+.

20Мактау-шөкерләр яусын Хуҗа-Хакимгә!

Ул һәркөнне безнең авырлыкларны күтәрә,

Аллаһы – безнең Коткаручыбыз!+

21Безнең Аллабыз – котылу алып килүче Аллаһы!

Үлемнән котылу бары Хуҗа-Раббы ихтыярындадыр.

22Аллаһы Үз дошманнарының башына җитәчәк,
гөнаһ юлында йөргәннәрнең түбә чәчен йолкып ташлаячак+.

23Раббы: «Дошманнарны Башаннан кире кайтарачакмын,
диңгез төпләреннән тартып чыгарачакмын!+
24Аягыңны шулар канына батырырсың,
этләреңә дошман канын ялатырсың», – диде+.

25И Аллам, и патшам!
Һәркемнең күз алдындадыр Синең, Аллаһы,
изге ханәгә тантаналы аяк басуың:
26алдан – җырчылар,
арттан – кыллы уен коралларында уйнаучылар,
уртада шөлдерле барабан каккан яшь кызлар атлады.

27Әй сезләр, Исраил нәселе варислары,
җәмәгать җыеннарында Раббы Аллага мактау-шөкерләр яудырыгыз!

28Әнә, алдан иң кече Беньямин ыругы атлый,
артыннан – күп санлы Яһүдә илбашлары,
шулай ук Зәбулун вә Нәптали илбашлары бара+.

29Аллаһы сезләрне көч-гайрәт белән өлешләгән.

Үз көчеңне, и Аллаһы, элеккечә безгә гамәлдә күрсәт!+

30Иерусалимдәге йортыңны хөрмәтләп,
патшалар Сиңа бүләк-һәдияләр китерер.
31Камышлык ерткычын – Мисырны,
үгезләре белән бергә бозауларны – чит халыкларны тез чүктер!

Ясак түләтергә теләүчеләрне изеп тапта,
сугышырга ашкынган халыкларны куып тарат!+
32Мисырдан бүләкләр күтәреп илчеләр килер,
хәбәшиләр, и Аллаһы, Сиңа һәдияләр китерергә ашыгыр+.

33Әй җир йөзенең патшалыклары, Аллаһыга дан җырлагыз,

Хуҗа-Хакимгә мәдхияләр җырлагыз!+

34Ул, борынгы күкләр киңлеген гизеп,
әнә Үзенең көр тавышын яңгырата+.

35Аллаһының көч-кодрәтен игълан итегез!

Аның галилеге Исраил өстендәдер,
көч-кодрәте болытлар өстендә!

36И Аллаһы, мөкатдәс урыныңда дәһшәтледер Син!

Исраил Алласы Үз халкына көч-куәт биреп тора.

Аллаһыга мактау-шөкерләр яусын!+

68

68^1Җырчылар җитәкчесенә: «Лалә гөле» көенә. Давытның мәдхиясе+.

2И Аллаһы, коткар мине!

Сулар муеныма хәтле җитте+.

3Мин тирән сазлыкка кереп баттым,
аягыма басар җир юк.

Тирән суларга юлыктым,
агымы бөтереп алып китә+.

4Ялвару-инәлүләремнән хәлем төкәнде,
тамагым корып кипте;

Аллаһының килүен көтеп, күзләремнең нуры сүнде+.

5Нахактан миңа ачу тотучылар
башымдагы чәч бөртегеннән дә күбәйде;
сәбәпсезгә эзәрлекләүче дошманнарым чиктән ашты,
мин алмаганны алар миннән таләп итәләр+.

6И Аллаһы, минем акылсыз эшләремне Син беләсең,
гөнаһларым Синнән яшерен түгел.

7И Хаким, и Күкләр Хуҗасы Раббы,

Сиңа өмет баглаучылар минем аркада оятка калмасын!

И Исраил Алласы, Сиңа йөз тотканнар хурлык кичермәсен!

8Чөнки мин, Синең хакыңны яклаганга, хәкарәтләр[*] күрәм,
шулардан йөземне хурлык каплады+.

9Кардәшләрем, үз анамның угыллары өчен
мин чит-ят бер кешегә әверелдем+.

10Чөнки йортың өчен җан атып көям мин,

Сине хурлаучыларның хурлау ачысын үз өстемә алам+.

11Башымны кече итеп ураза тотсам, бу да миңа гаеп санала.

12Таза киемемне салып, тупас тукымага төренсәм,
көлкегә күтәрәләр.

13Капка мәйданына җыелышып утыручылар барысы минем хакта гайбәт чәйни,
шәраб эчүчеләр, такмаклар әйтеп, мине хурлый.

14Әмма минем догам бары Сиңа, и Раббым!

Мәгъкуль чагыңда, и Аллам,
чиксез мәрхәмәтең белән миңа җавап бир,
тугрылыгыңны күрсәтеп коткар мине!

15Мине баткаклыктан тартып чыгар,
батып һәлак булуыма юл куйма!

Нәфрәтле бәндәләрдән, тирән сулардан мине котылдыр, саклап кал!+

16Ургылып аккан сулар мине алып китмәсен,
төпсез упкын, үзенә суырып алып, башымнан капламасын!

17Җавап бир миңа, Раббым,
чөнки мәрхәмәтең чиксездер.

Олуг рәхим-шәфкатең белән миңа таба борыл!+

18Колыңнан йөзеңне яшермә, чөнки хафада мин.

Тизрәк җавабыңны бир!

19Якынай миңа, җанымны азат ит,
дошманнарым коткысыннан йолып ал!

20Мине ничек хурлауларын,
мине ничек мәсхәрә итүләрен Син беләсең –
миңа каныгучылар барысы да күз алдыңда.
21Хәкарәтләр йөрәгемә күп җәрәхәт салды,
хәлем тәмам төкәнде.
Хәлемә керүчене көттем – булмады,
юатучыны эзләдем – табылмады.
22Ризык урынына миңа агу ашаттылар,
сусаганда, серкә эчерттеләр+.
23Аш табыны алар өчен ау ятьмәсе,
дуслары өчен тозак булсын!+
24Күзләре караңгыланып, күрмәс булсыннар,
гомер буена бөкрәеп калсыннар!+
25Ярсу-дәһшәт яңгырыңны өсләренә яудыр,
каһәрең ялкыны аларны көйдерсен!
26Торакларын шәрәләндер аларның,
чатырларында терек җан калмасын!+

27Чөнки Синнән инде бер җәза алган кешеләрне алар һаман эзәрлекли бирәләр,

Син яра ясаганнарга тагын да яра өстиләр.
28Кылган гөнаһларын җыя бар,
акланырлык нәрсә табылмасын үзләренә!+
29Тормыш китабыннан сызып ташла исемнәрен,
тәкъвалар белән янәшә теркәлеп йөрмәсеннәр!+

30Мин исә бер фәкыйрьмен, җәфа чигәмен!

И Аллаһы, коткарып, саклап кал мине!+

31Исемен телгә алып, Аллаһыга җырлар багышлармын,
рәхмәтләр укып, бөеклеген данлармын.

32Корбанлык үгездән,
мөгезле-тояклы бозаудан артыграк һушландырыр Раббыны бу+.

33Мазлумнар моны күреп куанырлар.

Әй Аллаһыга йөз тотканнар, күңелегезгә дәрт керсен!

34Чөнки Раббы фәкыйрьләрнең догасын ишетә,
тоткын халкын күз уңыннан төшерми.

35Әй җир вә күкләр,
диңгезләр вә андагы барлык җан ияләре, Аллаһыны данлагыз!+

36Чөнки Аллаһы Сионны азат итәчәк,
Яһүдә калаларын яңадан торгызачак.
Халык, шунда төпләнеп,
илнең варислы хуҗаларына әвереләчәк+.
37Аллаһы колларының балалары
әлеге җирне үзенә биләмәгә алачак,
Аллаһы исемен сөйгәннәр шунда яшәячәк+.

69

69^1•Җырчылар җитәкчесенә. Давытның мәдхиясе. Раббы Алла минем хакта онытмасын дип язылган+.

2И Аллам, коткар мине!

Ярдәмең белән ашык, и Раббым!

3Җаныма кул сузучылар оятка калсыннар, хур булсыннар,
миңа зарар-зыян китерергә теләүчеләр, мәсхәрә ителеп,
берсе калмый артка чигенсеннәр+.

4Ихи-хи-хи, дип миннән көлүчеләр,
рисвай калып, кире борылсыннар+.

5Ә барча Сиңа йөз тотучылар
куанышып күңел ачсыннар,

«Аллаһы бөектер!» дип тәкрарласын
коткарганың өчен Сине сөючеләр.

6Мин исә бичара бер фәкыйрьмен.

И Аллам, ярдәмең белән ашык!

Син – миңа Ярдәм итүче, мине Коткаручы!

Соңгара күрмә, и Раббым!+

70

70^1•И Раббым, Сиңа сыгынамын,
рисвай булуыма юл куйма һичкайчан!
2Хаклыгың белән йолып ал, арала мине,
колагыңны куеп тыңла, коткар!+
3Һәрчак сыеныр урыным – Кыяташым бул минем!

Кыям, Ныгытмам булганга, Син мине коткарырга боер!+

4И Аллам, коткар мине яманнар,
хаксызлар вә залимнәр кулыннан!+
5Чөнки минем бар өметем Синдә, и Хуҗа-Раббым;
яшь чагымнан бирле сыгынганым бары Синдер!+
6Тумышымнан ук мин Сиңа таяндым;
Син – мине ана карыныннан чыгаручы.
Мактау сүзләрем һәрдаим Сиңадыр!+
7Бик күпләр өчен мин бер үрнәк булдым,
чөнки минем ышанычлы сыену урыным Син идең.
8Авызымнан Сиңа мактау-мәдехләрем өзелмәс,
көннән-көнгә мәһабәтлегеңне данлармын+.

9Картлык көнемдә кире какма мине,
көчләрем төкәнгәндә, мине ташлама!
10Юкса дошманнарым миңа каршы мәкер коралар,
җаныма каныгучылар үзара сүзләр куешып:+

11«Аллаһы аны ташлаган, коткарыр беркеме юк аның,
эзәрлекләп эләктереп алыйк үзен!» – диләр+.

12И Аллаһы, миннән ераклашма!

И Аллам, ярдәмең белән ашык!

13Хур булып дөмексен дошманнарым,
рисвай булсын миңа зыян салырга теләүчеләр!+

14Мин исә һәрчак Сиңа сыенырмын,

Сиңа мактау өстенә мактаулар яудырырмын.

15Синең хаклыгың турында сөйләрмен,
көннең-көнендә мине ничек коткарганыңны игълан итәрмен,
гәрчә барысын да санап бетерерлек түгелдер+.

16Мин Хуҗа-Раббының кодрәтле эшләрен хикәяләрмен,

Аңа гына хас булган хаклыгын бәян итәрмен.

17И Аллаһы, яшь чагымнан ук Син миңа остаз булдың,
могҗизаларыңны мин хәзергәчә сөйләп йөрим.

18Картаеп, чәчемә чал керсә дә, Син мине ташлама, и Аллаһы!

Көч-кодрәтеңне мин киләсе буыннарга сөйләп аңлатканчы ташлама!

19Хаклыгың, и Аллаһы, күкләрне иңли,
кылган эшләрең бөектер!
Сиңа тиң тагын кем бар, и Аллаһы?!+
20Син мине күп бәла-казаларга дучар итсәң дә,
ахырдан янә яшәү дәрте кайтарырсың,
тирән чокырдан тартып чыгарырсың,+
21мине югары күтәреп, җаныма юаныч бирерсең.

22И Аллам, Исраилнең мөкатдәс Алласы!

Мин Сиңа лирада уйнармын –
тугрылыгыңа рәхмәтләр яудырырмын,
гөслә кылларын чиертеп җырлармын+.

23Иреннәрем сөенәдер Сиңа җырлаганда,

Син коткарган җаным сөенә.

24Миңа зыян салырга теләүчеләр оятка калып хур булгач,
телем көн саен Синең хаклыгың турында сөйләр.

71

Сөләйманның мәдхиясе.

1И Аллаһы, гаделлек вә хаклык сыйфатыңны
патшага – патшаның углына бүләк ит!+
2Ул Синең халкыңны хаклык белән,
бичара мазлумнарыңны гаделлек белән идарә итсен+.

3Таулар халыкка – бәрәкәт, рәхәтлек,
калкулыклар хаклык җиткерсен.
4Патша илдәге мазлумнарның хакын хакласын,
фәкыйрьләрнең угылларын коткарсын,
залимнәрне исә тар-мар итсен+.
5Аның гомере, күктәге кояш вә ай гомередәй,
буыннан-буынга дәвам итсен+.
6Яңа чабылган болын өстенә яуган яңгыр кебек,
туфракны дымландырган көчле яңгыр кебек килсен патша+.

7Хакимлеге көннәрендә тәкъвалар чәчәк атсын,
ай нуры сүрелгәнче, илдә иминлек, муллык-бәрәкәт хөкем сөрсен+.

8Хакимлеге җәелсен диңгездән-диңгезгәчә,

Фырат елгасыннан җир йөзенең очларынача+.

9Чүлдәге кабиләләр тез чүксен каршысында,
дошманнары тузан яласын җиргә ятып+.

10Таршиш вә утрау патшалары аңа ясак түләсен,

Шеба вә Себа патшалары бүләкләр китерсен+.

11Барча патшалар сәҗдә кылсын каршысында,
барча кавемнәр аңа коллык итсен+.

12Хактыр: ялварып-инәлеп торган фәкыйрьне,
яклаучысы булмаган мазлумны коткарыр ул+.
13Юксыл-мескенгә, фәкыйрьгә мәрхәмәтле булыр,
мохтаҗның тормышын саклап калыр,
14җәбер-золымнан йолып алыр,
чөнки алар кадерледер аның өчен+.

15Гомере озын булсын шундый патшаның!
Хәзинәсенә Шеба алтыннары аксын!
Аның хакына гел догалар кылып торсын халык,
көннең-көнендә хәер-фатихада булсын!+
16Кырларда иген ишелеп уңсын,
тау итәкләрендә башаклар чайкалып торсын –
Ливан тавындагы кебек алар тук булсын;
шәһәрләрдә халык даладагы үлән санынча бихисап булсын+.

17Патшаның исеме мәңге яшәсен,
даны кояш гомередәй озын-озак булсын;
исеме белән кавемнәр мөбарәк кылынсын,
халыклар аны бәрәкәт иясе дип атасын+.

18Могҗизалы эшләрне тудыручы Раббы Аллага,
Исраилнең Алласына мактау-шөкерләр яусын!+
19Шанлы исеме мәңге мөбарәк булсын,
бөтен җир йөзенә Аның дан-шөһрәте җәелсен!
Амин, амин!+

20Ишай углы Давытның догалары шушында тәмамлана.

72

Өченче китап

Асафның мәдхиясе.

1Хактыр: Аллаһы Исраил халкына –
күңеле саф кешеләргә игелекледер!+

2Минем чак кына аякларым сөрлекмичә,
табаннарым таймыйча калган иде:
3яманнарның муллыкта яшәвен күреп,
мин ул тәкәббер кешеләргә көнләшеп карадым+.
4Алар көчле, егәрле,
үлгәнче хаста күрмиләр.
5Кешеләр эшендә гамь йөртмиләр,
алар кебек иза чикмиләр.
6Шунлыктан аларны, зиннәтле муенса сыман,
тәкәбберлек, горурлык чолгап алган,
дорфалык исә алар өчен өс киеме кебек.
7Йөз-күзләрен май баскан аларның,
йөрәкләре ахмак ниятләр белән тулы.
8Мыскыллап, нәфрәт чәчеп сөйләшерләр,
эреләнеп, кешегә янарлар,
9күккә карап, дәгъва белдерерләр,
буш сүз белән җир йөзен тутырырлар.
10Халык та алар ягына авыша бара,
сүзләрен су урынына эчә.
11Әйтерләр яманнар: «Аллаһы каян белер икән?!
Аллаһы Тәгалә ничек белер икән?!»+
12Менә шундый ул яман бәндәләр:
байлыкларын арттырып, дөньяда ваемсыз яшиләр.

13-14«Көн саен газап чигеп,
һәр иртә җәза күреп,
юкка гына йөрәгемне мин пакь тоттым
һәм кулларымны, гаепсезмен дип, чисталап юдым»+.

15Әгәр шулай уйлаган булсам,
мин Синең халкың каршында хыянәтче булыр идем.

16Бу хакта мин күп уйландым,
әмма барыбер төшенә алмадым.

17Аллаһының мөкатдәс ханәсенә кергәч кенә,
яманнарны нәрсә көткәнен ачык аңладым+.

18Әйе! Тайгак юлга бастырасың Син аларны,
һәлакәткә дучар итәсең+.

19Алар көтмәгәндә, кисәк кенә юк булалар,
дәһшәт эчендәдер аларның азагы.

20Уянгач онытылган төш кебек ул яманнар:

Син кузгалуга, и Хуҗа-Хаким, алар күздән югалырлар.

21Йөрәгем уттай янган,
бөтен эчем әрнеп сызлаган
22ул заманнарда миңа акыл җитмәгән;
каршыңда мәхлук бер хайван кебек,
белексез, аңсыз булганмын мин+.
23Алай да мин һәрвакыт Синең янәшәңдәдер,
Син мине уң кулымнан җитәкләп йөртәсең;

24үгет-нәсыйхәтләрең белән миңа туры юл күрсәтәсең,
мине данлы киләчәккә алып барасың.

25Синнән башка кемем бар минем күкләрдә?!

Җир йөзендә дә миңа бүтән һичкем кирәкми!+

26Бәдәнем вә йөрәгем хәлсезләнеп калганда да,

Аллаһы – йөрәгемнең ныклыгы,
миңа насыйп ителгән гомерлек өлешем+.

27Хактыр: Синнән ераклашкан адәм һәлак булачак;

Үзеңә хыянәт кылучыны Син юк итәчәксең.

28Аллаһыга якын булу – минем өчен бәхет ул!

Хуҗа-Раббы – минем сыену урыныдыр,
мин Аның бар эшләрен бәян итәмен!+

73

Асафның нәсыйхәте.

1И Аллаһы, нигә Син безне бөтенләйгә ташлап киттең?

Ни өчен утлавың сарыкларына ачу-каһәрең төште+?

2Борын заманнарда ук Үзең сайлап алган халыкны –

Минем өлешем дип йолып алган кавемеңне,
торакханәм дип тәгаенләгән Сион тавын да хәтереңә төшер!+

3Адымнарыңны коточкыч хәрабәләр тарафына юнәлт,
дошманнарның изге җирдә бар нәрсәне җимерүен күр.

4Син безнең белән очрашкан урында бүген алар ырылдый,
һәр җирдә үз әләмнәрен элеп чыктылар+.
5Агач ботагы чапкандай,
балталарын күтәреп, ватып-җимереп йөриләр,

6айбалта вә чапкычлары белән дивардагы нәкышләрне чапкалыйлар+.

7Изге йортыңны ут төртеп яндырдылар, иштеләр,
исемеңне йөрткән урынны нәҗесләделәр.

8Күңелләреннән: «Барысын җимерик!» – дип әйтеп,

Аллаһының илдәге барча гыйбадәтханәләрен көлгә әйләндерделәр+.

9Без инде билге-галәмәтләр күрмибез,
пәйгамбәрләр дә калмады;
кайчангача дәвам итәр бу хәл – беркем белми+.

10И Аллаһы, кайчанга кадәр барыр бу хурлык?

Исемеңне дошман мәңге шулай мәсхәрәләрме?

11Ни өчен кулыңны кире алдың?

Чыгар уң кулыңны куеныңнан, юк ит шуларны!+

12Син, Аллаһы, – борынгыдан минем патшам,
илебезгә котылу алып килүче+.

13Кодрәтең белән Син диңгезне урталай ярдың,
сулардагы аждаһаларның башларын кыйдың+.

14Ливьятанның[*] башын чабып өздең,
гәүдәсен чүл ерткычларына азык итеп бирдең.

15Чишмә суларына, инешләргә Син юл ярдың,
ташкын сулы елгаларны исә корыттың+.

16Көн Синекедер, төн дә Синеке,
ай вә кояшны күккә Син урнаштырдың+.

17Җир йөзенең барлык чикләрен билгеләдең,
җәй вә кышны Син гамәлгә керттең+.

18Исеңдә тот, Раббы:

дошман Сине хурлавын дәвам итә,
акылсызлар исемеңне мәсхәрәли.

19Ерткычлардан харап иттермә күгәрченеңне,
беркайчан онытма хәлен мескен колларыңның+.

20Безнең белән төзегән килешүгә күз сал,
юкса илнең караңгы почмакларында җәбер-золым хөкем сөрә+.

21Мазлум бәндәң үз иңенә хурлык йөге төяп кайтмасын,
фәкыйрь-юксыл исемеңне данласын.

22Күтәрел, Раббы, хакыңны якла,
мәгънәсез бәндәләрнең Сине мәсхәрә итүләрен исеңнән чыгарма!

23Сиңа каршы баш калкыткан дошманыңның сөрәнләп кычкыруын,
һич тынып тормаган шау-шуын игътибарсыз калдырма!+

74

74^1Җырчылар җитәкчесенә: «Харап итмә» көенә. Асафның җыр-мәдхиясе+.

2И Аллаһы, без Сиңа рәхмәтләр укыйбыз, шөкраннар кылабыз,
исемеңне телдән төшермибез,
могҗизаларың хакында сөйлибез.

3Аллаһы әйтте: «Билгеләнгән вакыт җиткәч,
гадел хөкемемне чыгарырмын!+
4Җир һәм анда яшәүчеләр тетрәп торганда,
җирнең терәк баганаларын ныгытучы Миндер!» – диде+.

5Тәкәбберләргә мин: «Артык эрәймәгез!» – дидем;
яманнарны: «Мөгезләрегезне чөймәгез,
6күкләргә кадәр күтәрмәгез,
һавалы сүзләр куертмагыз!» – дип кисәттем.

7Абруй-дәрәҗә инсаннарга көнчыгыштан да, көнбатыштан да,
чүл тарафыннан да килмәс.

8Бердәнбер Хөкемче – Аллаһыдыр:

Ул түбән төшерүче дә, югары күтәрүче дә+.

9Раббы кулында мөлдерәмә касә,
касәдә тәмләткечләр салынган куәтле шәраб күбекләнеп тора;
җир йөзенең барлык яман бәндәләре
шул касәдән Раббы салып биргән ачы шәрабны
төбенә кадәр эчәргә мәҗбүр булыр+.

10Мин исә мәңге Ягъкуб Алласы хакында сөйләрмен,

Аңа мәдхияләр җырлармын!

11«Яманнарның куәтен[*] сындырырмын,
ә тәкъва кешегә көч-гайрәт өстәрмен![*]» – ди Аллаһы+.

75

75^1Җырчылар җитәкчесенә: кыллы уен коралларында. Асафның җыр-мәдхиясе.

2Яһүдә илендә Аллаһы мәшһүрдер,
Исраилдә Аның исеме мәгърурдыр.
3Торак урыны Аның Салимдә[*],
яшәгән җире Сионда+.
4Шунда сугыш коралларын –
яшендәй укларны, кылыч-калканнарны сындырды Ул+.

5И Аллаһы, Синнән яктылык бөркелә,
киек тулы таулардан да бөегрәк Син!

6Гаярь сугышчылар ганимәтсез калдылар,
үлем йокысына талдылар,
берсе-бер кулын күтәрергә дә өлгермәде+.

7И Ягъкуб Алласы!

Синең дәһшәтле тавышыңнан сугыш арбаларын йөртүчеләр,
атлары белән бергә егылып, мәңгегә тынып калдылар+.

8Чыннан да, дәһшәтле Син!

Ачулы чагыңда Сиңа кем каршы тора алсын?!+

9-10И Аллаһы, хөкемне күкләрдән Син ирештердең;
мазлумнарның хакын яклап Син тотынгач,
бөтен җир йөзе сагаеп-тынып калды.

11Хәтта инсаннарның ярсуы да Сиңа дан китерер –
актык ярсуларын аларның Син басарсың.
12Нәзер-ниязлар әйтегез Раббы Аллагызга,
адарынганны[*] җиренә җиткереп үтәгез!
Бүләкләр китерсен Дәһшәт иясенә
Аның тирә-ягындагы барлык кешеләр!+

13Илбашларының рухын-ихтыярын Үзенә буйсындыручы,
җир йөзенең патшаларын куркуга салучы Ул.

76

76^1Җырчылар җитәкчесе Едутун өчен. Асафның мәдхиясе+.

2Инәлү авазымны мин Аллаһыга юнәлтәмен,
мине ишетсен дип, Аңа ялварып дәшәмен.
3Кайгылы көндә мин Хуҗа-Хакимне эзлим,
җаныма юаныч таба алмыйча,
кулымны күккә сузып, төннәр уздырам+.
4Рухым зәгыйфьләнгәндә, ыңгырашып,
Аллаһыны искә алам, Аның хакында уйланам.

5Син миңа күз йомарга ирек бирмисең,
җан газабыннан сүз әйтергә телем бәйләнә.

6Узып киткән ерак еллар,
борынгы заманнар турында уйланам+.

7Төнге җырларымны искә төшерәм,
үз-үзем белән сөйләшәм,
күңелемдәге сорауларга җавап эзлим:

8«Хуҗа-Хаким безне бөтенләйгә ташлап киттеме?

Якты йөзен безгә бүтән ачмасмы?

9Мәрхәмәтен башка күрсәтергә теләмәсме?

Вәгъдәләрен инде тормышка ашырмасмы?

10Миһербанлыгын оныттымы?

Рәхим-шәфкатен ачудан йомып калдымы?»

11Шуннан соң мин эчемнән әйттем:

«Аллаһы Тәгалә инде уң кулын элеккечә эшкә җикми,
минем өчен бу – иң зур хәсрәт», – дидем.

12Мин Раббының эш-гамәлләрен истән чыгармам.

Әйе, борынгыда эшләгән могҗизаларыңны хәтердә саклармын,+

13Синең барлык эшләреңне аңларга тырышырмын,
бөек гамәлләрең турында уйланырмын!

14И Аллаһы, юлың изгедер!

Аллаһыдай бөек тагын нинди илаһ бар?!+

15Могҗизалар тудырган, халыклар арасында
кодрәтен таныткан Аллаһы Син!

16Син көчле беләгең белән Үз халкыңны –

Ягъкуб вә Йосыф угылларын коткардың.

17Сине күргәч, и Аллаһы,
су дәрьялары шөбһәләнеп чайкалды;
Сине күргәч, диңгез төпләре кайнап ташыды+.
18Болытлар үзенең суларын бушатты,
күкләр гөмбер-гөмбер күкрәде,
төрле тарафка Синең утлы укларың очты+.
19Күк эче гөрелтең белән тулды,
яшеннәр галәмне балкытты,
җир өсте калтырап тетрәнде+.
20Синең юлың диңгез аша узды,
тирән суларны ерып үтте –
эзләрең күренмәслек иде+.
21Халкыңны Син Муса вә Һарун куллары белән
көтү кебек алга әйдәп бардың+.

77

Асафның нәсыйхәте.

1И халкым, тыңла үгет-нәсыйхәтемне,
авызымнан чыккан сүзләргә колак сал!
2Авыз ачамын сөйләргә гыйбрәтле хикәяләрне,
үткәннең серләрен ачып бирәмен+.
3Безгә ул турыда ата-бабаларыбыз сөйләде –
алардан ишетеп белдек+.
4Угыл-оныкларыбыздан яшермик,

Раббының данын, кодрәтен, Ул тудырган могҗизаларны
киләсе буыннарга да белгертик+.

5Раббы Үз күрсәтмәләрен Ягъкуб нәселенә күндергән,

Исраилгә Канун биргән;
шуларны өйрәтсен диеп балаларына
безнең ата-бабаларга әмер иткән,+
6ягъни моны белсен диеп киләчәк буыннар –
әле дөньяга килмәгән токымнар һәм шулардан туачак угыллар;+

7Аллаһыдан өмет өзмәсеннәр,
Аның кылган эшләрен онытмасыннар,
боерыкларын төгәл үтәсеннәр диеп;
8йөрәкләре белән Аллаһыга тугры булмаган,
рухлары белән Аңа берекмәгән,
кире-фетнәчел ата-бабаларына охшап китмәсеннәр диеп+.

9Әнә, җәя-ук белән коралланган Эфраим угыллары,
сугыш барган көнне кире чигенеп, арка күрсәткәннәр.

10Чөнки алар Аллаһы белән килешүне бозганнар,
Аның Кануны буенча яшәүдән ваз кичкәннәр;
11онытканнар Аның эш-гамәлләрен,
үзләренә күрсәтелгән могҗизаларны+.

12Мисырда, Соган тигезлегендә[*], аталары алдында

Аллаһы күпме могҗизалар күрсәткән булган!+

13Ул, диңгезне як-якка аерып, аларны коры юлдан алып чыккан;
диңгез суын дивар кебек үрә бастырган[*]+.

14Көндезләрен – алларына җибәргән болыт,
төннәрен ут яктысы белән аларга юл күрсәткән[*]+.

15Чүлдә Кыя ташны ярып су чыгарган,
ташып торган мул дәрьядан алгандай,
кешеләргә туйганчы су эчергән+.

16Үзе хасил иткән кыя суларын ермаклар итеп агызган[*].

17Әмма ул заман кешеләре, Аллаһы Тәгаләгә каршы баш күтәреп,

Аның алдында чүлдә гөнаһлы эшләрен дәвам иттергәннәр.

18Җаннары теләгән ризык таләп иткән булып,

Аллаһыга шулай сынау тамашалары оештырганнар+.

19«Аллаһы чүлдә сый табыны ясый алыр иде микән?» – дип,

Аллаһыны рәнҗетә торган сүзләр сөйләгәннәр.

20«Әнә бит, Кыя ташларына сугып су аттырды,
суны ермаклар итеп агызды.

Кодрәте җитсә, икмәк-ризыкны да шулай тапсын безгә,
итле табын әзерләсен Үз халкына!» – дигәннәр[*].

21-22Боларны ишетеп, Раббының бик тә ачуы чыккан;

Аллаһыга инанмаганнары өчен,
Аның коткаруына өмет итмәгәннәре өчен,
Ягъкуб нәселенә ярсып ташланган,

Исраил өстенә Үзенең каргыш-каһәрен җибәргән+.

23Янә дә Раббы болытларга әмерен биргән,
күк капусын киереп ачтырган:+
24манна яудырган үзләренә ризык итеп –
күк икмәге биргән халкына+.
25Адәм балалары фәрештәләр ризыгын татыган,
тамаклары туйганчы шуны ашаган[*].
26Раббы күктә шәрык җилен кузгаткан,
кодрәте белән көньяк җилен истергән
27һәм, тузанга күмгәндәй, мулдан ит яудырган,
диңгез комы санынча киек кош күндергән:+
28туктаулык уртасына – чатырлары янына
төшергән Ул ошбу ит ризыкларын.
29Карыннары туйганчы ашаганнар кешеләр,
һәм Аллаһы, шулай итеп, аларга бөтен теләгәннәрен ирештергән+.

30Әмма алар әле ашап-эчүдән туктаганчы ук,
авызга капкан ризыкларын чәйнәп йотканчы ук,
31Аллаһы алар өстенә Үзенең каһәрен иңдергән:
Исраилнең көчле затларын үлемгә дучар иткән,
гөлдәй егетләрен кырып салган[*]+.

32Шулай булса да, халык гөнаһ эшләүдән туктамаган,

Аллаһының кылган могҗизаларына ышанмаган+.

33Шуңа күрә Ул аларның яшәү көннәрен мәгънәсезлеккә урап,
гомер елларын хәвеф-куркуга салган+.

34-35Аллаһы үлем җәзасын гамәлгә ашыра башлауга,
алар Аллаһы Тәгаләнең Йолучы,
сыендыручы Кыяташ икәнен искә төшерә
һәм, борылып, Аны эзләргә тотына иделәр+.
36Әмма авызлары белән юмалап,
тел төпләрендә ялган сүз булган аларның+.
37Күңелләре Аллаһыга берекмәгән,

Аның белән төзегән килешүгә тугрылык сакламаган алар+.

38Әмма рәхимле Аллаһы гөнаһларын ярлыкаган,
аларны кырып ташламаган,
күп тапкырлар ачуын басып калган,
ярсуын соң чиккә җиткермәгән+.
39Ул аларның тән-җисем булуын,
исеп китеп югалган җил булуын исендә тоткан+.

40Күпме тапкырлар чүлдә Аллаһыга каршы баш күтәргәннәр,
кыргый далада Аны борчуга салганнар!+

41Кайта-кайта сынаганнар алар Аллаһыны,

Исраилнең Изге Алласын әнә шулай рәнҗеткәннәр.

42-43Аллаһының Мисырда кылган галәмәтләрен,

Соган кырындагы могҗизаларын,
кодрәтле кулы белән үзләрен дошман тырнагыннан
йолып алган көннәрен онытканнар+.

44Ул көнне Аллаһы, мисырлылар агым суны эчә алмасын дип,
елгаларын кан дәрьясына әйләндергән+.

45Өсләренә өер-өер канэчкеч чебеннәрне,
вәйранлык китерә торган гөберле бакаларны өстергән+.

46Басудагы иген кырларын корттан,
хезмәт җимешләрен саранчадан ашаткан+.
47Йөзем куакларын, сикомор агачларын
бозлы яңгыр яудырып кырдырган+.
48Терлекләрен – бозлы давыл белән,
көтүләрен яшен суктырып харап иттергән+.
49Үлем китерүче фәрештәләр җибәреп,
мисырлылар өстенә уттай дөрләгән каһәрен,
ачу-ярсуын, бәла-казалы афәтен яудырган+.

50Үч-ачуына киң юл ярып, Ул аларга үләт зәхмәте җибәргән,
җаннарын үлемнән коткармаган.
51Мисырлыларның, Хам кавеменең,
беренче булып туган барча ир балаларын –
ирлек куәтенең тәүге җимешләрен – үлемгә тапшырган+.

52Үз өммәтен исә, сарыкларны ияртеп киткәндәй,
шуннан алып чыккан,
көтүен әйдәп барган сыман, чүлләр буйлап йөрткән[*]+.

53Сәфәрләре хәвефсез булган аларның, курыкмаганнар,
дошманнарын Аллаһы диңгез суына батырган[*]+.

54Бара торгач, Ул аларны Үзенең мөкатдәс җиренә –
уң кулы яулаган тау итәгенә китереп җиткергән+.

55Андагы мәҗүси кавемнәрне куып тараткан,
җирләрен Исраил ыругларына биләмәгә биргән,

Үз халкын шул кавемнәрнең чатырларына урнаштырган[*]+.

56Әмма халык Аллаһы Тәгаләне сынаудан туктамаган:

Аның күрсәтмәләрен үтәмәгән,
әледән-әле Аңа каршы баш калкыткан+.

57Ата-бабалары кебек хыянәтче, хаин булган алар,
ышанычсыз җәяне хәтерләткән+.
58Калкулыклардагы потханәләре белән
Аллаһының ачуын кузгатканнар,
пот-санәмнәре белән Аның көнчелеген кыздырганнар+.

59Барысын күреп-ишетеп торган Аллаһы, тәмам ярсып,

Исраилне хозурыннан читкә тибәргән[*].

60Адәм балалары арасында корган чатырын,

Шилоһтагы торак йортын ташлап киткән[*]+.

61Үзенең кодрәтен, дан-шөһрәтен[*]

дошманнары кулына әсирлеккә биргән[*].

62Үз биләмәсе булган халкына нәфрәтләнеп,
аны кылыч хакимлегенә тапшырган+.

63Егетләре утта һәлак булган,
кызлар туй җырыннан мәхрүм калган.

64Руханилар кылычтан уздырылган,
ирсез калган хатыннары егълашу матәме үткәрә алмаган+.

65Берзаман Хуҗа-Хаким, йокыдан кисәк кенә уянгандай,
шәрабтан айныган батыр кебек, кинәт баш калкыткан,+

66дошманнарның һәммәсен артка чигендергән,
аларны мәңгегә хурлыкка ураган.
67Йосыф чатырын читкә тибәреп,
Эфраим тармагын санга алмыйча,

68Үзенә Яһүдә ыругын – сөйгән Сион тавын сайлаган+.

69Изге йортын биек күкләр кебек корган,
җир йөзе кебек мәңгелек итеп салган.
70-71Колы Давытны, сарык абзарыннан –
савым сарыклар арасыннан тартып алып[*],

Үз халкы Исраилгә, Ягъкуб токымына, көтүче итеп куйган++.

72Көтүчелек вазифасын Давыт саф күңелдән башкарган,
уңган кулы белән халкын җитәкләп йөрткән+.

78

Асафның мәдхиясе.

1И Аллаһы, Синең биләмәгә чит халыклар хуҗа булды,
алар мөкатдәс йортыңны нәҗесләде,
Иерусалимне хәрабәгә әйләндерде+.
2Колларыңның мәетен – күк кошларына,
тугрыларың җәсәден[*] җир ерткычларына биреп ашатты+.

3Иерусалимнең әйләнә-тирәсендә кеше каны су урынына түгелде,
мәетләрне күмәргә каберче табылмады+.

4Без күршеләребез каршында рисвай булдык,
бөтен әйләнә-тирәгә хур вә мәсхәрә ителдек+.

5И Раббы, ачуың шулай кайчангача барыр икән? Мәңгегәме?

Кайчангача ярсуың ялкын кебек дөрләп торыр икән+?

6Үч-җәзаңны Сине танымаучы халыкларга,
исемеңне телгә алмаган патшалыкларга каршы юнәлт!+

7Чөнки шулар ашады Ягъкубның башын,
йортын шулар хәрабәгә әйләндерде+.

8Ата-бабаларның гөнаһларын безнең өскә якма,
безгә тизрәк рәхим-шәфкатеңне юлла!
Юкса без тәмам зәгыйфьләнеп калдык+.
9И Аллаһы, безнең Коткаручыбыз!
Данлы исемең хакына ярдәм ит безгә,
исемең хакына коткар безне,
гөнаһларыбызны кичер, гафу ит!+

10Нигә әле чит халыклар:
«Кайда соң аларның Алласы?!» – дип көләләр.
Колларыңның түгелгән каны өчен үч алуың
бар халыкларга мәгълүм булсын,
һәм моны безнең күзләребез күрсен!+

11Мәхбүсләрнең[*] аһ-зары хозурыңа барып ирешсен,
бөек кодрәтеңнең көч-гайрәте белән
үлемгә дучар ителгәннәрне коткарып кал!+
12Сине мәсхәрәләгән күрше халыкларга
җиделәтә артыграк итеп кайтар, и Хуҗа-Хаким!+
13Ә без, Синең халкың, утлавың сарыклары,
Сиңа мәңге рәхмәтләр укырбыз,
буын арты буын мактау сүзләре сөйләрбез!+

79

79^1Җырчылар җитәкчесенә: «Лалә чәчәге. Антлашу» көенә. Асафның мәдхиясе+.

2Әй Исраил көтүчесе,
көтү көткәндәй Йосыфны әйдәп йөртүче, колак салып тыңла!

Керубимнәр өстендә тәхет тотучы, күрен!+
3Эфраим, Беньямин, Менашше алдында
көчеңне күрсәт, килеп коткар безне!+
4И Аллаһы, безне элекке хәлебезгә кайтар,
нурлы йөзеңне ач – без котылыйк!+

5И Раббы, и Күкләр Хуҗасы Алла!

Кайчангача халкың догаларына ачу тотарсың икән+?

6Син безгә икмәк урынына күз яше ашаттың,
су урынына күп итеп күз яше эчердең+.

7Күршеләребез низагына безне сәбәпче иттең;
дошманнар безне мыскыллыйлар.

8И Күкләр Хуҗасы Алла, безне элекке хәлебезгә кайтар,
нурлы йөзеңне ач – без котылыйк!+

9Мисырдан Син йөзем агачы алып кайттың,
аны куылган халыклар җиренә утырттың;+
10аның өчен урын әзерләдең,
һәм ул, шул җирне тутырып, тамырларын җәеп җибәрде.

11Күләгәсе тау битләрен каплап алды,
сабаклары мәгърур эрбет кәүсәсенә чорналды.

12Ботаклары диңгезгәчә барып җитте,
тармаклары Фырат елгасына сузылды+.

13Ник җимерттең Син бу бакчаның диварларын?

Узып баручы һәркем ботагын ботарласын дипме+?

14Кабан дуңгызлары тамырларын казып чыгара,
кыр җәнлекләре сабакларын кимерә.

15-16И Күкләр Хуҗасы Алла,
кире кайт безгә, күкләрдән түбәнгә карашыңны ташла!

Үзең ныклык биргән угылны –
уң кулың утырткан йөзем куагын кайгырт:+
17чабып ташланган ул, утка салынган,
Синең ачу-каһәрең аркасында харап ителгән+.
18Уң ягыңда торучыга –

Үзең ныклык биргән адәм углына суз ярдәм кулыңны!

19Шулчак без Синнән аерылмабыз!

Җан өр безгә, һәм Синең исемеңне телдән төшермәбез!

20И Раббы, и Күкләр Хуҗасы Алла,
безне элекке хәлебезгә кайтар,
нурлы йөзеңне ач – без котылыйк!+

80

80^1Җырчылар җитәкчесенә: «Гиттит» көенә. Асафның мәдхиясе+.

2Сөенечле җырлар җырлагыз кыябыз Аллаһыга!

Ягъкуб Алласын шатланышып мактагыз!

3Шөлдерле барабан кагып,
моңлы гөслә вә лира чиертеп, җырлар көйләгез!

4Яңа ай калыккач, ай тулгач та –
бәйрәмебез көннәрендә –
мөгез быргы кычкыртыгыз!+
5Чөнки бу – Исраил кануныдыр,
Ягъкуб Алласының карарыдыр.
6Йосыф[*] Мисырдан котылып чыккач,
аңа күрсәтмә итеп бирде Ул моны.

Үзем белмәгән телдә мин бер аваз ишеттем:+
7«Аның иңеннән Мин авыр йөкне төшердем,
кулларын кәрзин-әрҗә авырлыгыннан бушаттым+.
8Бәлале вакытыңда син Мине чакырдың,
һәм Мин сине коткарып калдым.

Гөрселдәп торган караңгы болыт эченнән сиңа җавап бирдем,

Мериба сулары янында сине сынадым+.

9Тыңла, и халкым, Минем кисәтүемне!
И Исраил, тыңласаң иде син Мине!+
10Арагызда ят илаһлар булмасын,
чит җирләрнең илаһларына табынма!+

11Сине Мисырдан алып чыккан Раббы – Мин ул, синең Аллаң!

Авызыңны киң итеп ач –

Мин синең тамагыңны туйдырырмын!

12Әмма халкым Минем авазыма колак салмады,

Исраил Мине тыңламады.

13Шуннан Мин аларны үҗәт йөрәкләре иркенә куйдым,
үзләре теләгән юлда йөрсеннәр, дидем+.
14Әгәр халкым Мине тыңлаган булса,
Исраил Мин күрсәткән юлдан йөргән булса,+
15Мин аның дошманнарын тиз буйсындырыр идем,
рәнҗетүчеләренә каршы кулымны сузар идем;
16Миңа, Раббыга, нәфрәт саклаучылар,
алдымда билләрен бөгеп, шул кыяфәттә мәңгегә калырлар иде;

17ә халкымның тамагын тук бодай бөртеге белән,

Кыя ташлар арасыннан бал табып туйдырыр идем»+.

81

Асафның мәдхиясе.

1Аллаһы, илаһлар җыенының уртасына басып,
хөкемен игълан кылды:+
2«Кайчангача сез, хаксыз карарлар чыгарып,
яманнар мәнфәгатен яклаячаксыз+?
3Юксыл-көчсезнең, ятимнең дәгъвасын яклагыз,
мазлумның, фәкыйрьнең хакын даулагыз!+

4Юксыл-көчсезне, мескен-бичараны аралап алыгыз,
аларны яманнар кулыннан коткарыгыз!+

5Аңламыйсыз, төшенмисез сез, караңгыда йөрисез! –

Дөньяның нигезләре какшаган!+
6Мин әйттем: „Сез – илаһлар,
һәммәгез Аллаһы Тәгалә углыдыр+.
7Әмма сез, кешеләр кебек, үлемледер,
һәрбер хөкемдар кебек югарыдан егылып төшәчәксез!“»+

8И Аллаһы, калык! Хөкем ит җир йөзен!

Чөнки халыкларның барчасы да Синекедер.

82

82^1Асафның җыр-мәдхиясе.

2И Аллаһы, дәшмичә сүзсез торма!

Битараф булма, и Аллаһы!+

3Чөнки әнә дошманнарың дау куптара,

Сиңа нәфрәтлеләр баш калкыта.

4Халкыңа каршы мәкер коралар,
газизләреңә каршы киңәшмә җыялар+.

5Такылдыйлар: «Тупланыйк!

Аларны халыклар исемлегеннән алып ташлыйк!

Исраил исеме мәңгегә онытылсын», – диләр+.

6Алар шулай үзара сүз беркетеп,

Сиңа каршы берлек оештырганнар:

7болар – эдомиләр, исмәгыйлиләр, мәабиләр, һаҗәриләр,+

8аммониләр, амалыкыйлар, пелештиләр
һәм дә Гәбал белән Сур халкы+.

9Ашшур халкы да аларга кушылган,

Лутның нәсел варисларына[*] куәт өстәгән+.

10Боларга Син Мидьян халкына[*]

һәм Кыйшон инеше янында Сисера белән Ябингә[*] эшләгәнне эшлә:+

11Син аларны, Эн-Дор каласы янында кырып салып,
туфрактагы тирес кебек иттең+.

12-13Ореб белән Зиебка, Зебах белән Салмунга нәрсәләр кылган булсаң,
бу илбашларына да шуны ук кыл,
чөнки алар: «Аллаһының утлауларын үзебезгә алыйк!» –
дип әйткән булганнар+.

14И Аллаһы, Син аларны өермә эчендәге тузанны,
җил уңаена очкан саламны очырткандай туздырып ташла!+

15Урманнарны көлгә әйләндергән ут кебек,
тау битләрен көйдергән ялкын кебек,+
16давылың белән сыпырып ташла,
җил-өермәң белән өннәрен ал!+
17Йөзләрен хурлык тамгасы белән каралт! –
Сине, Раббы, эзли башласыннар!

18Мәңге шулай хурлык, дәһшәт эчендә калсыннар,
рисвай булып юкка чыксыннар.
19Җир йөзендә Синең бердәнбер Аллаһы Тәгалә,
исемең Раббы икәнен төшенсеннәр!+

83

83^1Җырчылар җитәкчесенә: «Гиттит» көенә. Корах угылларының мәдхиясе+.

2И Күкләр Хуҗасы Раббы, соклангыч та Синең торагың!

3И тере Зат булган Аллаһы,
җаным зарыгып көтә йортың ишегалдына керү мизгелен;
йөрәгем вә тәнем Сиңа сөенечле җырлар җырлый+.

4И Күкләр Хуҗасы Раббы, патшам вә Аллам минем,

Синең мәзбәхең янында чыпчык та үзенә урын тапкан,
карлыгач та балалары өчен шунда оя корган+.

5Бәхетледер Синең өеңдә яшәүче адәмнәр! –

Алар Сиңа мәңге мактау сүзләре яудырачак+.

6Бәхетледер Синдә көч тапкан,

Аллаһы йортына сәфәр кылуны күңеленә беркеткән кеше!+

7Коры үзән[*] буйлап үткәндә, зиярәтчеләр[*] аны чишмәләр үзәне итәр,
һәм анда мул итеп яңгырлар явар.

8Сионга Аллаһы хозурына баручылар юлда үзенә көч туплар.

9И Раббы, и Күкләр Хуҗасы Алла, догамны ишет!

И Ягъкуб Алласы, колак сал догама!

10И Аллаһы, калканыбыз безнең,
күзеңне төшер май сөрткән патшага!+

11Йортың ишегалдындагы бер көн
башка җирдәге мең көннән хәерлерәк.

Аллаһы өенең бусага төбендә басып торуың
яманның чатыры түрендә яшәүдән яхшырак.

12Чөнки Раббы Алла – кояш һәм калкан ул!

Аллаһы – илтифат күрсәтүче, дан-шөһрәт вә бәрәкәт бирүче,
хак юлда йөргәннәрне игелегеннән мәхрүм итмәүче!+

13И Күкләр Хуҗасы Раббы, Сиңа сыгынучылар нинди бәхетле!+

84

84^1Җырчылар җитәкчесенә. Корах угылларының мәдхиясе.

2И Раббы, Син, Үз җиреңә миһербанлы булып,

Ягъкуб өммәтен яңадан тергезгәнсең.

3Халкыңның гаебен кичереп,
барлык гөнаһларын ярлыкагансың+.

4Ачу-каһәреңне бер читкә куеп,
дәһшәт-ярсуларыңнан тыелгансың+.

5И коткаручыбыз Аллаһы,
безне элекке хәлебезгә кайтар,
ачуланудан, каһәрләүдән тукта!

6Безгә шулай мәңге ачу тотарсыңмы?

Ачуыңны буыннан-буынга дәвам итәрсеңме+?

7Инде безгә, халкың Синдә куаныч тапсын дип,
яңадан җан өрергә җыенмыйсыңмы?

8Мәрхәмәтеңне күрсәт безгә, Раббы,
коткарып кал безне!

9Раббы Алланың әйтер сүзенә колак салырмын,
чөнки Үз халкына, тугрылык саклаганнарга
иминлек вәгъдә итә Ул,
тик мәгънәсез юлларына кайтмасыннар гына.

10Хактыр: Аллаһыдан куркучыны Ул коткарыр, озакламас,
шул рәвешле Аның дан-шөһрәте безнең җирдә үзенә урын табар.

11Мәрхәмәт белән тугрылык очрашыр,
хаклык белән иминлек үбешер;
12җирдән тугрылык калкып чыгар,
күкләрдән хаклык түбән карап багар.
13Раббы бәрәкәткә киң юл ачар,
җиребез мул уңышын бирер+.
14Хаклык Раббы алдыннан атлап барыр,
Аның өчен юл хәстәрләп куяр+.

85

Давытның догасы.

1И Раббым, мине – фәкыйрь бер мазлумыңны
ишет һәм җавап бир!+
2Җанымны саклап кал, и Аллам!
Чөнки мин Сиңа тугрымын.
Сиңа сыгынган колыңны коткара күр!
3-4Мин көн саен Сиңа ялварып дәшәмен –
кызган мине, и Хуҗа-Хаким!
Җаным Сиңа юнәлгән –
тугры колыңның күңелен сөендер!+
5Син, Хуҗа-Хаким, игелек вә бәхиллек ияседер,
Үзеңә инәлгәннәрнең барсына
чиксез мәрхәмәтеңне юллыйсың+.
6Ишет догамны, и Раббым,
ялваруыма колак сал!
7Кайгылы көнемдә мин Сиңа дәшәм,
чөнки Син мине ишетүчедер+.

8И Хуҗа-Хаким, илаһлар арасында Сиңа тиңнәр юк,
кылган эш-гамәлләреңә дә ишләр юк!+

9Син бар иткән халыкларның һәммәсе, Хуҗа-Хаким,

Сиңа килеп табыначак,
исемеңә дан-хөрмәт белдерәчәк!+
10Чөнки Син – бөек, могҗизалар тудыручысың!
Син – Аллаһы, бары Син генә!+

11И Раббым, мине хак юлыңа күндер –
шул хакыйкатең юлында йөрермен.

Йөрәгем бөтен барлыгы белән исемеңне хөрмәт итсен+.

12И Хуҗа-Хакимем, и Аллам,
бар күңелемнән Сиңа рәхмәтләр укырмын,
гомер бакый исемеңне данлармын!

13Чөнки миңа кылган мәрхәмәтең ифрат зурдыр:

җанымны Син үлеләр дөньясы төпкеленнән йолып алдың+.

14И Аллам, тәкәбберләр миңа каршы аякландылар,

Сине бар дип тә белмәүче залимнәр өере җанымны кыярга җай эзли+.

15Син, Хуҗа-Хакимем, – рәхимле вә миһербанлы,
сабыр-түзем, үтә мәрхәмәтле, тугрылыклы Аллаһы+.

16Күзеңне төшер дә кызган мине,
мин колыңа көч-ныклык бир,

Синең колың булган хатын-кызның углын бәладән коткар!+

17Мине якын күрүеңнең берәр билгесен күрсәтче!

Син, Раббым, ярдәм кулыңны сузып мине юаткач,
миңа нәфрәт саклаучылар хурлыкка калсыннар+.

86

86^1Корах угылларының җыр-мәдхиясе.

2Иерусалимне Ул изге таулар өстенә корган.

Ягъкубның барлык шәһәрләреннән
артыграк ярата Раббы Сион капкаларын+.

3Мактаулар күп әйтелә синең хакта, Аллаһы каласы!+

4Раббы әйтте:

«Раһаб[*] белән Бабил Мине танып белүчеләр дип исәплим.

Әнә, Пелешет, Сур һәм Хәбәшстан шунда[*] туган».

5«Һәммәсе шунда туган», –
дип әйтер кешеләр, Сионны телгә алып.

Аллаһы Тәгалә аны Үзе ныгыткандыр+.

6Халыклар исемлеген төзегәндә, Раббы һәр халык турында:

«Монысы да шунда туган!» – дип язар.

7Җырчылар, биючеләр беравыздан:

«Тормыш чыганагым Синдәдер!» – диярләр+.

87

87^1Корах угылларының җыр-мәдхиясе. Җырчылар җитәкчесенә: «Махалат леаннот[*]» көенә. Эзрах нәселеннән булган Һеманның нәсыйхәте+.

2И Раббым, коткаручы Аллам,
кич-көндез Сиңа инәлеп дәшәм+.
3Догам Синең хозурыңа ирешсә иде,
колак салса идең минем инәлүләремә.
4Чөнки җанымдагы кайгы-хәсрәт тулып ашты,
көннәрем үлеләр аймагына якынлашты+.
5Үлем чокырына иңүчеләргә иш булдым,
көч-дәрманнан яздым;+
6үлеләр арасына ташланган,
кабердә яткан мәетләр күк булдым,
Синең тарафтан инде онытылган,
мәрхәмәтле кулыңнан читкә тибәрелгән хәлдә калдым+.

7Син мине тирән чокыр төбенә,
кара упкын эченә аттың+.

8Ачу-дәһшәтең минем өскә авыр йөк булып ятты,
каһәрең дулкыннары мине аяктан бәреп екты+.

9Таныш-белешләремне Син миннән ераклаштырдың,
алар күзендә мине җирәнгеч итеп күрсәттең;
камалуда мин, котылу юлым юк+.

10Кайгы-хәсрәттән күзләрем зәгыйфьләнде.

Һәркөн Сиңа ялварамын, Раббым,
кулларымны Сиңа таба сузамын.

11Могҗизаларны үлеләр өчен эшләрсеңме Син?!

Үлеләр, терелеп, Сиңа рәхмәтләр укырмы?!+

12Мәрхәмәтең – кабердә,
тугрылыгың черекләр арасында телгә алынырмы?!

13Караңгыда Синең могҗизаларыңны кем күрер?!

Онытылу дигән җирдә Синең хаклыгыңны кем белер?!+

14Мин исә, Раббым, ярдәмгә чакырам Сине;
иртә таңда догам хозурыңа барып ирешер+.

15Ник Син, Раббым, мине читкә тибәрәсең?

Йөзеңне ник миннән яшерәсең?

16Яшь чагымнан үлем, кайгы көтә мине;

Синең дәһшәтеңнән гаҗизмен.

17Ачу-каһәрең басып-изеп узды,
дәһшәтеңнән рухым тәмам сынды+.

18Туфан эчендәге кебек,
мине һәр яктан Синең дәһшәтең чорнап алган+.

19Дусларымны, якыннарымны миннән читләштердең,
янәшәмдә калган сердәшем тик зольмәттер[*]+.

88

88^1Эзрах нәселеннән булган Эйтанның нәсыйхәте+.

2Мәрхәмәтеңә, и Раббым, мәңге дан җырлаячакмын,
авызым Синең тугрылыгыңны буыннан-буынга игълан итеп торачак+.

3Белеп әйтәм: мәрхәмәтең мәңгелек итеп яратылган,
тугрылыгың күкләргә күтәреп куелган.

4Син әйттең: «Сайлаган кешем –

Давыт колым белән килешү төзедем, ант эчтем:

5„Нәсел варисларың мәңге дәвам итәчәк,
буыннан-буынга тәхетле булачак!“» – дидең+.

6И Раббы, күкләрдә – могҗизалы эшләрең,
фәрештәләр[*] җыенында тугрылык сыйфатың мактала+.

7Юкса күкләрдә Раббыга кем иш була алыр?!
Илаһи затлардан[*] кем Аңа тиңләшер?!+
8Аллаһы дәһшәтледер фәрештәләр җыенында,
янәшәсендәгеләрнең һәммәсеннән дәһшәтлерәк Ул.

9И Раббы, Күкләр Хуҗасы Алла!

Синдәй кодрәтле тагын кем бар?!

Тирә-ягыңны тугрылык сарып алган+.

10Син ярсулы диңгезләр өстеннән хакимлек итәсең,
кубарылып чайкалган дулкыннарны тынычландырасың+.

11Син Раһабны[*] өзгәләп ташладың;
көчле кулың белән дошманнарны куып тараттың+.
12Күкләр Синеке, җир дә Синеке!
Дөньяны һәм андагы бар нәрсәне Син яраттың;+
13төньякны вә көньякны бар иттең;

Тавор вә Хәрмун таулары сөенеп исемеңне тәкрарлый+.

14Беләгең ныктыр, кулың көчле,
уң кулың югары күтәрелгән.

15Хаклык вә гаделлек – тәхетеңнең нигезедер;
мәрхәмәт вә тугрылык – Синең юлдашың+.

16И Раббы, шатлык авазларын ишеткән халык бәхетледер!

Ул Синең нурлы йөзең яктысында йөрер,+
17көннәр буе исемеңне телгә алып сөенер,
хаклыгыңа таянып югары күтәрелер.
18Чөнки Син – халкыңның көч-куәт бизәгедер;
безгә күрсәткән илтифатың белән башыбызны[*] югары чөябез.

19Безнең калканыбыз – Раббыдан, патшабыздан,

Исраилнең изге Алласыннан+.

20-21Үзеңнең тугры бәндәләреңә иңдергән вәхидә[*] Син:

«Мин, халкым арасыннан бер гаярь сугышчыны –
колым Давытны сайлап алып,
аңа ярдәм иттем, аны югары күтәрдем,
изге маем белән майладым+.
22Кулым аңа таяныч булыр,
беләгемнән ул көч алыр, – дидең. –
23Дошман аны буйсындыра алмас,
залимнәр аңа золым кылмас.

24Аның бар дошманын үз күзе алдында орып салырмын,
үч-нәфрәт саклаучыны кырып юк итәрмен+.

25Тугрылыгым, мәрхәмәтем аңа юлдаш булыр,
исемемне телгә алып, башын[*] ул югары чөяр.

26Аның кулын диңгезгәчә,
уң кулын елгаларга кадәр сузармын+.

27„Син минем Атам, Аллам, коткаручы Кыяташым!“ –
дип эндәшер ул Миңа+.

28Ул Минем беренчел-өлкән углым булыр,
дөнья патшаларының иң бөегенә әверелер+.

29Мәрхәмәтемнән аны беркайчан ташламам;
аның белән төзегән килешүем бозылмас+.

30Аның нәсел орлыгы мәңге дәвам итәр,
тәхет еллары күктәге көннәр санынча булыр, – дидең. –+

31Инде әгәр угыллары Канунымны боза калса,
Минем карарларны үтәмәсә,
32Кануным кагыйдәләренә хилафлык кылып,
боерыкларымны онытса,

33ул чакны Мин хөкемдар таягымны эшкә кушармын,
кылган җинаятьләре, гөнаһлары өчен,
бәрә-суга аларны кыйнармын, – дидең. –+

34-35Әмма мәрхәмәтемнән аларны барыбер аермамын,
тугрылыгыма, Килешүемә,
авызымнан чыккан сүз-вәгъдәләремә хыянәт итмәмен+.

36Бервакыт мөкатдәс исемем белән ант иттем бит Мин:

„Давытка һич ялганламам“, – дип әйттем+.
37Давытның нәсел орлыгы мәңге дәвам итәр,
тәхете дә, кояш кебек, хозурымда булыр,
38күкләрнең тугры шаһиты ай кебек,
мәңге шулай нык торыр!» – дидең+.

39Әмма Син, Раббы, май сөрткән кешеңә сырт куйдың,
ачу-дәһшәтең белән аны читкә тибәрдең;+
40колың белән төзегән килешүне юкка чыгардың,
аның таҗын җиргә ордың;+
41бөтен дивар-ихаталарын җимердең,
кальга-калаларын хәрабәгә әйләндердең+.
42Үтеп барган һәркем аны талый-туный,
күршеләр алдында ул мәсхәрәгә калды.

43Аңа каршы дошманнарга кул күтәрергә ирек куеп,

Син аларның барчасын да сөендердең.
44Кылычының йөзен кайтардың,
яу кырында аңа булышмадың;
45мәһабәтлеген тоныкландырдың,
тәхетен җиргә аудардың;
46аның яшьлек көннәрен кыскарттың,
үзен мәсхәрәгә урадың+.

47И Раббы, кайчангача ачу-ярсуың уттай дөрләр,
кайчангача бездән яшеренеп торырсың+?

48Гомеремнең кыскалыгын онытмасаң иде.

Фани тормыш өчен генә бар иттеңме адәм баласын+?

49Бармы, дөньяда яшәп, үз үлемен күрмәгән,
җанын үлеләр аймагыннан коткарып калган кеше?!+

50И Хуҗа-Хаким, кайда Синең әүвәлге мәрхәмәтең?

Син бит Давытка тугры булырга ант иттең.

51-52И Хуҗа-Хаким, кол бәндәләреңнең мәсхәрә ителүен,
халык-кавемнәрнең мыскыллы сүзләрен йөрәгемдә йөртүемне,
дошманнарыңның, и Раббы, ачы телләнүен,
май сөрткән затыңның һәр адымын яманлавын оныта күрмә.

53Раббыга мәңге-мәңге мактау-шөкерләр яусын!

Амин, амин!+

89

Дүртенче китап

89^1Аллаһы колы Мусаның догасы+.

2И Хуҗа-Хаким, буыннан-буынгача
Син безгә сыеныр урын булдың+.
3Таулар туганчы ук,
җир вә дөнья яратылганчы ук,
әзәлдән мәңгелеккәчә Син – Аллаһы+.

4Инсаннарны кабат туфракка кайтарганда:

«Әй адәм балалары, кире кайтыгыз!» – дисең+.

5Хактыр: Синең өчен мең ел – үтеп киткән кичәге көн
яки кыска бер төн кебек кенә+.

6Син кешеләрне ташу суыдай агызып китәсең;
алар төнге төш кебек,
таң атканда шытып чыккан үлән кебек:

үлән иртән яшелләнеп чәчәк ата, ә кичен корып кибә+.

7Ачу-дәһшәтеңнән без шулай юкка чыгабыз,
ярсуыңнан калтырап-тетрәнеп торабыз.
8Безнең язык эшләр – Синең алдыңда,
яшерен гөнаһларыбыз – якты йөзең каршысында+.
9Ачуыңны тоеп үтә көннәребез,
елларыбыз бер көрсенеп куюдай тиз уза.
10Гомеребез озынлыгы җитмеш елдыр,
тазалыгың нык булганда, сиксән ел;
анысының да күп өлеше авыр хезмәт вә газап эчендә үтә;
тиз уза ул, һәм без очып китәбез+.

11Кем белер Синең ачу-дәһшәтеңнең көчен,
ярсуың китергән куркуның тирәнлеген?!

12Гомеребез көннәрен санарга өйрәнер өчен,
зирәк акыл бир безгә+.

13Кайт, Раббы! Тагын күпме көтмәк кирәк?

Колларыңа миһербанлы кулыңны суз.

14Гомеребез ахырына кадәр сөенеп-куанып яшәр өчен,
һәр иртәдә мәрхәмәтеңне тоеп уяныйк.
15Газапка салган көннәрең,
кайгы кичерткән елларың бәрабәренә
шатлык-куанычлар белән сөендер безне!
16Кылган эшләреңне – Үзеңнең колларың,
шан-шөһрәтеңне аларның угыллары күрсен!
17Хуҗа Аллабыз йөз нурын безгә юнәлтсен,
кулларыбызның эшен уңышлы итсен,
әйе, уңышлы итсен!+

90

90^1Аллаһы Тәгалә яклавындагы кеше
кодрәтле Затның ышыгында урын табар+.

2Раббыга әйтер ул:

«Сыену урыным, кальгам-ныгытмам,
өмет баглаган Аллам – Синдер»+.

3Раббы сине аучы тозагыннан да,
үләт зәхмәтеннән дә коткарыр;+
4сине канатлары астына алып каплар,
шунда сыенып хәвефсез яшәрсең.

Аның тугрылыгы синең өчен калкан, кальга дивары булыр+.

5-6Төнлә ябырылып килгән дәһшәт тә,
көн яктысында очкан уклар да,
караңгыга төренеп йөри торган үләт зәхмәте дә,
көндезен кырган мур да куркыта алмас сине+.

7Янәшәңдә – мең кеше,
уң тарафыңда ун мең кеше кырылып ятса да,
сиңа үлем янамас.

8Яман бәндәләрдән үч алынуын
син читтән торып тамаша кылырсың+.

9Сыену урыным – Раббыда!

Ышыклыгың Аллаһы Тәгаләдә булганга,+

10синең башыңа явызлыклар төшмәячәк,
чатырыңа афәтләр якынлашмаячак+.

11Чөнки һәр йөргән юлыңда сине сакларга дип,

Үзенең фәрештәләренә Ул боерык биргән.

12Юл ташына абынып егылмассың:

фәрештәләр сине кулларына күтәреп алыр+.

13Син арыслан вә зәһәр еланнар өстенә басып үтәрсең,
яшь арыслан вә аждаһаларны таптап изәрсең+.

14«Мине сөйгән затны Мин коткарырмын,
исемемне күңелдә йөрткәне өчен,
аның яклаучысы булырмын, – дияр Раббы. –+
15Ул мине дәшеп чакырыр,
һәм Мин аңа җавап бирермен,
кайгылы чагында янында булырмын,
коткарып, аны данга күмәрмен;+
16гомерен озын кылып,
коткару бүләк итәрмен!» – дияр+.

91

91^1Шимбә көнгә[*] җыр-мәдхия.

2-4И Раббы, и Бөекләрнең Бөеге!
Ун кыллы сазны, лираны чиертеп,
гөсләдә көй көйләп,
иртә таңда мәрхәмәтеңне,
кичләрен тугрылыгыңны игълан итү,
Сиңа рәхмәтләр уку,
исемеңә мәдхия җырлау – үзе бер бәхеттер!+
5Куандырдың Син мине кылмышларың белән,
кулларыңның эше мине, һай, сөендерә!
6Эш-гамәлләрең никадәр бөек Синең, Раббы!
Ният-максатларың никадәр тирән-төпледер!+
7Акылсыз кеше моны белмәс,
наданы аңына алмас:
8яманнар чирәмдәй үрчесә дә,
бозыклар тормыштан уңса да,
мәңгегә юкка чыгачак,
9ә Син мәңге биектә, Раббы!+
10Хактыр: дошманнарың, и Раббы,
Синең дошманнарың һәлак булачак,
бозыклар бар да таралып бетәчәк.
11Ә мине Син кыргый үгездәй көчле кыласың[*],
минем башыма саф зәйтүн мае коясың+.
12Миңа каршы аякланганнарның җиңелгәнен
күзләрем ап-ачык күрер,
явызларның гөрселдәп ауганын
колагым яхшы ишетер+.

13Тәкъва инсан хөрмә агачыдай чәчәк атыр,

Ливандагы эрбет агачыдай биек күтәрелер+.

14Раббының өендә тамыр ныгытканнар

Аллабыз ишегалдында чәчәк атыр+.

15Алар картлык көнендә дә җимеш бирер,
ямь-яшел, таза-нык булыр.

16«Раббы – гадел-гадәләтледер!

Ул – минем Кыяташым!

Аңарда гаделсезлек юк!» – диючеләрдән алар+.

92

92^1Раббы – патшадыр!
Мәһабәтлеккә төренгән Ул,
билен кодрәт путасы белән буган,
дөньяны какшамаслык итеп нык корган+.
2Тәхетең Синең – әзәлдән,
Син Үзең дә әзәлдәндер!+

3Дәрьялар шаулый-гөрли, и Раббы,
дәрьялар шаулап гөрелди,
дулкыннарын югары чөя+.

4Әмма биектәге Раббы дәрья-диңгез гөрелтесеннән,
ярсулы сулар ташкыныннан күп мәртәбә көчлерәк+.

5Синең күрсәтмәләрең, и Раббы, ышанычлы!

Изгелек – йортыңның мәңгелек бизәгедер!

93

93^1И Раббы, үч алучы Аллаһы,
Үзеңне күрсәт, үч алучы Аллаһы!+
2Калык, җир йөзенең Хөкемчесе,
тәкәбберләргә хак җәзаңны бир!+
3Яманнар кайчангача, и Раббы,
яманнар кайчангача тантана итәр икән+?
4Аларның авызыннан һавалы сүзләр бөркелә,
бозыклык эшләгән һәркем мактала.
5И Раббы, халкыңны җәбер кыла,
Син сайлаган халыкны кыерсыта алар+.
6Толны, читтән килгәнне бугазлыйлар,
үксезләрнең җанын кыялар+.
7Алар: «Раббы күрми,
Ягъкуб Алласы берни дә белми», – дип уйлый+.
8Әй ахмаклар, акылыгызга килегез!
Әй наданнар, кайчан акыл керер икән сезгә?
9Колакны бар иткән ишетмәс дисезме?!
Күзне яраткан күрмәс дисезме?!+
10Халыкларны җәзага тартучы,
кешегә акыл өйрәтүче сезне фаш итмәс дисезме?!+

11Раббы адәм баласының ниятләрен белә,
алар буш, мәгънәсездер.

12Бәхетледер, и Раббы, Синнән акыл өйрәнгән,
Кануның кагыйдәләрен үзләштергән кеше!+
13Син аны афәтле көндә дә саклап яшәтәсең,
яманнарга чокыр казылганчы, аны имин кыласың.
14-15Чөнки Раббы Үз халкын читкә какмаячак,
Үзенең милкен ташлап китмәячәк.
Хөкем эшләре гадел кылыначак,
һәм саф күңеллеләр моңа терәк булачак+.

16Явызлар алдында мине кем яклар?
Бозыклар белән көрәштә янәшәмдә кем торыр?
17Раббым хәлемә кереп ярдәм итмәсә,
җаным күптән тынлык иленә күчәр иде+.
18«Менә-менә аягым тайпылыр!» дигән чакларда
Синең мәрхәмәтең, Раббым,
мине егылудан саклап калды.
19Кайгы-хәсрәттән эчем тулып ташыса,
Син юатып, күңелем сөенеч белән тула.
20Кануннар чыгарып золым кылучы
явыз хөкемдарлар Сиңа якын булырмы?!
21Андыйлар тәкъва кешенең җанына
бөтен өерләре белән ташланалар,
гаепсезне үлемгә хөкем итәләр+.
22Әмма Раббы – минем Кальгам-ныгытмам,
Аллаһы – мин сыену тапкан Кыяташтыр!+
23Раббы Аллабыз ул бозык бәндәләргә
эшләренә бәрабәр җәзасын бирер,
кылган явызлыклары өчен кырып ташлар.

94

94^1Килегез, сөенечле җырлар җырлыйк Раббыга,
коткаручы Кыяташыбызга шатланышып җырлыйк!+
2Рәхмәтләребезне белдерергә хозурына ашыгыйк,
Аңа шатлыклы җырларыбызны багышлыйк!
3Чөнки Раббы – бөек Аллаһыдыр,
барлык илаһлардан өстен торучы олуг патшадыр!+

4Җирдәге тирән упкыннар Аның кулында,
биек тау түбәләре дә Аның кул астында.

5Диңгез Аныкы, чөнки аны Ул яратты,
коры җирне дә Аның куллары бар итте+.

6Килегез, баш иеп сәҗдә кылыйк каршысында,
иҗатчыбыз Раббы алдында тез чүгик!+
7Чөнки Ул – безнең Аллабыз,
без исә – Аның кул астындагы халык,
Аның утлавындагы сарыклар.

Бүген Аның тавышына колак салсагыз иде:+
8-9«Мерибадагы кебек –
теге чакны чүлдә, Массаһтагы кебек[*] –
ата-бабаларыгыздай каты күңелле булмагыз.
Эшләгән эш-гамәлләремне күрә торып,
алар анда Мине сынадылар, тикшереп карадылар.

10Кырык ел буена Мин ул буыннан йөземне яшердем:

„Болар – күңелләре адашкан халык,

Минем хак юлымны белмиләр“, – дидем.

11Шул сәбәпле ачулы хәлемдә ант иттем:

„Алар Минем тыныч-имин урыныма[*] кермәячәк!“ – дидем»+.

95

95^1•Яңа бер җыр җырлагыз Раббыга!

Әй бөтен җир йөзе әһелләре, Раббыга җыр җырлагыз!+

2Җырлап, Раббының исеменә мактау-шөкерләр яудырыгыз!

«Ул – Коткаручы!» – дип көн дә сөйләгез!+

3Халыкларга – Аның дан-шөһрәтен,
бөтен кавемнәргә могҗизалы эшләрен белдерегез!+

4Чөнки Раббы бөек һәм мактауга лаектыр,
илаһларның барысыннан дәһшәтледер+.

5Мәҗүси кавемнәрнең бар илаһлары фәкать сыннар гына,

Раббы исә күкләрне бар иткән Зат+.

6Дан вә бөеклек Аның хозурында,
көч вә гүзәллек изге йортындадыр.

7Әй халыклар, барча-барчагыз Раббыны олуглагыз!

Аның дан-шөһрәтен, кодрәтен олуглагыз!+

8Аның шанлы исемен данга күмегез!

Корбанлык малыгызны алып, Аның ихатасына килегез.

9Аның мәһабәт изгелеге алдында баш иегез.

Бөтен җир йөзе тетрәнсен каршысында!+

10Халыкларга игълан итегез:

«Раббы – патша!» – диегез.

Дөньяның нигезе какшамас итеп нык корылган.

Раббы халыкларны гадел хөкем итәчәк!+

11Куанышсын күкләр, җир йөзе тантана итсен!

Дулкынланып шауласын диңгез сулары вә андагы бар нәрсә!+

12Шатлансын кыр-далалар вә андагы бар нәрсә,
урмандагы бар агачлар сөенечкә уралсын 13Раббы каршында!

Чөнки Ул киләчәк, җир йөзен хөкем итәргә киләчәк.

Дөньяны Ул Үзенең хаклыгына,
халыкларны тугрылыгына таянып хөкем итәчәк+.

96

96^1Тантана итсен җир йөзе, куанышсын барлык утраулар:

хакимлек Раббы кулында!+
2Раббыны болытлар вә караңгылык урап алган;
тәхетенең нигезендә хаклык вә гаделлектер+.
3Аның алдыннан ут-ялкын атлап бара,
тирә-ягындагы бар дошманны көйдереп+.
4Яшененнән бар дөнья балкып яна,
һәм тетрәнә бөтен җир йөзе моны күреп+.
5Таулар балавыздай эреп ага Раббы алдында,
бөтен җир йөзенең Хуҗасы каршында+.

6Күкләр сөйли Аның хаклыгы турында,
халыклар күрәдер Аның дан-шөһрәтен+.
7Оятка калсын сыннарга табынучылар,
хур булсыннар потларны данга күтәрүчеләр;
Раббы алдында сәҗдә кылсын бар илаһлар!+
8И Раббы, гадел хөкемеңне ишетеп куана Сион,
Яһүдә шәһәрләре тантана итә+.

9Чөнки Син, и Раббы, Бөекләрнең Бөеге җир йөзендә,
бар илаһлардан өстен Син!+

10Әй сезләр, Раббыны сөючеләр,
явызлыкка нәфрәт белән карагыз!
Үзенә тугрыларның тормышын саклый Раббы,
яманнар кулыннан йолып ала;+
11тәкъва җаннарга нурын сирпи,
саф йөрәкләргә сөенеч китерә+.

12Әй тәкъва җаннар, куанычыгыз Раббыда булсын!

Аның изге исеменә рәхмәтләр укыгыз!+

97

97^1Мәдхия.

Раббыга яңа җыр җырлагыз:
могҗизалы эшләр башкарды Ул,
уң кулы, изге беләге белән җиңү казанды+.
2Раббы Үзенең коткару кодрәтен күрсәтте,
халыкларга Үзенең хаклыгын белгертте;

3Исраил йортына булган мәрхәмәтен вә тугрылыгын онытмады.

Дөньяның һәр тарафы Аллабызның коткару кодрәтен күрде+.

4Әй бөтен җир йөзе әһелләре, Раббыны шатланышып мактагыз!

Сөенеп-куанып мәдхияләр җырлагыз!+
5Гөсләгә кушылып, гөслә авазлары көенә
Раббыга җырларыгызны багышлагыз!
6Быргы вә мөгез быргы моңнары астында
патшабыз Раббыны шатланып мактагыз!+

7Шауласын-гөрләсен диңгез вә аның эчендәгеләр,
шауласын-гөрләсен җир йөзе вә аның өстендәгеләр!+

8Елга-дәрьялар алкышлап кул чапсын,
таулар гөрелдәшеп сөенсен+
9Раббы каршында!

Чөнки Раббы җиргә Үзенең хөкеме белән киләчәк.

Дөньяны Ул Үзенең хаклыгына таянып,
халыкларны гаделлек белән хөкем итәчәк!+

98

98^1Раббы – патшадыр! –
Калтырансын халыклар!
Керубимнәр өстендәдер Аның тәхете. –
Тетрәнсен җир йөзе!+
2Сиондагы Раббы – иң югары, иң бөек,
бар халыклардан өстен торучы!+
3Бөек вә дәһшәтле исемеңне данласын алар,
чөнки Синең исемең изгедер.
4И гаделлек сөюче кодрәтле патша!
Син гадел хөкемне гамәлгә керттең,

Ягъкуб илендә гаделлек вә хаклыкка нигезләнгән эшләреңне күрсәттең+.

5Олуглагыз Раббыны, безнең Аллабызны,
аяклары баскан урынга егылып, Аңа сәҗдә кылыгыз,
чөнки Ул изге-мөкатдәстер!

6Аның руханилары арасында Муса белән Һарун да бар иде,

Шемуил дә Аңа гыйбадәт кылучылардан иде.

Алар Раббыга дәшкәндә, Ул җавапсыз калмады:+

7багана рәвешендәге болыт эченнән алар белән сөйләште,
төрле күрсәтмә-кагыйдәләр бирде,
һәм тегеләр шуларны үтәп килде+.

8И Раббы Аллабыз, Син аларны җавапсыз калдырмый идең.

Кырын эшләре өчен җәза бирсәң дә,
аларны ярлыкаучы Аллаһы булдың Син+.

9Олуглагыз Раббыны, безнең Аллабызны,
изге тавында Аңа сәҗдә кылыгыз!
Чөнки изгедер Раббы, безнең Аллабыз!+

99

Шөкраннар мәдхиясе.

1Әй бөтен җир йөзе әһелләре, Раббыны шатланышып мактагыз!+

2Куанып Раббыга хезмәт итегез,
хозурына сөенечле җырлар белән килегез!

3Белегез ки, Раббы – безнең Аллабыз!

Безне Ул бар иткән, без – Аныкы,
без бары – Аның халкы, утлавының сарыклары+.

4Рәхмәтләрегезне укып узыгыз Раббы йортының капкасыннан,
ишегалларына мактау сүзләре белән килегез,
шөкрана итеп исемен данга күмегез!+
5Чөнки Раббы игелекле,
Аның мәрхәмәте мәңгелек,
тугрылыгы – буыннан-буыннарга күчешле!+

100

Давытның мәдхиясе.

1Мәрхәмәт вә гаделлегеңне көйгә салырмын,

Сиңа мәдхия җырлармын, Раббым!+

2Гөнаһсыз юлларны үз итәрмен.

Син кайчан килерсең икән минем яныма?

Күңелем сафлыгында яшәрмен үз сараемда;+

3чирканыч нәрсәдән күзләрем ерак булыр.

Кыңгыр эшләргә нәфрәтем көчле,
андый эшләр миңа иш түгел.

4Бозыклык күңелемнән ерак торыр,
явызлыкны мин тирәмә якын китермәм.

5Якынына астыртын яла ягучының авызын томалармын,
өстән генә караучы тәкәбберне түзеп тормам+.

6Илдәге тугры кешеләр – менә шундыйлар минем күз уңымда,
алар минем янда яшәячәк,
гөнаһсыз юлда йөрүчеләр генә миңа хезмәт итәчәк.

7Мәкерле бәндә минем өемдә утырмас,
ялган сөйләүчене күз алдымда тотмам.
8Илдәге яманнарны һәр иртәдә юк кылырмын,

Раббы каласын барча бозыклардан арындырырмын+.

101

101^1Раббы алдында хәсрәтен сөйләп эчен бушаткан мазлумның догасы+.

2И Раббым, догамны ишет,
ялваруларым Сиңа ирешсен!

3Кайгылы көнемдә йөзеңне миннән яшермә!

Сүзләремә колак сал,
җавабыңны тиз – Сиңа дәшкән көнне үк бир!

4Гомер көннәрем төтендәй таралып югала бара,
сөякләрем кисәү агачыдай кызып яна+.

5Йөрәгем, кыйналып, үлән кебек корыды,
тамагыма ризык алырга онытам хәтта+.

6Инәлүләрем ачысыннан сөякләрем тирегә ябышты.

7Сусыз чүлдәге байгышка охшап калдым,
хәрабәләр арасында яшәгән ябалакка әйләндем+.

8Күземә йокы керми,
түбәдә утырган ялгыз кош кебекмен.

9Дошманнарым һәркөн мине мыскыл итә,
мине хурлаучылар исемемә ләгънәт укый+.

10Икмәк урынына көл ашап туенам,
күз яше белән катыш су эчәм+.

11Болар барысы Синең ачу-дәһшәтеңнән булды,
чөнки Син мине күтәреп алып читкә ыргыттың.

12Көннәрем юкка чыга торган кичке күләгә кебек,
үлән сыман шиңә-сула барам+.

13Син бит, Раббы, әзәлдән үк барсың,
даның буыннан-буынга күчеп киләдер+.
14Кузгалып, Сионга рәхим-шәфкатеңне күндер,
чөнки билгеләнгән вакыт –
аңа миһербан күрсәтер вакытың җитте+.

15Синең колларың өчен аның ташлары кадерледер,
хәрабәләренең көл-тузаны аларда кызгану хисе уята+.

16Ил халыклары – Раббының исеменнән,
җир йөзе патшалары дан-шөһрәтеннән шүрләп торыр,+

17чөнки Раббы Сионны яңадан төзер,

Үзенең шөһрәтен-данын күрсәтер+.

18Юксылларның догаларын ишетер-тыңлар,
ялваруларына колак салмый калмас.

19Болар барысы киләчәк буыннар өчен теркәлеп калыр,
һәм алар Раббыга дан җырлар+.

20-23Чөнки тоткыннарның ыңгырашуын ишетер өчен,
үлемгә хөкем ителгәннәрне коткарыр өчен,
халыклар вә патшалыклар җыйналып Раббыга гыйбадәт кылганда,

Раббы исеме Сионда яңгырап торсын өчен,
Иерусалимдә Аңа мактаулар яусын өчен,
Раббы изге биеклегеннән баккан,
күкләрдән җир йөзенә карашын салган иде+++.

24Тормыш юлымда Раббы мине хәлдән тайдырды,
гомер көннәремне кыскартты.
25Мин әйттем: «И Аллам, – дидем, –
гомерем уртасында җаныма кул сузма!
Синең елларың буыннан-буыннаргача!+

26Һәммәсеннән элек Син җирнең нигезләрен бар иттең,
күкләр дә – Синең кулларыңның эше+.
27Алар бетәчәк, ә Син – мәңгелек!
Алар кием-салым кебек тузып бетәчәк,
Син аларны өс киемедәй алыштырачаксың,
һәм шулай итеп алар юк булачак+.
28Әмма Син, Раббы, үзгәрешсез калачаксың,
Синең гомер елларың беркайчан бетмәячәк!+
29Бәндәләрең угыллары иминлектә яши бирер,
аларның нәселләре Синең алда нык торыр»+.

102

Давытның мәдхиясе.

1Әй күңелем, Раббыга мактау-шөкерләр яудыр!
Аның изге исемен данла!+
2Әй күңелем, Раббыга мактау-шөкерләр яудыр!
Кылган игелекләрен онытма!
3Ул – гөнаһларыңнан ярлыкаучы,
бар чир-хасталарыңнан савыктыручы,+
4сине үлем чокырыннан йолып алучы,
мәрхәмәт, рәхим-шәфкать күрсәтүче,+

5нигъмәтләр белән тәэмин итеп яшәешеңне бөтен итүче,
бөркетнеке сыман, яшьлегеңне яңартып торучы+.

6Раббы барлык мазлум-хәкыйрьләр[*] өстеннән
хак вә гадел хөкем йөртә.
7Үз юлларын Ул Мусага,
эш-гамәлләрен Исраил халкына ачып биргән.
8Раббы рәхим-шәфкатьле, миһербанлы,
сабыр-түзем һәм чиксез мәрхәмәтле+.
9Ачуын Ул ахыр чиккә җиткермәс,
үч-ярсуларын озакка сузмас+.
10Гөнаһларыбыз өчен безгә ташламалар ясар,
гаепләребез өчен җәзаны киметер+.
11Чөнки күкләр җирдән никадәр югары булса,
Үзеннән куркучы, Үзен хөрмәт итүчегә
Раббының мәрхәмәте дә шулкадәр зурдыр+.

12Көн чыгышы көн батышыннан никадәр ерак булса,
гөнаһлы эшләребезне дә Ул бездән шул хәтлегә ераклаштырды+.

13Ата кеше үз угылларын ничек кызганса,

Раббы да Үзеннән куркучыларны шулай кызгана+.

14Чөнки Ул безнең нинди заттан икәнебезне белә,
туфрактан яратылганыбызны аңлый+.

15Кеше гомере үләнгә охшаш:

кыр үләне кебек чәчәк ата ул,+

16ә өстеннән җил исте исә, юк була,
үскән җирендә әсәре дә калмый+.

17Әмма Үзеннән куркучыларга

Раббының мәрхәмәте мәңгелектер+.

18Раббы белән төзегән килешүне саклаган
һәм Аның әмерләрен үтәп барган һәр буынга

Аның игелеге кылыныр+.

19Раббы Үз тәхетен күкләр өстенә куйган,
Аның хакимлеге бар нәрсәне иңли+.
20Әй сезләр, күкнең фәрештәләре,
Раббының ихтыярына буйсынучы,
Аның сүзләрен тыңлаучы көч-кодрәт ияләре,
Раббыга мактау-шөкерләр яудырыгыз!+

21Әй сезләр, Раббы хезмәтендәге күк гаскәрләре,

Аның ихтыярын гамәлгә ашыручылар,

Раббыга мактау-шөкерләр яудырыгыз!

22Әй сезләр, Раббы бар кылган мәхлуклар,

Раббыга мактау-шөкерләр яудырыгыз

Ул хакимлек иткән һәр урында!

Әй күңелем, Раббыга мактау-шөкерләр яудыр!

103

103^1Әй күңелем, Раббыга мактау-шөкерләр яудыр!

И Раббы Аллам, Син искиткеч бөексең!
Син шөһрәт вә мәһабәтлеккә уралгансың,+
2кием кигәндәй нурга төренгәнсең,
күкләрне пәрдә итеп киергәнсең,+

3өеңне күктәге сулар[*] өстенә корып куйгансың;
болытларны Үзеңә арба итеп
җил канатларында гизеп йөрисең;+
4җилләр – Синең чапкын-хәбәрчеләрең,
ут-яшеннәр – хезмәтчеләрең+.

5Җир йөзен Син, нык нигезгә урнаштырып,
мәңге-мәңге какшамас иткәнсең,+
6аны төпсез диңгез эченә төреп куйгансың;
сулар тау түбәләреннән дә югары булган.
7Синең җикерүеңнән сулар кача башлаган,
күкрәгән тавышыңнан кабаланып ашыккан,+
8таулар өстеннән үзәннәргә омтылып,
Син билгеләгән урыннарга агып төшкән.
9Җир йөзен янә тоташтан каплап алмасын дип,
Син аларга чик-киртә куйгансың+.

10Чишмәләрне Син агым сулар итәсең,
таулар арасыннан агызып җибәрәсең.
11Су барлык кыр җәнлекләрен тәэмин итә,
барлык кыргый ишәкләрнең сусынын баса.
12Су янында күк кошлары оя кора,
әрәмәлекләрдән кош сайраган авазлар ишетелә.
13Син биектән торып тауларны сугарасың,
җимешләрең белән җир өстен тутырасың.
14Хайваннар өчен – үлән,
кешеләр ихтыяҗы өчен яшеллекләр үстерәсең,
туфракта азык-төлек үсемлекләре иктереп+.

15Кешеләргә күңелләрне ача-сөендерә торган шәраб,
йөзләрне ялтырата торган зәйтүн мае,
көч-дәрманны арттыра торган икмәк җитештерәсең+.

16Раббы Үзе утырткан агачлар –

Ливан эрбетләре – суга туенып үсә.

17Кошлар – эрбет ботакларында,
ләкләк – нарат башында оя кора.

18Биек таулар – кыргый кәҗәләр биләмәсе,
кыялар – кушаякларның сыену урыны+.

19Вакыт күрсәтер өчен, Син айны яраткансың,
кояш та үзенең баер чагын яхшы белә+.
20Караңгы өртеп, Син төн ясыйсың да
барлык урман җәнлекләрен аякка бастырасың:+
21яшь арысланнар үкереп ауга чыга,
Аллаһы җибәргән азыкны эзли+.
22Офыкта кояш кызыллыгы күрендеме,
алар җыйнаулашып өннәренә кереп яталар+.
23Кеше исә үзенең хезмәтен башкарырга китә,
кичке караңгыга чаклы эштә була.

24И Раббы, Синең эш-гамәлләрең төрледән-төрледер!

Һәр нәрсәдә зирәклегең балкый,
җир йөзе Синең иҗатың белән тулы+.
25Диңгезгә баксаң, очы-кырые күренми,
суда кайнашкан олы-кече җан ияләре бихисаптыр.

26Аның өстендә көймә-кораблар йөзә;
суда уйнаклап йөзеп йөрсен дип,
Син бар иткән Ливьятан да шунда.

27Вакытында ашарга бирерсең дип,
барысы да Синнән ризык көтә+.
28Бирсәң, кабул итәләр, ашыйлар,
кулыңны ачсаң, тук булалар+.
29Йөзеңне яшергәндә, хафага калалар,

Син сулышларын өзгәндә, үлеп туфракка әйләнәләр+.

30Сулышыңны өргәндә исә дөньяга туалар –
җир йөзен Син шулай яңартасың+.

31Раббының дан-шөһрәте мәңгелек булсын!

Куансын Раббы Үзенең эш-гамәлләре белән!+

32Ул күзен бакканда, җир йөзе тетри,
тауларга кагылса, алардан төтен күтәрелә+.

33Гомерем буе Раббыга җырлармын,
терек чагымда Аңа мәдхияләр яудырырмын+.

34Догалы уйларым Аңа хуш күренсен,
сөенечләрем Раббыдан килсен!

35Югалсын җир йөзеннән гөнаһлылар,
яманнарның эзе калмасын!

Әй күңелем, Раббыга мактау-шөкерләр яудыр!

Раббыны данлагыз[*]!

104

104^1•Раббыга рәхмәтләр укыгыз, исемен яд итегез[*],
эш-гамәлләрен халыкларга җиткерегез!+
2Җырлагыз Аңа, мәдхияләр җырлагыз,
бөтен могҗизаларын сөйләп бирегез!+
3Мөкатдәс исеме белән Аның мактаныгыз!
Раббыга йөз тотучыларның йөрәкләре куансын!
4Раббыга, Аның кодрәтенә сыеныгыз,
Аның нурлы йөзен һәрчак эзләгез!+
5Ул кылган гаҗәеп гамәлләрне, могҗизаларны,
авызыннан чыккан хөкемнәрне хәтерегездә саклагыз,+

6әй сезләр, Аның колы Ибраһим токымы,

Ул сайлаган Ягъкуб угыллары!

7Ул – Раббы, безнең Аллабыз;

Үзенең хөкем карарларын Ул бөтен җир йөзенә чыгара+.

8Үзе төзегән килешүне Ул һәрчак истә тота,
меңнәрчә буыннарга биргән сүзен онытмый+.
9Бу килешүне Ул Ибраһим белән төзегән,
ант эчеп Исхак белән ныгыткан,+
10Ягъкуб өчен – Канун,
Исраил өчен мәңгелек Килешү итеп куйган.
11Раббы әйткән: «Кәнган җирен сезгә бирәм:
хакыгызга тигән милкегез булыр», – дигән+.
12Ул заман алар бик аз санлы кавем,
Кәнган җирендә килмешәкләр,+
13бер халыктан – икенче халыкка,
бер патшалыктан икенче патшалыкка күчеп йөрүчеләр иде.

14Әмма Раббы аларны кыерсытырга бирмәгән,
патшаларны ачуланып кисәткән:+
15«Кагылмагыз Мин май сөрткән кешеләргә,
пәйгамбәрләремә дә зарар салмагыз!» – дигән+.

16Берзаман Ул алар җиренә кытлык җибәрде,
ризыктан һичнәрсә калдырмады+.
17Әмма Ул алардан алда Йосыфны юллады –
аны коллыкка сатып җибәрде+.
18-19Аның әйткәннәре раска чыкканчы,
Раббының сүзе аның хаклыгын раслаганчы,
Йосыфның аякларын – богау,
муенын тимер муенса кысып тора иде+.
20Мисыр патшасы, халыклар хөкемдары, боерып,
богавын чиштерде, азат иттерде,+
21шуннан аны үз иленә хуҗа кылды,
булган бар милкенә идарәче итеп куйды:+
22түрә-башлыкларына фәрман бирү,
өлкәннәренә акыл өйрәтү хокукын тапшырды.

23Исраил шулай Мисырга керде,

Ягъкуб гаиләсе Хам илендә җирләште+.

24Раббы анда Үз халкын ишәйтте,
дошманнарыннан аларны көчлерәк кылды+.

25Үзенең колларына – халкына карата мисырлыларда нәфрәт уятты,
мисырлылар күңеленә мәкерле уйлар салды[*]+.
26Шуннан Раббы Үзенең колы Мусаны,
һәм сайлаган бәндәсе Һарунны юллады,+

27алар аша Хам җиренә Үзенең могҗиза вә галәмәтләрен күндерде:+

28Хам җиренә караңгы иңдереп,
аны дөм караңгылыкка батырды,
һәм мисырлылар Аның сүзенә каршы тора алмадылар+.

29Агымсуларны кан дәрьясына әверелдерде,
балыкларын һәлакәткә дучар итте+.

30Бөтен җир өсте, патша сарайларына кадәр,
гөберле бакалар белән шыгрым тулды+.

31Раббы әмере белән һәр тарафта
чебен белән черки өере очып йөрде+.

32Раббы яңгыр урынына боз яудырды,
җир өстендә ялкынлы яшеннәрен яшьнәтте+.

33Йөзем бакчаларын, инҗир куакларын,
андагы бар агачны кырып бетерде.

34Раббының әмере белән кырларны саранча чирүе басып алды+.

35Алар андагы бар үлән-чирәмне, басудагы бар игенне ашап бетерде.

36Раббы Хам җирендә беренче туган һәр ир баланы –
ирлек куәтенең тәүге җимешен һәлак итте[*]+.

37Исраилиләрне исә Раббы
мәмләкәттән алтын-көмеш белән чыгарды,
бер ыругын да ташлап калдырмады+.

38Исраилиләр чыгып киткәч, Мисырга җан керде:

куркудан алар тәмәм бетәшкән булганнар[*]+.

39Раббы исраилиләрнең сәфәрендә көндез өсләренә болыт пәрдәсе җәйде,
төннәрен ут биреп яктыртты[*]+.

40Ашарга сорагач, очыртып бүдәнәләр китертте,
кешеләрне күк икмәге белән дә туендырды[*]+.

41Кыяташны сугып ярып, чишмә аттырды,
сусыз чүлдә су дәрьялары агызды[*]+.

42Ул, шулай итеп, колы Ибраһимга әйткән мөкатдәс сүзен хәтерендә тотып[*],+

43Үзе сайлаган халкын куандырды –

Мисырдан сөенечләргә урап алып чыкты+.

44-45Аларга чит-ят халыкларның җирләрен бирде,

Үзенең кагыйдәләрен үтәү, Канунын саклау шарты белән
үзләре эшкәртмәгән басуларга аларны хуҗа кылды.

Раббыны данлагыз!+

105

105^1Раббыны данлагыз!

Раббыга рәхмәтләр укыгыз,
чөнки Ул игелекле,
һәм Аның мәрхәмәте мәңгелек!+
2Раббының кодрәтен кем әйтеп бетерә алыр?!
Аны мактау сүзләрен кем ишеттереп бетерер?!
3Бәхетледер гаделлек белән эшләүчеләр,
һәрдаим тәкъвалыкта гамәл кылучылар!+

4И Раббы, халкыңа нурлы йөзең белән борылганда онытма мине,
аларны коткарганда, мине дә кайгырт!
5Шулчак халкыңа хасланган бәхетне татыр идем,
халкың сөенече белән сөенер идем,

Синең халкың-биләмәң белән бергә горурлык кичерер идем.

6Аталарыбызны кабатлап, гөнаһлар кылдык без,
бозыклык юлына бастык, яманлыклар эшләдек+.
7Мисырда чакта аталарыбыз
Синең могҗизаларыңа төшенмәделәр;
бихисап игелекле эшләреңне онытып,
Камышлы диңгез янында баш калкыттылар+.
8Әмма Раббы, кодрәтле асылын күрсәтеп,
Үз исеме хакына аларны коткарды:+

9Камышлы диңгезгә боерып, аның суын киптертте,
чүл өстедәй коры диңгез төбеннән
кешеләрне исән-имин алып чыкты+.

10Дошманнары кулыннан коткарды,
нәфрәтлеләр кулыннан йолып алды+.

11Ә дошманнарын, диңгез суларын кайтарып, батырып үтерде,
берсен дә исән калдырмады+.

12Исраилиләр шунда Раббының сүзенә ышандылар,

Аңа мактауларын юлладылар[*]+.

13Әмма тиздән Аның игелекләрен онытып,
киңәшләрен көтмәс булдылар+.

14Чүлдә барганда вәсвәсәгә бирелделәр,

Аллаһыны сынарга керештеләр+.

15Ул аларга теләк-эстәгәннәрен бирде,
тик көчле үләт тә җибәрде[*]+.

16Стан булып торганда Мусага һәм

Раббының изге рухание Һарунга көнчелекләре кузгалгач,+

17җир, ярылып, Датанны һәм Абирам тарафдарларын йотты;+

18ут көлтәсе шул төркемнең уртасына төште
һәм яман бәндәләрне ялкыны белән көйдерде[*]+.

19Хореб[*] тавы төбендә торганда, бер бозау сыны ясады алар,
шуңа илаһ итеп табындылар+.

20Раббының данын-бөеклеген шулай
чирәм белән туена торган бозау сынына алыштырдылар+.

21-22Үзләрен Коткаручыны –

Мисырда бөек эшләр кылган, Хам илендә[*] могҗизаларын,

Камышлы диңгез янында дәһшәтләрен күрсәткән

Аллаһыны исләреннән чыгардылар+.

23Шуңа күрә Аллаһы: «Аларны юк итәчәкмен!» – диде.

Әмма Муса – Аллаһы сайлаган зат – ике арага кереп баскач,

Аллаһының ачуы тыелып калды[*]+.

24Тансык гүзәл җирне кире какты алар,
Аллаһының сүзенә ышанмады;+
25Раббы авазына колак салмыйча,
чатырларында зар елап сөйләнделәр.
26Шул сәбәпле Раббы кул күтәреп ант эчте –
аларны чүлдә чәчеп калдырырга,

27нәсел орлыкларын чит җирләр, чит кавемнәр арасына
таратып бетерергә дип күңелен беркетте[*]+.

28Соңра алар Багал-Пигурга[*] бил бөктеләр,
җансыз потка китергән корбаннарын ашап туендылар+.

29Кыланмышлары белән Раббы каһәренә тап булып,
бөек үләт казасына дучар ителделәр.

30Әмма Пинхәс, торып, арага керде – хөкемен чыгарды,
һәм үләттән кырылыш шулай туктап калды+.

31Аның бу гамәле, тәкъвалык билгесе булып,
буыннан-буыннарга мәңгегә теркәлеп калды[*]+.

32Алар Мериба суы янында да Раббының ачуын китерделәр,
моның Мусага да зыяны тиде:+

33алар аны чыгырыннан чыгардылар,
һәм ул, уйламыйча, кирәкмәгән сүзләр сөйләп ташлады[*]+.

34Раббыдан боерык булса да,
исраилиләр чит халыкларны юкка чыгармадылар+.
35Үзләре мәҗүсиләр арасында эреп бетеп,
бар эшне аларча эшли торган булдылар,+
36шуларның потларына табындылар,
һәм бу алар өчен тозак булды+.
37Угылларын, кызларын җеннәргә
корбан итеп китерә башладылар+.
38Кәнган потларына корбан итеп,
гаепсез угыл һәм кызларының канын агыздылар –
җир өстен нәҗесләделәр+.
39Эш-гамәлләре белән үзләрен пычраттылар,
кыланмышлары белән Раббыга хыянәт иттеләр[*].

40Шуннан Раббының аларга ачуы кабарды,
Үз халкы-биләмәсе Аны җирәндерә башлады.
41Һәм Ул аларны мәҗүсиләр кулына,
дошманнары хакимлегенә тапшырды+.
42Дошманнарның җәбер-золымы астында
алар буйсынырга мәҗбүр булдылар+.
43Раббы аларны күп тапкырлар коткарды,
ләкин алар һаман башбаштаклык күрсәттеләр,
гөнаһ эшләр кылып һаман түбән тәгәрәделәр[*]+.

44Шулай да, ялварулы догаларын ишеткәндә,
Ул аларның авыр хәлләренә керә,+
45алар белән төзегән килешүне исенә төшереп,
чиксез мәрхәмәтле булганга, аларны кызгана,+
46исраилиләрне тоткын иткән кешеләр күңелендә
рәхим-шәфкать хисләрен уята иде+.

47Коткар безне, и Раббы Аллабыз!

Чит кавемнәр арасыннан җыеп ал!

Шунда мөкатдәс исемеңә рәхмәтләр укырбыз,
шөһрәтең, даның белән мактанырбыз!

48Исраилнең Раббы Алласына
мәңге-мәңгегә мактау-шөкерләр яусын!

Әйтсен барлык халык: «Амин!» – дисен.

Раббыны данлагыз!+

106

Бишенче китап

106^1«Раббыга рәхмәтләр яудырыгыз,
чөнки Ул игелекле,
һәм Аның мәрхәмәте мәңгелек!» –+

2дип әйтсен дошманнары кулыннан Раббы тартып алган,

Ул коткарган җаннар,+

3бөтен кыйтгалардан – көн чыгышы, көн батышы,
төн ягы вә көн ягыннан Аның кулы белән җыеп алынганнар.

4Сусыз чүлдә адашып йөргән,
кеше яшәгән кала юлын тапмый интеккән иде берәүләр;

5ачыгу, сусаудан тилмереп беткәннәр,
үлем чигенә җитә язганнар иде.
6Чарасыз калып, алар Раббыга эндәшкәннәр,
һәм Раббы аларны бәладән коткарган –
7кала-шәһәргә барып җитсеннәр өчен,
аларны туры юлга күндергән.
8Адәм угылларына күрсәткән мәрхәмәте,
могҗизалары өчен рәхмәт укысын алар Раббыга!
9Чөнки сусаган җанның сусынын бетергән Ул,
ач җанны нигъмәтләре белән туендырган+.

10Дөм караңгыда утырган иде икенче берәүләр,
тимер зынҗырга богауланган иде мескен бичаралар,+

11чөнки Аллаһы Тәгалә сүзләренә каршылык кылып,

Аның киңәшләреннән баш тарткан иде алар+.

12Ул аларны авыр хезмәт белән алҗыткан,
һәм, егылып ятканда, аларга ярдәм кулы сузучы булмаган+.

13Чарасыз калып, алар Раббыга эндәшкәннәр,
һәм Раббы аларны бәладән коткарган –
14дөм караңгыдан чыгарган,
тимер зынҗырларын өзеп аткан.
15Адәм угылларына күрсәткән мәрхәмәте,
могҗизалары өчен рәхмәт укысын алар Раббыга!
16Чөнки Ул бакыр капкаларны җимергән,
тимер бикләрне өзеп ташлаган+.

17Акылсыз берәүләр үз гөнаһлары,
бозык эшләре өчен җәфа чиккән иде.
18Һәр ризыктан җаннары бизгән,
үлем якасына якынлашкан иде алар+.
19Чарасыз калып, Раббыга эндәшкәннәр,
һәм Раббы аларны бәладән коткарган –
20сүзен күндереп савыктырган аларны,
кабердән саклап калган+.
21Адәм угылларына күрсәткән мәрхәмәте,
могҗизалары өчен рәхмәт укысын алар Раббыга!
22Аңа рәхмәт бүләкләре китерсеннәр,
сөенә-сөенә эш-гамәлләрен игълан итсеннәр!+

23Беришләр, корабларга утырып, диңгез гизгән,
су дәрьяларында хезмәт иткән иде.
24Алар Раббының шунда ниләр кылганын,
диңгез чоңгылларында тудырган могҗизаларын күргәннәр:

25Раббы боерыгы белән көчле җил-давыл купкан,
биек-биек дулкыннар хәрәкәткә килгән,+

26кораблар күккә чөелгән, тирән чоңгылларга төшкән –
диңгезчеләрнең афәттән җаннары кысылган.
27Алар ава-түнә, сәрхуштәй чайкалып йөргән,
белгән һөнәрләре файда китермәгән+.
28Чарасыз калып, алар Раббыга эндәшкәннәр,
һәм Раббы аларны бәладән коткарган –
29җил-давылны тыйган,
дулкыннар шавын тынлыкка әйләндергән+.
30Тынычлык иңгәч, диңгезчеләр шатлык кылган,
һәм Раббы аларны теләгән җирләренә илтеп җиткезгән.

31Адәм угылларына күрсәткән мәрхәмәте,
могҗизалары өчен рәхмәт укысын алар Раббыга!

32Аны халык җыеннарында зурласыннар,
өлкәннәр җыенында данлап сөйләсеннәр!

33Раббы агым суларны – чүлгә,
кизләү-чишмәләрне коры җиргә әверелдерә+.
34Явызларның эшләренә карап,
аларның уңдырышлы җирләрен
тозлы туфракка әйләндерә+.
35Чүлне Ул – мул сулы күлгә,
сусыз даланы чишмәле җиргә әверелдерә+.
36Ач-юксылларны шунда урнаштыра,
һәм тегеләр, яшәр өчен, шәһәр-калалар төзиләр,

37иген игеп, йөзем бакчалары утырталар,
кыр, бакчалардан мул уңыш җыялар.

38Раббы аларга фатихасын күндереп, алар үрчиләр, ишәяләр;
мал-туарлары да кимеми+.

39-40Түрә-аксөякләрне Раббы хурлыкка төшерә,
юлсыз чүлдә адашып йөрергә дучар итә,
җәбер-золымнан, бәла вә кайгыдан иза чиктерә,
саннарын киметә+.

41Ә фәкыйрь-юксылларга хәерчелектән чыгарга булыша,
гаиләләрен сарык көтүедәй ишәйтә+.

42Моны күргән саф йөрәкле җаннар куанырлар,
ә явызларның авызы ябылыр+.

43Акылы бар кеше моны күз уңында тотсын,

Раббының мәрхәмәте чиксез икәнен аңласын!+

107

107^1•Давытның җыр-мәдхиясе.

2Йөрәгем нык минем, и Аллаһы!
Мин Сиңа бар күңелемнән җыр көйләрмен,
мәдхияләр җырлармын!+
3Уян, лирам вә гөсләм!
Таңны мин уятыйм!+

4И Раббым, халыклар алдында Сиңа рәхмәтләр укырмын,
кавемнәр алдында Сиңа мәдхияләр җырлармын!

5Чөнки мәрхәмәтең күкләргә ашкан,
тугрылыгың болытларны иңли+.

6Күкләрдән дә югары күтәрел, и Аллаһы!

Бөтен җир йөзен иңләсен дан-шөһрәтең!

7Сөеклеләрең котылсын дисәң,
уң кулыңны суз, коткар, җавап бир безгә!

8Аллаһы мөкатдәс ханәсеннән сүзен ирештереп вәгъдә итте:

«Шәкем җирләрен сөенә-сөенә бүләчәкмен,

Суккөт үзәнен үлчәп халкыма бирәчәкмен+.

9Гилыгад Минекедер, Менашше да Минеке.

Эфраим – башыма кигән очлымым,

Яһүдә – хөкемдарлык таягым.

10Мәаб – юынгыч табагым,

Эдомга исә аяк киемемне ташлармын.

Пелешет җирендә сөрән салып тантана итәрмен!»

11Кем миңа кирмән-калага бәреп керергә булышыр?

Кем миңа Эдомга барыр юлны күрсәтер? –

12И Аллаһы, бездән ваз кичкән,
гаскәребез белән яу чыгудан баш тарткан Син түгелме?!

13Ярдәм ит безгә дошманнарга каршы көрәштә,
юкса адәм затының ярдәме – фәкать буш куыктыр+.

14Аллаһы белән берлектә без җиңүгә ирешербез,
дошманнарыбызны Ул җиргә салып таптар!

108

Җырчылар җитәкчесенә. Давытның мәдхиясе.

1И Аллаһы, Сиңадыр мактау сүзләрем!

Җавапсыз калма!+

2Чөнки яманнар, мәкерлеләр миңа каршы авызларын ачтылар,
минем өскә ялган яудыралар+.
3Нәфрәт тулы сүзләре чолгап алды мине,
миңа каршы сәбәпсез сугыш ачтылар+.
4Яхшы мөнәсәбәтемә каршы миңа яла ягалар,
ә мин һаман догадамын.
5Яхшылыгыма – явызлык,
дуслыгыма нәфрәт белән җавап кайтаралар,+
6минем турыда әйтәләр:
«Раббы аны яман бер адәм кулына тапшырсын,
уң ягында аның яла ягучы утырсын,+
7мәхкәмәдә ул гаепле дип табылсын,
догасы гөнаһ булып саналсын! – диләр. –+
8Гомер еллары кыскарсын,
үтәгән вазифасын башка берәү алсын!+
9Балалары – ятим, хатыны тол калсын!+
10Угыллары, җимерек өйләреннән куылып,
чит җирләрдә теләнеп йөрсен! – диләр. –+
11Булган бар мөлкәтен рибачы[*] тартып алсын,
хезмәте белән тапканын читләр талап бетерсен!
12Мәрхәмәт күрсәтүче дә,
ятимнәрен кызганучы да табылмасын!
13Токымы-нәселе корысын,
исеме бер буында ук хәтердән җуелсын! – диләр. –+

14Ата-бабаларының гөнаһларын Раббы гел истә тотсын,
анасының гөнаһларын да онытмасын –+

15гөнаһлары һәрчак Раббының күз алдында булсын,
ә үзләре турындагы хатирәне

Раббы җир йөзеннән себереп түксен! – диләр. –+

16Рәхим-шәфкать күрсәтүне ул адәм уена да алмады бит,
күңеле рәнҗетелгән кешеләрне,
мазлум вә фәкыйрь-юксылларны эзәрлекләп,
аларны харап итәргә тырышты.

17Каргау-каһәрләүне үз итте ул – каһәре аның үз башына төшсен!

Хәер-фатиха бирергә теләмәде – фатихадан мәхрүм ителсен!

18Каргау-каһәрләү аның өс киеме булсын,
су кебек эченә керсен,
зәйтүн мае кебек сөякләренә сеңсен!+
19Әйдә, өстенә кигән киеме булсын ул аңа,
билен бәйли торган бер пута булсын!» – диләр.
20Миңа яла ягучыларга,
явыз сүзләр белән җанымны әрнетүчеләргә
Раббыдан җәза нәкъ үзләре әйткәнчә булсын!

21Ә Син, Хуҗа-Раббым, мөкатдәс исемең хакына,
Үз исемең хакына миңа ярдәм ит,
мәрхәмәтең, игелегең хакына коткар мине!+
22Мин бичара бер мазлум вә фәкыйрьмен,
эчемдә йөрәгем яралы минем+.

23Эреп югала барган күләгә кебек мин юкка чыгам;
мине, чикерткәдәй, селкеп төшерделәр+.

24Ураза тотып, тезләрем хәлсезләнде,
мае бетеп, бәдәнем сулыкты.

25Кеше көлкесенә калган бер зат булдым,
мине күрделәр исә, башларын чайкыйлар.

26И Раббы Аллам, ярдәм ит,
мәрхәмәтең хакына коткар мине!

27Белсеннәр бу эштә Синең кулың уйнаганны,
моны бары Син, Раббым, эшләгәнне!

28Алар ләгънәтләсен, ә Син мине мөбарәк кыл!

Миңа баш калкытучылар рисвай булсыннар,
ә минем күңелгә – колың күңеленә – сөенечләр тулсын!

29Миңа яла ягучылар мәсхәрәгә уралсыннар,
кием итеп хурлыкка төренсеннәр!+

30Мин Раббыга чиксез рәхмәтләр яудырырмын,
халык арасында Аны данлармын,

31чөнки Ул – фәкыйрь-юксылның уң ягында торучы,
аны гаепләүчеләрдән аралаучы+.

109

Давытның мәдхиясе.

1Раббы минем хуҗама[*]:

«Дошманнарыңны синең аяк астына баскыч басмасы итеп түндергәнче,

Минем уң ягымда утыр!» – диде+.

2Әй хуҗам, патшалыгыңны Раббы Сионнан да ары киңәйтер –
әйләнәңдәге дошманнар өстеннән идарә ит!+

3Яуга кузгалган көнне халкың сиңа үз теләге белән кушылыр;
изге киемнәргә төренеп, яшь яугирләрең[*]

синең янга иртәнге чык кебек тупланыр.

4Ант эчте Раббы:

«Мәлик-Садыйк дәрәҗәсендәге мәңгелек рухани син!» – диде,
һәм Үз сүзеннән Ул кайтмаячак+.
5Хуҗа-Хаким синең уң ягыңдадыр,
каһәре көнендә патшаларны юк итәчәк Ул;+
6халыкларга хөкемен чыгарачак,
җир өстен мәетләр белән каплаячак,
патшаларны иксез-кырыйсыз сугыш кырында тар-мар итәчәк+.

7Патша, юл читендәге инештән су эчеп,
башын галибанә чөячәк.

110

110^1Раббыны данлагыз!

Саф күңелле инсаннар киңәшмәсендә,
халык җыенында, и Раббым,
бөтен йөрәгемнән Сиңа рәхмәтләр укырмын!+
2Бөектер эш-гамәлләре Раббының!
Кем аларга сокланып карый,
шул аларның асылына төшенергә тырыша+.
3Гамәлләре Аның данлыклы вә мәһабәтле,
тугрылыгы Аның мәңге бетәчәк түгел+.
4Онытылмас могҗизалар эшләде Раббы;
Ул кызганучан вә шәфкатьле,+
5Аңардан курыккан, Аны хөрмәт иткәннәргә
ашар ризык насыйп итә Ул,
Үзенең Килешүен истә тота+.
6Үз халкына чит кавемнәр җирен тапшырып,
Ул аңа көч-кодрәтен күрсәтте.
7Аның кулы эшләгән һәр гамәл туры вә гадел,
әмер-боерыклары ышанычлы,
8мәңгелеккә дип расланган,
тугрылык белән гаделлеккә нигезләнгән.
9Ул Үз халкына котылу китерде,
аның белән мәңгелеккә килешү беркетте.
Аның исеме мөкатдәс вә дәһшәтледер!+

10Зирәклекнең башы, Раббыдан куркып, Аны хөрмәт итүдәдер.

Аның әмерләрен үтәүче чын акыл иясе булыр.

Раббыга мәңге-мәңге мактау сүзләре яңгырасын!+

111

111^1Раббыны данлагыз!

Раббыдан куркып, Аны хөрмәт иткән кеше бәхетледер!

Раббының боерыклары аның күңел түрендә+.

2Аның нәселе илдә көч-куәт казаныр –
саф күңеллеләр токымы мөбарәк фатихалы булыр+.

3Өендә аның муллык, җитешлек хөкем сөрер,
гомер бакый тәкъва булып калыр ул+.
4Күңеле саф кеше өчен караңгыда нур балкыр,
чөнки Раббы – хаклык ияседер,
Ул кызганучан вә рәхимле+.

5Жәлләми бурычка бирүче үз гамәленең рәхәтен күрер,
аның һәр эшендә гаделлек ярылып ятар+.

6Һичбер вакыт какшамас ул;
гомер бакый хәтердә калыр тәкъва кеше+.

7Начар хәбәр аны өркетмәс,
чөнки Раббыга ышаныч баглаган йөрәге ныктыр аның+.

8Әйе, йөрәге нык – курыкмас ул бернидән дә,
дошманына өстән торып карар+.
9Юксылларга малыннан мул өлеш чыгарыр,
тәкъвалыгы аның мәңгелек булыр,
данга күмелеп башын югары чөяр ул[*]+.

10Моны күреп, яман бәндә зәһәрен чәчәр,
тешләрен шыкырдатыр, ачудан корып кибәр.

Яманнарның өмете әнә шулай бушка чыгар+.

112

112^1Раббыны данлагыз!

Раббыны данлагыз, әй Раббы коллары,
Аның исемен данлагыз!
2Хәзердән алып бакый замангача
Раббының исеменә мактау-шөкерләр яусын,+
3кояш чыгышыннан батышына кадәр бар җирдә
Аның исеменә дан җырлансын!+

4Бар халыклардан Раббы өстендер,
Аның дан-шөһрәте күкләрдән дә югары!+
5-6Тагын кем бар безнең Раббы Аллабыз кебек?!
Аның тәхете биектә,
шуннан Ул күктәге һәм җирдәге бар нәрсәне күзәтеп тора++.

7-8Үз халкының башлыклары янәшәсенә утыртыр өчен,
мескен бәндәсен Ул тузанлы җирдән кубарып торгызыр,
юксылны чүплек өеменнән тартып чыгарыр;+
9кысыр хатынны гаиләле кылыр,
аны бала таба торган бәхетле ана итәр.

Раббыны данлагыз!+

113

113^1Исраил халкы Мисырдан качып чыккач,
Ягъкуб токымы чит кавемнән аерылгач,+
2Яһүдә – Аллаһының мөкатдәс җиренә,
Исраил Аның биләмәсенә әйләнде.

3Исраилиләрнең килүен күргәч, диңгез качты,

Үрдүн суы кирегә акты+.

4Таулар – куй тәкәләре кебек,
калкулыклар куй бәрәннәре кебек сикереште+.

5Әй диңгез, сиңа ни булды, ник качтың син?

Әй Үрдүн суы, ник кирегә актың?

6Әй таулар, ник сез куй тәкәләре кебек,
әй калкулыклар, ник сез куй бәрәннәре кебек сикерешәсез?

7-8Әй җир йөзе! Кыяны – күлгә,
ташны чишмәгә әверелдерүче Раббының,
Ягъкуб Алласының алдында тетрән!++

9Без түгел, и Раббы, без түгел,

Синең исемең данлансын мәрхәмәтең вә тугрылыгың хакына!

10«Кайда соң аларның Алласы?» – дип,
беркайчан да сорый алмасын чит халыклар!+
11Безнең Аллабыз – күктә,
Ул нәрсә тели, шуны эшли!+

12Ә аларның көмеш вә алтын потлары –
кеше кулы ясаган әйбер:+
13авызлары булса да, сөйләшмәсләр,
күзләре булса да, күрмәсләр,+
14колаклары булса да, ишетмәсләр,
борыннары булса да, ис тоймаслар,
15куллары булса да, берни сизмәсләр,
аяклары булса да, йөрмәсләр,
тамакларыннан исә аваз чыкмас+.
16Мондый потларны ясаган,
аларга өмет баглаган һәр кеше шул җансыз потлар кебек булыр!+

17Әй Исраил халкы, Раббыга өмет багла! –
Улдыр безнең ярдәмче вә калканыбыз!
18Әй Һарун йорты, Раббыга өмет багла! –
Улдыр безнең ярдәмче вә калканыбыз!+
19Әй Раббыдан куркучы вә Аны хөрмәт итүчеләр,
Раббыга өмет баглагыз! –
Улдыр безнең ярдәмче вә калканыбыз!
20Раббы безне хәтерендә тота,
Ул безне мөбарәк кылачак –
Исраил йортын, Һарун йортын мөбарәк кылачак.

21Раббыдан курыккан, Аны хөрмәт иткән олы-кече һәр кешене Ул мөбарәк кылачак!

22Раббы сезне һәм балаларыгызны ишәйткәннән-ишәйтсен!+

23Җирне, күкне бар иткән Раббы хозурында сез барыгыз да мөбарәк кешеләр.

24Күкләр күге – Раббыныкыдыр,
ә җир йөзен Ул адәм угылларына бирде.

25Үлеләр, тынлык аймагына иңгәннәр, Сине, Раббы, данлый алмас+.

26Бары без, тере затлар гына, бүгеннән бакыйгача

Раббыга мактау-шөкерләр ирештерәчәкбез.

Раббыны данлагыз!+

114

114^1Яратам мин Раббыны:

Ул минем ялварулы тавышымны ишетә,+

2иелеп миңа колагын куя.

Мин Аны гомер бакый догамда чакырачакмын.

3Мине үлем баулары чолгап алган,
миңа кабер дәһшәте яный иде,
һәм мин хәсрәт вә сагышка баткан идем+.

4Исемен әйтеп мин Аңа:

«И Раббым, җанымны коткар!» – дип дәштем.

5Раббы кызганучан вә хаклык ияседер,
безнең Аллабыз рәхимледер;+

6садә җанны саклый Ул:

мин казалы идем, һәм Ул мине коткарды.

7И күңелем, янә тынычлык кичер!
Чөнки Раббы сиңа игелек кылды:+
8җанымны – үлемнән, күзләремне – яшьтән,
аякларымны сөрлегүдән саклап калды+.
9Мин, шулай итеп, Раббының күз алдында
тереләр дөньясында йөрермен!+

115

1151-2«Казалы мин», – дисәм дә,
«Берәүгә дә ышанып булмый», – дип әйтсәм дә,
өметем Раббыда булды++.

3Миңа күрсәткән яхшылыклары өчен,

Раббыга ни-нәрсә эшли алыйм?!+

4Котылу касәсен югары күтәрермен, Аның исемен тәкрарлармын;

5Раббыга бар халкы алдында әйткән нәзерләремне үтәрмен+.

6Аның тугрылары үлгәндә, Раббы кайгырадыр+.

7И Раббым, мин – Синең колың;
мин – Синең колың һәм кол хатыныңның углы.

Богау зынҗырларымны Син өздең!+

8Сиңа шөкран корбаны китерермен,

Синең исемеңне тәкрарлармын+.

9Раббыга бар халкы алдында әйткән нәзерләремне үтәрмен;

10синең, Иерусалим, нәкъ урта бер җиреңдә –

Раббы йортының ихатасында үтәрмен.

Раббыны данлагыз!

116

116^1Әй халыклар, Раббыны данлагыз!

Әй кавемнәр, зурлагыз сез Аны!+

2Аның безгә булган мәрхәмәте чиксездер!

Раббының тугрылыгы мәңгелектер!

Раббыны данлагыз!+

117

117^1Раббыга рәхмәтләр укыгыз,
чөнки Ул игелекле,
һәм Аның мәрхәмәте мәңгелек!+

2Исраил йорты әйтсен:

«Аның мәрхәмәте мәңгелек!» – дисен.

3Һарун токымы әйтсен:

«Аның мәрхәмәте мәңгелек!» – дисен.

4Раббыдан куркучы вә Аны хөрмәт итүче һәркем әйтсен:

«Аның мәрхәмәте мәңгелек!» – дисен.

5Казалы чагымда мин Раббыны чакырдым,
һәм Ул, ишетеп, мине иреккә чыгарды+.

6Раббы – минем химаячем!

Нәрсәдән куркырга миңа?!

Адәм заты миңа ни кыла алсын?!+

7Раббы – минем ярдәмчем!

Дошманнарыма мин өстән торып карармын+.

8-9Адәм затына яки түрә-хакимнәргә өмет баглаудан

Раббыга сыену хәерлерәктер+.

10Мине күпме кавемнәр чолгап алган иде,
әмма Раббы исеме белән мин аларны орып салдым+.

11Кысрыклап, төрле яктан чолгап алган иделәр,
әмма Раббы исеме белән мин аларны орып салдым.

12Бал кортлары кебек сырып алганнар иде,
әмма күгән куагыдай тиз янып беттеләр –
Раббы исеме белән мин аларны орып салдым.
13Мине бәреп екмакчы иде алар,
әмма Раббы мине тотып калды.

14Минем бөтен көч-куәтем – Раббы!

Ул – минем Коткаручым!+

15Тәкъваларның чатырында җиңү вә сөенү авазлары:

«Раббының уң кулы үзенең кодрәтен күрсәтә!+

16Раббының уң кулы югары күтәрелде!

Раббының уң кулы кодрәтен күрсәтә!»

17Үлмим, яшәячәкмен әле мин,

Раббының эш-гамәлләрен сөйләп йөриячәкмен+.

18Раббы миңа җәза бирде,
ләкин үлемгә дучар итмәде.

19Ачыгыз миңа Аллаһы йортының тәкъвалар капкасын!

Эчкә узып, мин Раббыга рәхмәтләр укырмын!+
20Бу – Раббы капкасыдыр,
тәкъвалар шуннан узып керәчәк+.
21Мин Сиңа рәхмәтләремне яудырырмын,
чөнки Син мине ишеттең,
минем Коткаручым булдың.

22Төзүчеләр яраксыз дип тапкан таш
иң мөһим почмак ташына әйләнде+.

23Раббы тарафыннан кылынды бу,
һәм безнең күзләр өчен бу – могҗизадыр.

24Раббы тудырган көн бу –
шуңа шатланышыйк!

25И Раббы, ялварабыз: коткар безне!

И Раббы, мәдәт бир безгә, үтенәбез!

26Раббы исеменнән килүче мөбарәктер!

Без сезне Раббы өеннән торып мөбарәк кылабыз+.

27Раббы – безнең Аллабыз, яктылык бирүчебез!
Кулларыгызга хөрмә ботаклары тотып,
бәйрәмдәгечә мәзбәх янына килегез!+

28Син – минем Аллам! Мин Сиңа рәхмәтләр укырмын!

Син – минем Аллам! Мин Сине биекләргә күтәрермен!

29Раббыга рәхмәтләр яудырыгыз,
чөнки Ул игелекле,
һәм Аның мәрхәмәте мәңгелек!+

118

118^1Бәхетледер кеше, гөнаһ юлына аяк басмаса,

Раббы канунын үтәсә;+
2бәхетледер, Аның күрсәтмәләрен тотса,
бөтен күңелен биреп Аны эзләсә!
3Андыйлар язык эш кылмыйлар,
бары Аның хак юлын сайлыйлар+.

4Син безгә Үзеңнең әмер-боерыкларыңны нык сакларга куштың.

5И-и, йөрер юлларым Синең кагыйдәләреңә туры килсә икән!

6Боерыкларыңны күз уңында тотсам,
һичкайчан мин рисвай булмам+.
7Синең хак карарларыңны өйрәнеп,
саф йөрәгемнән Сиңа рәхмәтләр укырмын,
8кагыйдәләреңне үтәрмен.
Ахыргача ташламасаң иде мине, и Раббым!+

9Яшь кешегә үз юлын ничек саф тотарга? –
Бары Синең сүзләреңне тыңлап!+
10Бөтен йөрәгем белән Сине эзлим;
боерыкларыңнан читкә тайпылдырма мине+.
11Синең алда гөнаһлы булмас өчен,
сүзләреңне күңелем түренә салып куйдым+.
12И Раббым, мактау-шөкерләр яусын Сиңа!
Өйрәт мине Кануның кагыйдәләренә!+
13Синең авыздан чыккан карарларны
дөньяга мин үз авызымнан игълан итәмен+.
14Синең күрсәтмәләрне үтәп,
хәзинә тапкандай, ләззәт-сөенечләр кичерәмен+.

15Синең әмерләрең турында гел уйланам,
хак юлыңны күздән төшермим+.

16Биргән кагыйдәләреңнән үземә хозурлык табам,

Син әйткән сүзләрне хәтеремдә саклыйм.

17Синең сүзең буенча яшәсен дисәң,
мин колыңа мәрхәмәтеңне күрсәт!
18Ач минем күзләремне:
Кануныңдагы могҗизаларны күримче!
19Җир йөзендәге бер мосафир мин,
яшермә миннән боерыкларыңны!+
20Карар-хөкемнәреңне көне-төне көтеп,
җаным алҗып беткән иде инде+.
21Боерыкларыңнан читкә тайпылганнарга –
ләгыйнь тәкәббер бәндәләргә – авызлык кидердең Син+.

22Хурлык-мәсхәрәдән читләштер мине,
чөнки Синең күрсәтмәләргә сыгынамын.

23Менә, түрәләр миңа каршы хәйлә-мәкер коралар,
мин исә, Синең колың, бары кагыйдәләрең турында уйланам+.

24Синең күрсәтмәләр миңа сөенеч китерә,
алар минем киңәшче-мәслихәтчеләрем.

25Гомерем кыл өстендә –
вәгъдә биргәнчә, җанымны дәвала!

26Юлларымны сөйләдем, һәм Син мине ишеттең.

Инде мине Кануның кагыйдәләренә өйрәт!

27Әмерләреңнең асылына төшендер мине!

Шулчак могҗизалы эшләрең хакында уйланырмын.

28Гамь чигеп җаным хәлсезләнде. –

Вәгъдә биргәнчә, ныгыт мине!+

29Юлның ялганын читләштер миннән,

Кануның илә миңа илтифатыңны күндер!

30Минем сайлаган юлым – тугрылык юлы,

Синең карар-хөкемнәреңне мин күз алдыма куйдым.

31Мин Синең күрсәтмәләргә береккәнмен.

И Раббым, оятка калдырма мине!

32Боерыкларың юлы белән йөгерәмен,
чөнки йөрәгемне шулай Син көйләдең.

33И Раббым, кагыйдәләрең кушкан юлдан йөрергә өйрәт мине,
мин аны һәрдаим күз уңында тотармын.

34Зирәк акыл бир миңа,
һәм мин Кануныңны үтәрмен,
бөтен йөрәгем белән аны саклармын+.

35Мине боерыкларың сукмагына күндер –
ихлас теләгем шулдыр.

36Йөрәгемне күрсәтмәләреңә таба юнәлт,
хәрәм малга ымсындырма мине+.

37Юк-бар нәрсәләргә күзләремне каратма,
яшәтеп, хак юлыңнан атлат.

38Мин колыңа биргән сүзеңне үтә,
ул сүзең – Сине хөрмәт иткәннәргә.

39Иң курыкканымнан – хур булудан сакла мине;
шулай, Синең карар-хөкемнәрең яхшыдыр.

40Менә, Синең әмерләргә сусыйм мин!

Инде хаклыгың белән дәвала мине!

41И Раббым, мәрхәмәтеңне юлла да,
вәгъдә биргәнчә, коткар мине!

42Шулчак хурлаучыларыма җавапны әйтә белермен,
чөнки мин Синең сүзеңә таянамын+.

43Хак сүзне минем авыздан тартып алма,
минем бар өметем Синең карар-хөкемеңдәдер.

44Кануныңны һәрдаим саклармын,
гомер бакый хәтердә саклармын.

45Әмерләреңне мин үз иттем,
шуңа күрә ирек-хөрлектә йөримен.

46Күрсәтмәләрең турында патшаларга сөйләрмен,
һәм бернинди оялу хисе кичермәм+.

47Боерыкларыңны үтәүдән мин ләззәт табам,
чөнки аларны мин бик хуп күрәм+.

48Хуп күреп, аларга таба кулымны сузам,
кагыйдәләрең турында уйланам.

49Мин колыңа әйткән сүзеңне хәтергә төшер,
ул сүзең белән Син миндә өмет уяткан идең.

50Кайгылы чагымда бер юаныч булды ул,
сүзең җаныма дәва бирде.

51Тәкәбберләр мине нык мәсхәрәләде,
әмма Кануныңнан мин читкә тайпылмадым+.

52Борынгыдан килгән карарларыңны истә тоттым,
шулардан үземә юаныч таптым, и Раббым!

53Кануныңнан читкә тайпылган яман бәндәләрне күргәч,
эчемдә ачу уты кабынып китә+.

54Горбәттә йөргәндә,
кагыйдәләрең минем өчен җыр кебектер+.

55Төннәрен исемеңне кабатлыймын, и Раббым.

Кануныңны һич тайпылмый үтәп киләм.

56Бу минем гадәткә кергән,
чөнки мин Синең әмер-боерыкларыңа таянам.

57Син, Раббым, – миңа тигән өлештер,

Синең сүздән чыкмаска вәгъдә иттем мин+.

58Бар күңелемне биреп йөз нурыңны эзләдем.

Вәгъдә биргәнчә, кызган мине!

59Йөргән юлларымны уйлап,
адымымны күрсәтмәләрең тарафына юнәлттем.

60Боерыкларыңны үтәргә ашыктым,
тоткарлык итмәдем.

61Яманнар миңа һәрьяклап тозак кордылар,
ләкин мин Синең Кануныңны онытмадым+.

62Төн уртасында торып та мин Сиңа
гадел карарларың өчен рәхмәтләремне укыйм+.

63Әмерләреңне үтәгән, Синнән курыккан
һәм Сине хөрмәт иткән бар кеше – минем дустымдыр.

64Мәрхәмәт-шәфкатең белән бөтен җир йөзе тулы.

И Раббым, Үз кагыйдәләреңә өйрәт мине!+

65И Раббым, биргән вәгъдәң буенча
мин колыңа Син күп игелекләр эшләдең.

66Үткен зиһен, белем бир миңа,
чөнки мин Синең боерыкларыңа инанам.

67Синнән сабак алмас борын адашып йөрдем,
инде хәзер Синең сүзне саклап тотамын.

68И Раббым, Син – игелек иясе, яхшылык кылучыдыр!

Кагыйдәләреңне өйрәт миңа!+

69Тәкәббер бәндәләр миңа яла ягалар,
мин исә ихластан бары Синең боерыкларны үтимен+.

70Аларның йөрәген май баскан,
мин исә бары Синең Кануныңнан ләззәт табам+.

71Сабак алуым яхшыга булды:

Кануның кагыйдәләрен өйрәнергә этәрде мине+.

72Синең авыздан чыккан Кануның сүзе
меңләгән алтын-көмештән дә кадерлерәк миңа+.

73Мине Синең куллар бар итте, кыяфәт бирде.
Боерыкларыңа төшенер өчен акыл иңдер миңа!+
74Мин Синең сүзеңә өмет баглап яшим;
Раббыдан куркып, Аны хөрмәт итүчеләр,
моны күреп, куанышырлар+.

75И Раббым! Беләм ки, карарларың хактыр Синең,
миңа биргән сабак та тугрылык сыйфатыңа нигезләнгән.

76Мин колыңа әйткән вәгъдәң буенча
мәрхәмәтеңне күндер, юат мине!

77Рәхим-шәфкатеңне күрсәт, һәм мин яшәрмен,
чөнки Кануныңны үтәүдән ләззәт табам.

78Мине гаепсезгә рәнҗеткән тәкәбберләр хурлыкка калсын,
минем уйларымда исә Синең әмерләрең булыр.

79Синең күрсәтмәләрне белүчеләр, Синнән куркучы
һәм Сине хөрмәт итүчеләр миңа килсеннәр!
80Ким-хур калмас өчен, кагыйдәләрең каршында
минем йөрәгем гөнаһсыз вә саф булсын!+

81Коткаруыңны көтеп җаным өзгәләнә;
өметем бары Синең сүзеңә баглыдыр.
82«Кайчан миңа юану китерәсең?» – дип,
вәгъдәңнең үтәлүен көтә-көтә, инде күзләремнең нуры сүнде+.

83Ысланып беткән, корып кипкән шәраб турсыгы кебек булдым,
шул хәлдә дә кагыйдәләреңне онытмадым.

84Мин колыңа тагын күпме көтәргә?

Эзәрлекләүчеләремне кайчан хөкем итәчәксең+?

85Тәкәбберләр миңа чокыр казыганнар,
алар Синең Кануныңа буйсынмыйлар+.

86Синең бар боерыкларың ышанычлыдыр.

Мине нахакка эзәрлеклиләр, миңа ярдәм ит!

87Җир йөзеннән мине чак кына олактырмадылар,
ләкин мин Синең әмерләрдән ваз кичмәдем.

88Мәрхәмәтеңне күндереп, җанымны сакла,
һәм мин авызыңнан төшкән күрсәтмәләрне истән чыгармам.

89И Раббым, Синең сүзең күкләрдә мәңге хакимлек итәдер+.

90Тугрылыгың буыннан-буыннарга дәвам итә.

Җирне Син, бар кылып, үз урынына урнаштырдың,
һәм ул шунда тора бирә+.

91Бар нәрсә Синең карарларыңа нигезләнеп саклана килә,
бар нәрсә Сиңа хезмәт итә+.

92Әгәр Кануныңда минем күңелем сөенеч тапмаган булса,
кимсетүләрдән һәлакәткә юлыгыр идем.
93Әмерләреңне мәңге онытасым юк,
чөнки шулар аша Син мине яшәтәсең.
94Мин – Синеке, коткара күр мине,
чөнки Синең әмерләреңә сыгынамын.
95Яман бәндәләр мине сагалап торалар,
харап итәргә форсат эзлиләр,
мин исә әмерләрең турында уйланам.
96Мин күрдем: һәр камиллекнең чиге бар,
бары тик Синең боерыкларың гына чиксез-киңдер.

97И Раббым, Кануның бик тә хуштыр миңа!

Көннәр буе уйланам мин аның турында.

98Боерыкларың һәрчак янәшәмдә,
алар мине дошманнарымнан зирәгрәк итә+.

99Зиһенем бар остазларымныкыннан да үткенрәк,
чөнки күрсәтмәләрең хакында гел уйланып йөрим.

100Әмерләреңне үтәгәнгә, аңлау сәләтем өлкәннәрне дә уздыра+.

101Сүзеңә тугры булып калыр өчен,
явызлык юлына адым ясаудан тыелдым+.

102Карарларыңнан читкә тайпылмадым,
чөнки мине Син Үзең өйрәттең.

103Сүзләрең тамагым өчен никадәр тәмле!

Авызымда алар балдан да татлырак+.

104Әмерләреңнән мин акыл җыям,
шуңа күрә ялган юлдагыларга нәфрәтем зур.

105Синең сүзең – аякларым өчен шәм-чырагтыр,
сукмагымны яктырткан нурдыр+.

106Хак карарларыңны саклап тотарга дип, мин антлар бирдем
һәм аларны бозмаячакмын+.

107И Раббым, башымнан кичте күп кимсенүләр;
вәгъдәңне биргәнчә, җанымны сакла!

108И Раббым, авызымнан чыккан сүз корбаннарын хуп күреп,
миңа хөкем-карарларыңны өйрәт!

109Гел куркыныч астында яшәсәм дә,

Синең Кануныңны онытмыйм.

110Яман бәндәләр миңа тозак кордылар,
ләкин мин Синең әмерләреңнән читкә тайпылмадым+.

111Күрсәтмәләреңне үземә мәңгелек милек итеп алдым,
чөнки алар – күңелем куанычыдыр+.

112Кагыйдәләреңне ахыргача, гомер бакый үтәргә дип,
күңелемне беркетеп куйдым.

113Мин Синең Кануныңны хуп күреп яратам,
монафикъларга исә нәфрәт белән карыйм.

114Син – минем сыену урыным, калканым;
мин бары Синең сүзгә инанамын+.

115Әй явыз җаннар, миннән ерак торыгыз,
мин Аллам боерыкларын үтәргә телим+.

116Вәгъдәңне үтәп, миңа таяныч бул – шулчак яшәрмен.

Өметем буш булмасын, ким-хур итмә мине!

117Ярдәм ит – мин котылырмын
һәм кагыйдәләреңне күз уңында тотармын.

118Кануның кагыйдәләрен бозучыларны Син читкә кагасың,
корган хәйләләре буш нәрсәдер.

119Җир йөзендәге яман бәндәләрне Син
чүп сыман чыгарып ташлыйсың,
шуңа күрә мин күрсәтмәләреңне үз итәм.

120Синнән куркып, минем бөтен гәүдәм калтырый,
хөкемнәрең мине шомга сала+.

121Мин гаделлек вә тәкъвалык белән эш иттем –
рәнҗетүчеләрем кулына калдырма мине!
122Үзеңнең колыңа игелек кылырга вәгъдә бир,
тәкәббер бәндәләр җәбереннән сакла!+
123Хак сүзеңнең үтәлүен,
коткаруыңны көтә-көтә инде күзләрем талды+.

124Колың белән мәрхәмәтең кушканча мөгамәлә ит,
кагыйдәләреңне аңлат!

125Мин – Синең колыңдыр, акыл бир миңа,
шулчак күрсәтмәләреңнең серенә төшенермен.

126Әй Раббы! Хәрәкәт итәргә вакыт җитте:

кешеләр Кануныңны бозып ташладылар.

127Ә мин Синең боерыкларыңны алтыннан,
саф алтыннан ныграк яратам+.

128Әмерләрең кушкан туры юлдан атлыйм,
ә ялган юлдагыларга нәфрәт белән карыйм.

129Синең күрсәтмәләрең гаҗәептер, и Раббым;
шуңа мин аларны күңелем түрендә саклыйм.
130Сүзләрең-ачышларың яктылык тарата,
садә җаннарга акыл бирә+.
131Авыз ачып еш-еш сулап торамын –
боерыкларыңа шулхәтле сусаганмын+.
132Миңа күз сал да
исемеңне сөючеләр өчен әзерләгән шәфкатеңне күрсәт!

133Мине бернинди бозыклык үзенә тартмасын өчен,
адымнарымны әйткән сүзең карарынча юнәлт!
134Әмерләреңне үтәр хәлгә килим –
кеше золымыннан йолып ал мине!
135Мин колыңа нурлы йөзең белән борыл,
кагыйдәләр гыйльмеңнән миңа сабак бир!+
136Кануның таләпләрен кешеләр үтәмиләр,
шуңа минем күзләремнән яшь коела+.

137И Раббым, Син – хаклык ияседер,
хөкемнәрең дә гадел Синең!

138Безгә биргән күрсәтмәләрең хак вә үтә ышанычлыдыр.

139Дошманнарым Синең сүзне оныттылар,
шуңа эчемдә ачу уты дөрләп яна.

140Утка салып чистарткандай сафтыр сүзең,
мин колың аны үз күреп яратам+.

141Мескен бер хәкыйрь булсам да,
әмерләреңне мин онытмадым.

142Синең хаклыгың мәңгелек,

Кануның хакыйкатьтер+.

143Бәла-каза килеп, хәсрәт чигәм,
бары Синең боерыкларда сөенеч табам.

144Синең күрсәтмәләрең һәрчак хактыр;
акыл бир миңа, һәм мин яшәрмен!

145Бөтен йөрәгем белән Сине чакырам:

Раббым, ишет мине,
һәм мин кагыйдәләреңне үтәрмен!

146Сиңа дәшәм:

коткар мине, һәм мин күрсәтмәләреңне саклармын!

147Көн туганчы ук Сиңа ялварам,
биргән сүзеңә өмет итәм+.

148Төннәремне йокламый уздырам –

Сине уйлап фикерләр йөртәм.

149Мәрхәмәтең хакына авазымны ишет, и Раббым,
гаделлегең хакына җанымны сакла!

150Синең Кануныңнан ерак торучылар,
мәкер эзләп, миңа якынлашалар.

151Әмма Син, Раббым, янәшәмдә торасың,

Синең боерыкларың хакыйкатьтер+.

152Күптәннән билгеле миңа шул нәрсә:

күрсәтмәләрең Синең мәңгелек.

153Кимсетелүемне күр дә коткар мине,
чөнки Синең Кануныңны мин онытмадым.
154Аралаучы булып дәгъвамны хакласаң,
вәгъдә биргәнчә, җанымны сакласаң иде!+
155Яман бәндәләр котылудан ерак тора,
чөнки кагыйдәләреңне бар дип тә белми.
156Рәхим-шәфкатең киң Синең, Раббы, –
гаделлегең хакына сакла җанымны!+
157Күптер мине эзәрлекләүче дошманнар,
әмма мин күрсәтмәләреңнән читкә тайпылмыйм+.
158Мөртәтләргә мин җирәнеп карыйм:
алар Синең сүзне үтәмиләр+.
159Әмерләреңне ничек яратуымны күрче, Раббым,
мәрхәмәтең хакына сакла җанымны!
160Синең сүзләрең хакыйкатьтер,
хак хөкем-карарларың мәңгелек+.

161Түрә-хакимнәр мине бер гаепсезгә эзәрлеклиләр,
әмма йөрәгем бары Синең сүздән генә калтырар+.

162Күп ганимәт тапкан кешедәй,
мин сүзләреңне уйлап сөенәм+.

163Ялганны сөймим, җирәнгеч ул миңа,
ә Кануныңны үз итеп яратам.

164Мин Сине хак карарларың өчен
көненә җидешәр тапкыр догамда данлыйм.

165Бөек иминлек Синең Кануныңны сөючеләргә,
алар өчен абыныр киртәләр булмас.

166И Раббым, бәладән коткарырсың дип өмет итәм,
боерыкларыңны үтәми калмыйм+.

167Җанымда күрсәтмәләреңне кадерләп саклыйм,
аларны мин үз итеп яратам.

168Әмер вә күрсәтмәләреңне хәтеремдә тотам,
йөрер сукмаларым Синең күз алдында+.

169И Раббым, аһ-зарым Сиңа барып ирешсә иде!

Хак сүзең буенча, акыл бир миңа!

170И Раббым, үтенеч-догам хозурыңа барып җитсә иде!

Вәгъдә биргәнчә, коткар мине!

171Авызымнан Сиңа мактау сүзләре түгелер,
чөнки Син мине кагыйдәләреңә өйрәтәсең.

172Синең сүзеңне телгә алып җырлармын,
чөнки боерыкларың һәммәсе хактыр.

173Синең кулың миңа ярдәмгә әзер торсын,
чөнки әмерләрең буенча яшәүне сайладым мин.

174И Раббым, бәладән коткаруыңны зарыгып көтәм;

Кануның минем өчен сөенеч чыганагыдыр.

175Җаныма яшәргә һәм Сине данларга язсын,
карарларың исә миңа терәк, таяныч булсын!

176Мин, югалган сарык кебек, адашып калдым,
колыңны эзләп тап,
чөнки боерыкларыңны онытмадым мин+.

119

Зиярәтчеләр җыры.

1Хафалы чагымда мин Раббыга ялвардым,
ялваруыма Ул колак салды.

2И Раббым, коткар мине ялганчы авызлардан, мәкерле телләрдән!+

3Әй мәкерле тел, Раббы сиңа ни бирер дә тагын ни өстәр?

4Көчленең очлы укларын җибәрер,
кызган утлы күмерләрен шунда өстәр!+

5Хәлем яман:

үземне Мешехта
яисә Кыдар чатырларында[*] яшәгәндәй хис итәм+.

6Бик озакка әсир булды гариб җаным татулык кадерен белмәгәннәр арасында.

7Мин татулык ягындадыр,
әмма шул хакта авыз ачсам,
алар шундук сугыш турында сүз башлыйлар.

120

Зиярәтчеләр җыры.

1Күзләремне тауларга теким: ярдәм кайдан килер икән+?

2Күкне вә җирне яраткан Раббыдан килер миңа ярдәм!+

3Аякларыңны юлдан тайдыртмас Ул,
оеп китеп, сагында күзләрен йоммас+.

4Исраилне Саклаучы ни оеп китмәс, ни йокламас!

5Сине саклаучы – Раббы Үзедер,
уң ягыңдагы сакчы-күләгә – Улдыр!+

6Көндезен – кояштан, төннәрен айдан зарар тидертмәс Ул сиңа.

7Һәртөрле явызлыктан саклар сине Раббы,
җаныңны коткарып калыр,

8китешеңне дә, кайтышыңны да гомер бакый саклап торыр+.

121

Давытның «Зиярәтчеләр җыры».

1«Раббы йортына сәфәр кылабыз!» – дигән хәбәр килеп ирешкәч,
мине сөенеч биләп алды+.

2Менә, аякларыбыз синең ихатаңда, әй Иерусалим!

3Диварларың бер-берсенә ялганып төзелгәндер синең.

4Раббыга мактау-шөкерләр яудырыр өчен,
Раббы халкы, Исраил кануны буенча,
ыруг-ыруг булып бирегә сәфәр кыла+.

5Мәхкәмә тәхетләре, Давыт нәселе тәхетләре шунда урнашкан+.

6Иерусалимгә иминлек теләгез:

«Сине сөючеләргә бәхет иңсен!+

7Диварларың эчендә тынычлык булсын,
кальгаларың хәвефсез яшәсен!»

8Кардәшләрем, дусларым хакына мин сиңа:

«Имин яшә!» – димен;

9Раббы Аллабызның йорты хакына:

«Игелек күр!» – димен+.

122

Зиярәтчеләр җыры.

1И күкләрдә тәхет тотучы Зат, күзләрем Сиңа төбәлгән!+

2Кол ирләр – хуҗалары кулына,
кол хатыннар хуҗабикәләре кулына караган кебек,
безнең күзләр дә, шәфкать көтеп,
Раббы Аллабыз йөзенә төбәлгән.
3Безне түбәнсетүләр чиктән ашты –
кызган безне, кызган, и Раббы!+
4Рәхәттә яшәүчеләрнең мыскыллавына,
тәкәбберләрнең мәсхәрә итүенә җаныбыз тәмам гарык булды+.

123

Давытның «Зиярәтчеләр җыры».

1Арабызда Раббы булмаса,
(инде Исраил халкы үзе әйтсен),+
2арабызда Раббы булмаса,
безгә һөҗүм иткән дошманнар, 3ачу-нәфрәттән ярсуланып,
безне тереләй кабып йоткан булырлар иде+.

4Без туфан сулары астында калгандай булыр идек,
безне су ташкыны басып киткәндәй булыр иде;+

5әйе, котырынган сулар безне күмеп киткән кебек булыр иде.

6Мактау-шөкерләр яусын безне дошман авызына җим иттермәгән Раббыга!

7Безнең җаныбыз, очар кош кебек, сунарчылар корган аудан котылды –
ятьмәләре ертылып, без иреккә чыктык+.

8Күкне вә җирне бар иткән Раббыбыз исеме безнең өчен ярдәм, мәдәттер+.

124

Зиярәтчеләр җыры.

1Раббыга өмет баглаган кеше Сион тавы кебек:

какшамас ул, гомер бакый нык булыр+.

2Иерусалимне таулар әйләндереп алгандай,

Үзенең халкы тирәли Раббы мәңге сакта тора.

3Тәкъвалар җирендә яманнар хакимлек итмәсләр,
югыйсә тәкъваларның кулы да нахак эшкә сузылыр.

4И Раббы, игелек кыл Син күңеле саф, игелекле бәндәләргә!

5Кыек юлдан йөрүчеләрне исә, Раббы,
бозыклык кылучылар белән бергә олактыр.

Исраилгә иминлек насыйп булсын!+

125

Зиярәтчеләр җыры.

1Раббы Сионның тоткын әсирләрен кире кайтаргач,
без үзебезне төштәгедәй тойдык+.

2Авызыбыз шатлыктан ерылды,
телебездән сөенеч авазлары түгелде.

Чит халыклар әйттеләр:

«Раббы аларга бөек эш кылды!» – диделәр+.

3Әйе, Раббы безгә бөек эш кылды –
безне куаныч-шатлыкка күмде+.

4И Раббы, Нәгеб чүлендәге корыган елгалар су белән кабат тулгандай,
безгә дә баягы мул, имин тормышыбызны кайтар!

5Яшьле күз белән җиргә орлык чәчүчеләр шулчак иген уңышын шатланып урырлар,

6тубал асып елый-елый орлык чәчүчеләр
сөенә-сөенә тук башаклы көлтәләр күтәреп кайтырлар+.

126

Сөләйманның «Зиярәтчеләр җыры».

1Әгәр өйне Раббы салдырмаса,
төзүчеләрнең хезмәте заяга булыр;
әгәр шәһәр-каланы Раббы сакламаса,
сакчының уяулыгы бушка китәр+.
2Файдасыздыр сезнең иртә таңнан торуыгыз,
кичен соңлап ятуыгыз,
михнәт белән икмәк табуыгыз.

Үзенең газизләренә Раббы йоклаган чакларында да
ихтыяҗларына күрә биреп торыр+.

3Балалар – Раббы насыйп иткән мирас,
карын җимеше – Раббыдан бүләк+.

4Яшьлектә туган угыллар
баһадирның кулындагы уклар кебек.

5Шулар белән садагын тутырган кеше бәхетледер!

Шәһәр капкасы янында дошманын очратканда оятка калмас ул.

127

Зиярәтчеләр җыры.

1Бәхетледер Раббыдан курыккан һәм Аны хөрмәт иткән кеше,

Аның хак юлында йөрүче!+
2Хезмәтең белән тапканны ашарсың,
бәрәкәт иясе булып рәхәттә яшәрсең+.

3Хатының – өеңдәге мул җимешле йөзем агачы кебек,
табының тирәли утырышкан угылларың –
зәйтүн агачының үсентеләре кебек+.

4Раббыдан курыккан, Аны хөрмәт иткән һәр кеше
әнә шундый булып мөбарәк кылыныр.

5Раббы сине Сионнан торып мөбарәк кылсын!

Гомерең буе Иерусалимнең бәхетен күреп яшәргә,+

6угылларыңның угылларын күрергә язсын!

Исраилгә иминлек насыйп итсен!+

128

Зиярәтчеләр җыры.

1Яшь чагымнан бирле миңа күп ябырылдылар,

(инде Исраил халкы үзе әйтсен),+

2яшь чагымнан бирле миңа күп ябырылдылар,
әмма менә җиңә алмадылар.

3Аркам өстендә игенчеләр җир сөрде,
озын-озын буразналар ясап калдырды+.

4Әмма Раббы гадел:

яманнар салган богауны өзеп ташлады.

5Сионны өнәмәгән һәркайсы, хур калып, артка чигенсен!+

6Йорт түбәсендә тамыр җибәреп,
үсеп өлгергәнче корый торган үләнгә әверелсен;+

7уракчы андый үлән белән учын тутырмас,
көлтәче аны кочагына бәйләп салмас.

8Узып баручы:

«Раббының мөбарәк фатихасы сезнең белән булсын!» – димәс,

«Раббы исеме белән сезне фатихалыйбыз!» – дигән җавап ишетелмәс+.

129

Зиярәтчеләр җыры.

1Чарасызлык төбеннән дәшәм Сиңа, Раббым!+
2Инәлүемне ишет, Раббым!
Дога-гозеремә колагыңны куй!+
3Әгәр гөнаһ эшләрне теркәп барсаң,
кем аяк өсте кала алыр икән, и Хуҗа-Раббым?!
4Син безне ярлыкыйсың,
Син – дәһшәт ияседер!+

5Мин бар җаным белән Раббыга инанып яшим,
өметемне Аның сүзенә баглыйм.
6Каравылчылар таңны көткәннән дә,
әйе, таңны көткәннән дә ашкыныбрак җаным Хуҗа-Хакимгә талпына.

7Әй Исраил, Раббыга өмет багла!

Ул мәрхәмәтле, йолып алырга көче җитәрлек Аның!+

8Исраилне Ул барча гаеп эшләреннән йолып алачак+.

130

Давытның «Зиярәтчеләр җыры».

1И Раббым, күңелем эреләнеп китмәде,
күзләремдә һавалану әсәре юк,
акылым җитмәслек зур эшләр белән үземне бәйләмәдем+.

2Ана кочагында тынычланып-тынып калган
имчәк бала кебектер җаным минем,
әйе, җаным имчәк бала кебек.

3Әй Исраил, гомер бакый Раббыга өмет багла!+

131

Зиярәтчеләр җыры.

1-2И Раббы, Давытыңны, ул кичергән газапларны,

Раббы алдында эчкән антын –

Ягъкубның кодрәтле Алласына биргән нәзерен исеңә төшер!+

3-5Ул әйтте: «Раббыга – Ягъкубның кодрәтле Алласына
яшәр урын, йорт тапмыйча торып,
мин үз өем-чатырыма кермәячәкмен,
ятагым түшәгенә ятмаячакмын,
күзләрем йокы күрмәячәк,
күз кабакларым йомылмаячак!» – диде+.

6Менә, без Аллаһы сандыгы хакында Эфратада чакта ишеттек
һәм аны Ягар кырларында эзләп таптык.
7Әйдәгез, Аллаһы йортына барып,
Аның аяклары баскан урында[*] сәҗдә кылыйк!+

8И Раббы, кодрәтең билгесе булган сандыгың белән

Үзеңнең торагыңа[*] кил!+
9Руханиларың тәкъвалык киеменә төренсен,
тугрыларың сөенечләр эчендә тантана итсен!+

10Үзең май сөрткән заттан колың Давыт хакына йөз чөермәсәң иде!+

11-12Раббы Давытка ышанычлы антын бирде:

«Нәсел орлыгыңнан берәүне тәхетеңә утыртачакмын.

Әгәр угылларың, Килешүемә тугры калып,
биргән күрсәтмәләремне үтәсә,
аларның үз угыллары да гомер бакый синең тәхетеңдә утырыр»,
һәм антыннан Раббы баш тартмаячак++.

13Раббы Иерусалимне[*] үз итте,
аны Үзенә өй итеп сайлады:+
14«Яшәгән урыным мәңге шушы булыр, – диде. –

Биредә төпләнәчәкмен, чөнки аны Үзем сайладым.

15Ризык-нигъмәтләрен мул кылырмын,
фәкыйрьләренең тамагы тук булыр;+
16руханиларын котылу киеменә төрермен,
тугры адәмнәре сөенешеп тантана итәрләр.

17Давыт нәселеннән шушында көчле патша куярмын –
май сөрткән затымның шәм-чырагын сүндермәм;+
18аның дошманнарын хур итәрмен,
башындагы таҗы ялтырап-балкып торыр».

132

Давытның «Зиярәтчеләр җыры».

1Никадәр яхшы вә күңелледер кардәшләрнең бергә тату яшәве!+

2Татулык – рухани Һарунның башына сөртелеп, сакалына,
киемнәре якасына агып төшкән затлы, хуш исле май кебектер,+

3яисә Һермон тауларыннан

Сион тавына төшкән чык суы кебектер.

Чөнки Раббы Сионга Үзенең фатихасын –
мәңгелек тормыш бирде+.

133

Зиярәтчеләр җыры.

1Әй сезләр, Раббының барлык коллары,
Аның йортында төн буе торучылар,
инде Раббыга мактау-шөкерләр яудырыгыз!+
2Мөкатдәс урынга таба кулларыгызны сузып,
Раббыга мактау-шөкерләр яудырыгыз!+
3Күкне вә җирне бар иткән Раббы сезгә
Сионнан торып Үзенең фатихасын күндерсен!+

134

1341-2Раббыны данлагыз!

Әй сезләр, Раббы коллары,

Аның йортында, Аллабызның ихатасында торучылар,

Раббы исемен данлагыз!+

3Раббыны данлагыз, чөнки Ул игелекле,
исеменә мәдхияләр җырлагыз, чөнки татлы эштер бу!

4Раббы Үзенә Ягъкуб токымын сайлады,

Исраилне Үзенең биләмәсе итте+.

5Мин беләм: Раббы бөектер,
Хуҗа-Хакимебез бар илаһлардан югарыдыр!+
6Раббы ни тели, шуны эшли күктә вә җирдә,
диңгезләрдә вә барлык тирәнлекләрдә+.

7Җир йөзенең һәр тарафында Ул болыт хасил итәр,
яңгыр яуганда, яшенен яшьнәтер,
саклыкханәсеннән җилләр истерер+.

8Мисырда Ул адәм затының һәм терлекләрнең
беренче балаларын үлемгә дучар итте+.
9Әй Мисыр, синең җиреңдә Ул,
фиргавенне һәм аның колларын җәзалап,
галәмәтләр вә могҗизалар кылды+.

10Байтак халыкларны кырды Ул,
кодрәтле патшаларны орып салды:+
11амориләр патшасы Сихонны,
Башан патшасы Огны,
барлык Кәнган патшаларын+.
12Җирләрен биләмә, әйе, биләмә итеп
Үз халкы Исраилгә бирде+.

13И Раббы, исемең Синең мәңгелек,
даның буыннан-буыннарга күчешледер!+
14Раббы Үз халкын хаклы чыгарыр,
Үз колларына миһербанлык күрсәтер+.

15Мәҗүсиләрнең көмеш вә алтын потлары –
кеше кулы ясаган әйбер:+
16авызлары булса да, сөйләшмәсләр,
күзләре булса да, күрмәсләр,+
17колаклары булса да, ишетмәсләр,
тын-сулышсыздыр алар+.
18Мондый потларны ясаган,
аларга өмет баглаган һәр кеше шул җансыз потлар кебек булыр!+

19Әй Исраил йорты, Раббыга мактау-шөкерләр яудыр!

Әй Һарун токымы, Раббыга мактау-шөкерләр яудыр!

20Әй Леви токымы, Раббыга мактау-шөкерләр яудыр!

Раббыдан куркып, Аны хөрмәт итүчеләр,

Раббыга мактау-шөкерләр яудырыгыз!+

21Торак урыны Иерусалимдә булган Сион Раббысына
мактау-шөкерләр яусын!

Раббыны данлагыз!+

135

135^1Игелеге өчен Раббыга мактау-шөкерләр яудырыгыз,
чөнки Аның мәрхәмәте мәңгелек!+

2Аллаларның Алласына мактау-шөкерләр яудырыгыз,
чөнки Аның мәрхәмәте мәңгелек+.

3Хуҗаларның Хуҗасына мактау-шөкерләр яудырыгыз,
чөнки Аның мәрхәмәте мәңгелек.

4Бөек могҗизалар тудыручы бердәнбер Затка мактау-шөкерләр яудырыгыз,
чөнки Аның мәрхәмәте мәңгелек+.

5Күкне осталарча бар кылган Затка мактау-шөкерләр яудырыгыз,
чөнки Аның мәрхәмәте мәңгелек+.

6Сулар өстенә коры җирне урнаштырган Затка мактау-шөкерләр яудырыгыз,
чөнки Аның мәрхәмәте мәңгелек+.

7Бөек яктырткычларны бар кылган Затка мактау-шөкерләр яудырыгыз,
чөнки Аның мәрхәмәте мәңгелек+.

8Көннең идарәчесе кояшны бар кылган Затка мактау-шөкерләр яудырыгыз,
чөнки Аның мәрхәмәте мәңгелек.

9Төннең идарәчесе ай вә йолдызларны бар кылган Затка мактау-шөкерләр яудырыгыз,
чөнки Аның мәрхәмәте мәңгелек.

10Мисырда беренче булып туган җан ияләрен юк иткән Затка мактау-шөкерләр яудырыгыз,
чөнки Аның мәрхәмәте мәңгелек+.

11-12Көчле кул-беләкле Раббыга,

Үз халкын Мисырдан алып чыккан Затка мактау-шөкерләр яудырыгыз,
чөнки Аның мәрхәмәте мәңгелек+.

13Камышлы диңгезне урталай ярган Затка мактау-шөкерләр яудырыгыз,
чөнки Аның мәрхәмәте мәңгелек+.

14Исраилне диңгез аша алып чыккан Затка мактау-шөкерләр яудырыгыз,
чөнки Аның мәрхәмәте мәңгелек.

15Фиргавенне һәм аның гаскәрен диңгезгә батырган Затка мактау-шөкерләр яудырыгыз,
чөнки Аның мәрхәмәте мәңгелек+.

16Үз халкын чүл аша алып чыккан Затка мактау-шөкерләр яудырыгыз,
чөнки Аның мәрхәмәте мәңгелек+.

17Бөек патшаларны җиңгән Затка мактау-шөкерләр яудырыгыз,
чөнки Аның мәрхәмәте мәңгелек+.

18Көчле патшаларның җаннарын кыйган Затка мактау-шөкерләр яудырыгыз,
чөнки Аның мәрхәмәте мәңгелек.

19Амориләр патшасы Сихонны тар-мар иткән Затка мактау-шөкерләр яудырыгыз,
чөнки Аның мәрхәмәте мәңгелек+.

20Башан патшасы Огны тар-мар иткән Затка мактау-шөкерләр яудырыгыз,
чөнки Аның мәрхәмәте мәңгелек+.

21-22Аларның җирен Үз халкына – колы Исраилгә милек итеп биргән Затка мактау-шөкерләр яудырыгыз,
чөнки Аның мәрхәмәте мәңгелек.

23Җәберләнгән көннәребездә Ул безне искә төшерде,
чөнки Аның мәрхәмәте мәңгелек.

24Безне дошманнарыбыз кулыннан коткарды,
чөнки Аның мәрхәмәте мәңгелек+.

25Бөтен җан ияләрен ризыкландыра Ул,
чөнки Аның мәрхәмәте мәңгелек+.

26Күкләр Алласына мактау-шөкерләр яудырыгыз,
чөнки Аның мәрхәмәте мәңгелек!

136

136^1Сион искә төшкәндә,
без Бабилдәге елгалар буена утырып елый идек+.

2Елга буендагы тал ботакларына гөсләләребезне элеп куя идек.

3Чөнки безне әсир иткән кешеләр бездән җыр сорар иде,
залимнәребез күңел ачмак булып:

«Сион җырларының берсен җырлагыз әле», – дип йөдәтер иде.

4Раббыга багышланган җырларны
чит җирдә ничек җырламак кирәк?!

5Әй Иерусалим, әгәр сине онытсам, минем уң кулым корысын!+

6Сине, Иерусалим, онытсам,
сине шатлык-сөенечләремнең башына куймасам,
телем аңкавыма ябышсын!+

7И Раббы, Иерусалим җиңелгән көндә Эдом угылларының:

«Җимер, нигезенә кадәр җимерегез аны!» –
дип кычкыруларын исеңә төшер+.

8Әй син, җимереләсе Бабил-кыз!

Безгә ни кылсаң, үчен сиңа кайтарасы кеше бәхетледер!+

9Бәхетледер сабыйларыңны тотып ташка бәрәсе кеше!+

137

Давытның мәдхиясе.

1И Раббым, бөтен йөрәгемнән Сиңа рәхмәтләр укыйм,
илаһлар алдында Сиңа дан җырлыйм!+

2Мөкатдәс гыйбадәтханәң алдында башымны иям,
мәрхәмәтең вә тугрылыгың хакына исемеңә шөкрана итәм,
чөнки исемең вә сүзеңне Син һәрнидән өстен куйдың+.

3Чакырган көнемдә Син мине ишеттең,
җаныма көч-дәрт керттең.

4И Раббы, данласыннар Сине җир йөзенең барлык патшалары,
чөнки ишетә алар Синең авыздан чыккан сүзләрне;

5хак юлыңны мактап җырласыннар,
чөнки Раббының дан-шөһрәте зурдыр!

6Раббы югарыда: мескен мазлумны да күрә Ул,
тәкәбберне дә ерактан ук абайлый.

7Хафалы чагымда Син җаныма дәва бирәсең,
ярсыган дошманымнан кулыңны сузып яклыйсың –
уң кулың мине коткарып кала+.

8Миңа вәгъдә иткәннәрнең барысын тормышка ашырыр Раббы.

Синең мәрхәмәтең, и Раббы, мәңгелек!

Кулыңа алган эшләрне ташлама!+

138

Җырчылар җитәкчесенә. Давытның мәдхиясе.

1И Раббым, Син мине сынап карадың, мине белдең+.

2Утырганымны да, торганымны да,
уйларымны да ерактан белеп торасың+.

3Йөримме мин, ял итәмме – Син гел минем янда,
бар юлларым Сиңа билгеле+.

4Мин әле авыз ачып та өлгермим,
ә Син, Раббым, әйтәсе сүземне инде беләсең.

5Алдымда да, артымда да – һәр ягымда Син,
өстән дә Синең кулың мине саклый.

6Хәбәрдарлыгың минем өчен бер могҗизадыр –
көчем-аңым җитмәслек биеклектә+.

7Синең Рухыңнан мин кая китә алыйм?!
Хозурыңнан кая кача алыйм?!+
8Күкләргә күтәрелсәм – Син анда,
үлеләр дөньясына төшсәм – анда да Син!+
9Әгәр мин таң канатларында көнчыгышка очсам
йә диңгезнең аръягына – көнбатышка китеп урнашсам,

10анда да Синең кулың мине озатып йөрер,
уң кулың миңа булышлык итәр.
11Әгәр: «Мине караңгылык яшерсен,
яктылык төнгә әйләнсен!» – дисәм дә,
12караңгылык Синең өчен караңгылык түгелдер,
төн Синең өчен көн кебек яктыдыр,
караңгылык та, яктылык та бертигездер+.

13Барча эчке әгъзаларымны Син яраттың,
анам карынында җыйнап, миңа кыяфәт бирдең+.
14Сиңа рәхмәт укыйм,
чөнки Син мине искитмәле итеп яраттың;
эш-гамәлләрең могҗизалы –
моны мин яхшы беләм!
15Җир тирәнлегендә[*] укмашкан чагымда,
яшерен рәвештә кыяфәт алганда,
минем сөкләрем Синнән яшерен түгел иде,+
16яралгымны Син Үз күзләрең белән күрдең.
Минем дөньяда яшисе көннәрем

Синең китабыңа мин туганчы ук алдан язып куелган+.

17И Аллаһы, Синең уй-ниятләрең миңа бик тә кадерле!

Алар исәпсез-хисапсыздыр:+

18санасаң, ком бөртекләреннән дә ишлерәктер.

…Уянган чакта да мин һаман Синең янда!

19И Аллаһы, яманнарны юк итсәң иде Син!

Әй кулы канлы бәндәләр, миннән ерак торыгыз!+

20Алар Синең турыда ялган сөйлиләр,
явызлык кылып, Сиңа каршы баш күтәрәләр.

21Сиңа нәфрәтлеләргә миңамы нәфрәт белән карамаска?!

Сиңа каршы баш күтәргәннәрдән миңамы җирәнмәскә?!+

22Үтә бер нәфрәт белән күрәлмыйм мин аларны,
кан дошманы булды алар минем өчен.

23И Аллаһы, сына мине, күңелемдәген танып бел,
өйрән мине, уй-ниятләремне ачыкла!+

24Тикшереп кара, хәтәр юлда түгелме мин?

Мәңгелек юлыңа мине турыла!

139

139^1Җырчылар җитәкчесенә. Давытның мәдхиясе.

2И Раббым, явыз кешеләрдән арала мине,
залимнәр кулыннан коткар!+
3Аларның күңелләре явыз ният белән тулган,
җәнҗал куптарып йөриләр һаман.
4Елан кебек, телләрен үткенлиләр,
күзлекле елан агуы сеңгән сүзләренә+.

5Сакла мине, Раббым, яман бәндә кулыннан!
Мине егарга теләгән залим кулыннан коткар!+
6Тәкәбберләр яшерен ятьмә җәйделәр,
ау җепләре суздылар мине тотмак булып,
юлларыма тозак куйдылар+.

7Раббыга мин әйттем: «Минем Аллам – Син!

Ишет дога-гозеремне, и Раббым!» – дидем.

8И Хуҗа-Раббым, кодрәтле Коткаручым,
сугыш көнендә Син башымнан каплап торасың.

9Яманнарны Син, Раббы, максатларына ирештермә,
хәйлә-мәкерләре уңышка очрамасын иде баш калкыткан чакларында!

10Мине сырып алганнарның авызларыннан түгелгән явызлыклары
үз башына төшсен,
11өсләренә утлы күмер яусын,
ут-ялкын эченә, чокыр төбенә атылсыннар,
бүтән баш калкытыр булмасыннар!+
12Явыз телле адәм җир йөзендә ныгый алмасын,
залимнең явызлыгы аның үзен һәлакәткә илтсен!

13Беләм ки, мазлумның дәгъвасын Раббы хәл итәр,
гаделлекне дә юксылларга Ул кайтарыр+.

14Әйе, тәкъвалар Синең исемеңә рәхмәт укырлар,
саф җанлылар Синең күз алдыңда йөрерләр.

140

Давытның мәдхиясе.

1И Раббым, Сиңа дәшәм, минем янга ашык!

Сине чакырып дәшкәндә, догаларым авазын колак биреп тыңла!

2Догам – Синең хөрмәткә көйрәтелгән хуш исле сумала,

Сиңа таба сузылган кулларым
кичке корбан булып кабул кылынсын+.

3И Раббым, сак куй минем авызыма,
иреннәремне ябарга капка кор+.
4Явызлыкка берегергә күңелемә ирек бирмә,
бозыклар белән бергә яман гамәлләр кылудан сакла,
алар ризыгыннан авыз иттермә.

5Тәкъва кеше миңа сабак укытсын –
мәрхәмәт күрсәтү кебек булыр бу;
мине фаш итсен, ваз кичмәм –
башыма зәйтүн мае сөртү кебек булыр бу+.

6Аларның башлыкларын кыядан тотып аткач,
минем сүзләремдә хаклык барына инанырлар;+

7җир сөргәндә, кантарларын ватып тараткан кебек,
аларның сөякләрен дә
үлеләр аймагының авызына сибеп ташларлар+.

8И Хуҗа-Раббым, минем күзләрем Сиңа төбәлгән,
мин Сиңа сыгынамын – җанымны һәлак иттермә+.

9Бозыклар җәйгән ау ятьмәсеннән,
миңа куелган тозактан сакла+.

10Корган ауларына яманнар үзләре төшсеннәр,
ә мин аны исән-имин үтәрмен+.

141

Давытның нәсыйхәте, мәгарәдә әйткән догасы.

1Раббыга мин кычкырып дәшәм,
ялварулы аваз салам+.

2Күңелем зарын Аңа ирештерәм,
кайгы-сагышымны бәян итәм+.

3Рухым бик төшкән чакларда да

Син минем юлымны белеп торасың.

Мин йөргән сукмакларда яшерен аулар корылган иде+.

4Уңга борылып карадым да күз йөрттем:

мине танып кабул итәр беркем юк;
качып котылыр урын калмаган,
инде мине кайгыртыр кем дә юк.

5И Раббым, мин Сиңа эндәштем:
«Син – минем сыену урыным,
терекләр дөньясындагы өлешем!» – дидем+.
6Фөрьядыма колак сал,
чөнки мин чарасыз калдым;
эзәрлекләүчеләрдән коткар мине,
чөнки алар миннән көчлерәк+.
7Җанымны тоткынлыктан йолып ал,
һәм мин исемеңә рәхмәтләр укырмын.
Миңа кылган игелекләреңә күрә
тәкъва җаннар минем янга тупланыр+.

142

Давытның мәдхиясе.

1И Раббым, догамны ишет;
Син тугры бит – ялваруыма колак сал,
Син хактыр – миңа җавап бир!
2Колың белән хөкемдә дәгъвалашма,
чөнки тереләрдән һичкем Синең алда аклана алмас+.

3Дошманым мине куып җитте дә җиргә салып таптады,
караңгыда яшәргә мәҗбүр итте,
гүя мин күптәннән үлемен+.

4Шул сәбәпле рухым төкәнде,
йөрәгемә шом оялады.

5Үткәндәге көннәр турында уйландым,

Синең гамәлләрең,
кулларың башкарган эшләр турында фикер йөрттем+.

6Кулларымны Сиңа таба сузам,
тәмам корышкан җир кебек Сиңа сусыймын+.

7Җавабыңны тиз бир, Раббым,
рухым алҗыды минем;
йөзеңне миннән читкә борма,
мине үлем чокырына төшәр хәлдә калдырма!+
8Иртә таңда миңа мәрхәмәтең хакында ишеттер,
чөнки бар өметем Синдә генә.
Миңа йөрер юлымны ачып күрсәт,
чөнки җаным Сиңа тапшырылган+.
9Дошманнар кулыннан коткар мине,
чөнки бары Сиңа сыгынамын.
10Өйрәт миңа ничек ихтыярыңны үтәргә,
чөнки Син – минем Аллам!

Игелекле Рухың мине тигез юлдан әйдәп барсын!+

11И Раббым, исемең хакына җанымны сакла,
хаклыгың белән мине афәттән арала!+

12Мәрхәмәтең йөзеннән дошманнарымны кырып бетер,
җаныма каныгучыларның берсен-бер калдырмый юк ит,
чөнки мин – Синең колыңдыр!+

143

Давытның мәдхиясе.

1Раббыга – Кыяташыма мактау-шөкерләр!

Кулларымны Ул сугышка,
бармакларымны орышка өйрәтә+.

2Ул миңа Мәрхәмәт итүче,
минем Ныгытмам вә Кальгам,

Коткаручым вә Калканым!

Мин Аңа сыенам,
халкымны Ул миңа буйсындырып тота+.

3И Раббы, ни-нәрсә ул кеше токымы?! –
Алай да Син аны кайгыртасың!
Адәм нәселе ни-нәрсә ул?! –
Алай да Син аңа игътибар итәсең!+
4Кеше гомере – исеп киткән җил кебектер,
аның яшәү көннәре – юкка чыгып барган күләгә генә+.

5И Раббы, күкләрне авыштыр да түбән төш,
тауларга кагыл – төтәсеннәр;+
6яшен яшьнәт – тарат дошманнарны,
укларыңны ат – качып китсеннәр!+
7Югарыдан кулыңны суз да коткар мине,
тирән су төпкеленнән чыгар,
чит-ят угыллар кулыннан азат ит:+
8аларның авызы ялган чәчә,
уң куллары алдашуга хезмәт итә+.

9И Раббым, Сиңа яңа бер җыр җырлармын,
көен ун кыллы лирада уйнармын+.

10Патшаларны, колың Давытны дәһшәтле кылычтан коткаручы Син бит+.

11Коткар, азат ит мине чит-ят угыллар кулыннан! –

Аларның авызы ялган чәчә,
уң куллары алдашуга хезмәт итә.

12Таза агачтай нык булсын безнең угылларыбыз,
сарайны бизи торган баганалар күк сылу булсын кызларыбыз!+

13Амбарларыбызда муллык булсын,
анда һәртөрле ашлык-нигъмәтләр тулып торсын;
утлаудагы сарыкларыбыз меңнәрчә,
ун меңнәрчә үрчем бирсен,
14сыерларыбыз да гел буаз булсын;
диварларыбыз җимерелмәсен, кешеләребез әсир төшмәсен,
урамнарыбызда моң-зар ишетелмәсен!+
15Бәхетледер мондый тормышка ия булган халык!
Бәхетледер Аллалары Раббы булган халык!+

144

Давытның мактау җыры.

1И Аллам, минем патшам, Сине күтәреп мактармын,
гомер бакый исемеңә мактау-шөкерләр яудырырмын!

2Сиңа шулай шөкерләр кылып,
исемеңне мәңгедән-мәңгегә данлармын!

3Раббы бөек һәм һәртөрле макталуга лаек,
бөеклегенә Аның һичбер чикләр юк+.

4Эшләреңне, и Раббы, буын арты буын мактап сөйләячәк,
нинди кодрәтле икәнеңне бәян итәчәк.

5Синең мәһабәтлегеңне, дан-шөһрәтеңнең бөеклеген
вә могҗизалы эшләрең турында һәрчак уйлап йөрермен.

6Кеше арасында дәһшәтле эшләреңнең кодрәте телгә алыныр,
мин дә Синең бөеклегеңне игълан итәрмен+.

7Искә төшерерләр күптөрле изге гамәлеңне,
хаклыгыңны сөенә-сөенә мактарлар.

8Раббы кызганучан вә рәхимле,
сабыр-түзем һәм мәрхәмәткә байдыр+.

9Һәркемгә игелекле Ул,

Үзе бар кылганнарга рәхим-шәфкать күрсәтүче.

10Кулың яратканнарның һәммәсе Сиңа, Раббы, рәхмәтен белдерер,
тугрыларың мактау-шөкерләр яудырыр.

11Алар патшалыгыңның дан-шөһрәте турында сөйләр,

Синең көч-куәтеңне бәян итәр.

12Шуңа күрә һәр кеше Синең кодрәтле эшләреңне,
патшалыгыңның мәһабәтле шөһрәтен белеп торыр.

13Патшалыгың Синең – мәңгелек,
хакимлегең буыннан-буынга күчешледер+.

14Егылырга торган һәммәсенә таяныч Син, Раббы,
җиргә сыгылганны турайтып бастыручы да+.

15Бар терек җан өмет белән Сиңа күз төбәгән:

Син аларны үз вакытында тукландырасың+.

16Учыңны ачып,
һәрбер җан иясенә теләгән ризыгын бирәсең+.

17Бөтен йөрер юлларыңда Син хактыр, Раббы,
башкарган бар гамәлеңдә тугрылык сыйфатың чагыла.

18Раббы Үзен дәшеп чакыручы,
ихлас күңел белән мөрәҗәгать итүче һәркемгә якын+.

19Үзеннән курыккан,

Үзен хөрмәт иткән бар кешенең теләген үти Раббы,
моң-зарын тыңлый, аларны коткара+.

20Раббы Үзен сөйгән һәр бәндәсен саклап тота,
яман бәндәләрне исә үлемгә дучар итә.

21Авызымнан Раббыга мактау сүзләре түгелсен;
һәрбер җан иясе Аның изге исеменә
мәңгедән-мәңгегә мактау-шөкерләр яудырсын!

145

145^1Раббыны данлагыз!

И күңелем, Раббыны данла!+
2Гомерем ахырынача Раббыны данлаячакмын,
исән чагымда Аллама мәдхияләр җырлаячакмын!+

3Түрә-башлыкларга өмет багламагыз,
алар адәм затыннан гына – сезне коткара алмыйлар!+

4Җаны-рухы чыкты исә,
адәм баласы үзенең туфрагына кире кайта,
аның бөтен теләк-ниятләре шул көнне үк юк була+.

5Бәхетледер Ягъкуб Алласыннан ярдәм алганнар,
өметен үз Алласына, Раббыга баглаганнар!
6Күкне вә җирне, диңгезне,
андагы бар нәрсәне яраткан,
тугрылыгын мәңге саклап,
7мазлумнарның хакын яклаган,
ачларга ризык биргән Раббы ул!
Раббы тоткыннарны иреккә чыгара,+
8Раббы сукырларның күзләрен ача,
сыгылганнарны турайтып бастыра,
тәкъваларны ярата-сөя,+
9читтән килгәннәрне саклап яшәтә,
үксезгә вә тол хатынга ярдәмен күрсәтә,
яман бәндәләрнең юлларын исә һәлакәткә илтә+.

10Раббы мәңге патшалык итәр,
әй Сион, синең Аллаң буыннан-буынга патшалык итәр!

Раббыны данлагыз!+

146

146^1Раббыны данлагыз!

Аллабызга мәдхияләр җырлау – яхшы эштер!

Никадәр ләззәтле вә килешледер Аны мактау!+

2Раббы Иерусалимне яңадан төзи,
сөрелгән Исраил халкын җыеп ала;+
3яралы күңелләрне савыктыра,
аларның яра-җәрәхәтләрен бәйли+.
4Йолдызларны хисапта тота Ул,
аларның һәркайсына исеме белән дәшә+.
5Бөектер Хуҗа-Хакимебез вә бик кодрәтледер,
гакылының чиге юктыр!+
6Раббы мазлумнарны югары күтәрә,
яман бәндәләрне исә түбән төшерә.

7Раббыга рәхмәт җырлары багышлагыз,
гөслә кылларын чиртеп, Аллабызга мәдхияләр җырлагыз!+

8Улдыр күкләрне болытлар белән каплаучы,
җир өстенә яңгырлар яудыручы,
тау битләрендә үлән үстерүче+.
9Хайваннарга азыкны Ул бирә,
җим сораган карга балаларын Ул ашата+.

10Атның зур көченә дә,
кеше аягының йөгереклегенә дә Раббының исе китмәс+.

11Ул фәкать Үзеннән куркучыларга,
мәрхәмәтенә өмет баглаучыларга илтифатын күрсәтә+.

147

147^1Әй Иерусалим, Раббыны зурла!

Әй Сион, үз Аллаңны данла!

2Чөнки синең капка бикләреңне Ул ныгытты,
халкыңа мөбарәк фатихасын бирде,+

3чикләрең эчендә иминлек урнаштырды,
сине затлы бодай белән тукландырды+.

4Җир йөзенә Ул Үз боерыкларын күндерә,
һәм Аның сүзе җитез-йөгерек була.
5Җиргә Ул, йон кебек, ап-ак карлар түши,
көл сипкәндәй бәсен иңдерә,+
6эре-эре бозлар яудыра,
аның зәмһәрир салкынын кемнәр кичерә ала?!
7Сүзен боерса, бөтен нәрсә эри башлый;
җилләрен күндерсә, сулар агып китә.

8Раббы Ягъкубка Үзенең сүзен,
Исраилгә Канун кагыйдәләрен
вә карар-хөкемнәрен ирештерде.
9Башка халыкларга Ул моны эшләмәде,
шуңа күрә алар Аның хөкем-карарларын белмиләр.

Раббыны данлагыз!+

148

148^1Раббыны данлагыз!

Әй күктәгеләр, Раббыны данлагыз,
әй югарыдагылар, Раббыны данлагыз!+
2Раббыны данлагыз, әй Аның фәрештәләре,

Раббыны данлагыз, әй Аның бар гаскәри көчләре!+

3Әй кояш, син дә, ай, Раббыны данлагыз,
әй йолдыз вә яктырткычлар, Раббыны данлагыз!
4Раббыны данлагыз, күкләрнең күкләре
вә күкләр өстендәге сулар!+

5Аларның һәркайсы Раббы исемен данласын,
чөнки алар Раббы боерыгы белән барлыкка килде+.

6Аларның барысын Ул мәңгелеккә
үз урыннарына урнаштырды,
һәм шул тәртип һичкайчан үзгәрмәс+.

7Раббыны данлагыз, әй җир йөзендәгеләр,
диңгездәге җанварлар, төпсез чоңгыллар,+

8яшен-ялкыннар, боз бөртекләре, төтен-болытлар,

Раббы сүзен гамәлгә ашыручы давыллы җилләр,+
9барлык таулар һәм калкулыклар,
барлык җимеш вә эрбет агачлары,

10киек-җәнлек вә терлек-хайваннарның һәр төре,
сөйрәлүчеләр вә канатлы кошлар,
11җир йөзенең патшалары, барлык халыклар,
бөтен хөкем ияләре, түрә-башлыклар,
12егетләр һәм кызлар, картлар һәм балалар –
13барыгыз да Раббы исемен данлагыз!
Чөнки Аның исеме биектән дә биектәдер,
Аның шөһрәте җир вә күкләрдән өстендер!+

14Раббы Үзенә якын булган Исраил угылларын,
Үзенең барлык тугрыларын данга күмде,
Үзенең халкын көчле-кодрәтле итте!

Раббыны данлагыз!

149

149^1Раббыны данлагыз!

Раббы шәрәфенә яңа җыр көйләгез,
тугрылары җыенында Аны данлагыз!+
2Үзен бар кылган патшаны күңел түрендә тотып
куансын Исраил, шатлансын Сион угыллары!
3Бии-бии Аның исемен данлагыз,
шөлдерле барабан кагып, гөсләдә уйнап,
Аңа мәдхияләр җырлагыз!
4Чөнки Раббы – Үз халкын хуш күрүче,
мазлумнарны коткарып югары күтәрүче.

5Аның тугрылары дан-гыйззәт эчендә тантана итсеннәр,
хәтта яткан җирләрендә сөенеп җырласыннар!+
6Авызларында – Аллаһыны олуглау сүзе,
кулларында исә ике яклы үткен кылыч булсын:
7шулай алар чит кавемнәрдән үч алырлар,
ят халыкларга тиешле җәзасын бирерләр,
8патшаларын чылбырлар белән бәйләп-чорнап,
түрә-башлыкларының аяк-кулларына
тимер зынҗырлар салырлар –

9шул дошманнарына чыгарган хөкемне гамәлгә ашырырлар.

Раббының тугрылары өчен бу зур өстенлектер.

Раббыны данлагыз!+

150

150^1Раббыны данлагыз!

Мөкатдәс урынында данлагыз Аллаһыны!

Данлагыз Аны Үзенең кальгасында – күк гөмбәзендә!+

2Данлагыз Аның кодрәтле гамәлләрен!

Тиңсез бөеклеген данлагыз!

3Данлагыз Аны мөгез быргы авазлары яңгыратып,
лира вә гөслә кыллары чиертеп!+

4Данлагыз Аны барабаннар кагып, бии-бии!

Кыллы уен коралларында, курайда уйнап данлагыз!+

5Данлагыз Аны хуш авазлы тәлинкәләр
һәм яңгыравык тәлинкәләр чыңлатып!+
6Әй бөтен терек җаннар, Раббыны данлагыз!

Раббыны данлагыз!

[1] Зәбур – яһүдиләрдә: «Мәдхияләр китабы».

* 2:12 …углына хөрмәт күрсәтегез… – Яһүд телендә әлеге гыйбарә «Аңа чын күңелдән хөрмәт күрсәтегез» дигәнне дә аңлатырга мөмкин.

* 3:1 Карагыз: «II Патшалар», 15:14.

* 5:3 Фөрьяд – ярдәм сорап ялвару.

* 8:1 Гиттит – әлеге яһүд сүзенең мәгънәсе анык түгел.

* 9:13 Мазлум – рәнҗетелгән, түбәнсетелгән зат.

* 10:5 Залим – изүче, җәберләүче, явыз.

* 14:5 Риба – биреп торган әйбер яки акчадан алынган процент.

* 17:1 Карагыз: «II Патшалар», 22:1.

* 17:3 …коткаручы Коралым… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: мөгез (көч-кодрәт билгесе).

* 19:2 …сине… – Биредә Исраил патшасы күздә тотыла (7 нче аятьне карагыз).

* 19:3 Мәдәт – ярдәм, булышлык.

* 20:14 Мәдех – мактау.

* 22:5 …башыма хуш исле май сөрттең… – «Мине хөрмәтле кунак иттең» дигән мәгънәдә.

* 23:6 …Алласы хозурына килүче… – «Аллаһы йортына килүче» мәгънәсендә.

* 24:3 Хаинлек – хыянәтче булу.

* 24:6 Әзәл – башы булмаган үткән заман; мәңгелек.

* 25:6-7 …кулларымны юармын… – Гыйбадәтханәгә керер алдыннан йола кушканча кул юу турында сүз бара.

* 28:1 …илаһи затлар… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: Аллаһы угыллары.

* 28:9 Яһүд телендә әлеге юл «Раббының авазы ана боланнарны вакытыннан алда бозауларга мәҗбүр итә» дигәнне дә аңлатырга мөмкин.

* 29:1 Мәрасим – рәсмиләшкән гадәтләр, йолалар.

* 31:8 Сезгә… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: сиңа.

* 33:1 Карагыз: «I Патшалар», 21:10-15.

* 38:13 Гариб – туган-үскән иленнән аерылып читтә яшәүче.

* 41:3 Биредә Аллаһы йортында гыйбадәт кылу турында сүз бара.

* 44:7 Аллаһы биргән тәхетең мәңгелектер… – Яһүд телендә әлеге җөмлә «Тәхетең Синең, и Аллам, мәңгелектер» дигәнне дә аңлатырга мөмкин.

* 44:9 Сабур – алоэ.

* 44:9 Кассия – күпьеллык куак.

* 45:1 Аламот – әлеге яһүд сүзенең мәгънәсе анык түгел.

* 45:9 Вәйран – ватык, җимерек, хәрабә хәленә килгән.

* 46:5 Ягъкуб – биредә «Исраил халкы» мәгънәсендә.

* 46:10 …калканнары… – «Илбашлары» мәгънәсендә дип фаразлана.

* 50:1-2 Карагыз: «II Патшалар», 11:1–12:25.

* 51:1-2 Карагыз: «I Патшалар», 22:9-23.

* 52:1 Махалат – әлеге яһүд сүзенең мәгънәсе анык түгел.

* 52:6 …сиңа… – Ягъни Исраил халкына.

* 53:1-2 Карагыз: «I Патшалар», 23:19; 26:1.

* 54:21 …ул… – 14-15 нче аятьне карагыз.

* 54:22 …балдай татлы… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: зәйтүн маедай йомшак.

* 54:23 …син… – Ихтимал, биредә автор үзен тыңлаучы кешеләрнең һәммәсенә аерым мөрәҗәгать итә.

* 54:24 Гаип булу – югалу, юк булу.

* 55:1 Карагыз: «I Патшалар», 21:10-15; 27:1-4.

* 55:9 Горбәт – иленнән аерылып чит, ят җирдә булучылык.

* 56:1 Карагыз: «I Патшалар», 22:1; 24:3.

* 58:1 Карагыз: «I Патшалар», 19:11.

* 59:1-2 Карагыз: «I Патшалар», 8; 10; «I Елъязма», 18-19.

* 62:5 Зекер кылу – искә алу.

* 65:6 Карагыз: «Чыгыш», 14-15; «Ешуа», 3.

* 67:7 Гыйсъянчы – фетнәче, баш күтәрүче.

* 67:13 Ганимәт – сугышта кулга төшкән байлык; русчасы: трофей.

* 68:8 Хәкарәт – хурлау, кимсетү.

* 73:14 Ливьятан – борынгылар күзаллаганча, явызлык, тәкәбберлек һәм чуалыш-буталышны белдерә торган диңгез аждаһасы; русчасы: Левиафан.

* 74:11 …куәтен… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: мөгезен.

* 74:11 …ә тәкъва кешегә көч-гайрәт өстәрмен… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: ә тәкъва кешенең мөгезе югары күтәрелер.

* 75:3 Салим – ягъни Иерусалим.

* 75:12 Адарыну – нәзер әйтү.

* 77:12 Карагыз: «Чыгыш», 7-12.

* 77:13 Карагыз: «Чыгыш», 13.

* 77:14 Карагыз: «Чыгыш», 13:21.

* 77:15-16 Карагыз: «Чыгыш», 7:1-7; «Саннар», 20:2-13.

* 77:18-20 Карагыз: «Чыгыш», 16:2-3; «Саннар», 11:4-6.

* 77:23-25 Карагыз: «Чыгыш», 16:4-5.

* 77:26-31 Карагыз: «Чыгыш», 16:13; «Саннар», 11:31-34.

* 77:43-52 Карагыз: «Чыгыш», 7-12.

* 77:53 Карагыз: «Чыгыш», 14.

* 77:54-55 Карагыз: «Ешуа», 24:8-13.

* 77:56-59 Карагыз: «Хөкемчеләр», 2:11-15.

* 77:60 Ул заманнарда Исраил халкының гыйбадәт кылу урыны Шилоһ шәһәрендә урнашкан булган.

* 77:61 …кодрәтен, дан-шөһрәтен… – Биредә Аллаһы сандыгы турында сүз бара (карагыз: «I Патшалар», 4).

* 77:61 Карагыз: «I Патшалар», 4.

* 77:70-71 Карагыз: «I Патшалар», 16:1-13.

* 78:2 Җәсәд – гәүдә.

* 78:11 Мәхбүс – тоткын.

* 80:6 Йосыф – ягъни Исраил халкы.

* 82:9 Лутның нәсел варислары – аммониләр һәм мәабиләр.

* 82:10 Карагыз: «Хакимнәр», 6-8.

* 82:10 Карагыз: «Хакимнәр», 4-5.

* 83:7 Коры үзән… – Яһүд телендә әлеге гыйбарә «Бәкә үзәне» яисә «Егълау үзәне» дигәнне дә аңлатырга мөмкин.

* 83:7 Зиярәтче – изге җирләргә сәфәр кылучы.

* 86:4 Раһаб – биредә: Мисыр.

* 86:4 …шунда… – Ягъни Иерусалимдә.

* 87:1 Махалат леаннот – әлеге яһүд сүзләренең мәгънәсе анык түгел.

* 87:19 Зольмәт – караңгылык.

* 88:6 …фәрештәләр… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: изгеләр.

* 88:7 Илаһи затлардан… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: Аллаһы угылларыннан.

* 88:11 Раһаб – борынгылар күзаллаганча, явызлык һәм җимергеч көчне белдерә торган диңгез аждаһасы.

* 88:18 …башыбызны… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: мөгезебезне.

* 88:20-21 Вәхи – Аллаһы тарафыннан пәйгамбәр күңеленә салынган хәбәр. Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: Аллаһыдан иңгән күренеш.

* 88:25 …башын… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: мөгезен.

* 91:1 Шимбә – яһүдиләрдә атнаның җиденче көне изге дип саналган.

* 91:11 Ә мине Син кыргый үгездәй көчле кыласың… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: Минем мөгезне кыргый үгезнеке сыман югары чөясең.

* 94:8-9 Карагыз: «Чыгыш», 17:1-7; «Саннар», 20:1-13.

* 94:11 …тыныч-имин урыныма… – Ягъни Кәнган җиренә.

* 102:6 Хәкыйрь – хурланган, мыскылланган, түбән дәрәҗәле.

* 103:3 …күктәге сулар… – Карагыз: «Яратылыш», 1:7; 7:11.

* 103:35 Раббыны данлагыз! – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: Һалелуя.

* 104:1 Яд итү – телгә алу, искә төшерү.

* 104:23-25 Карагыз: «Чыгыш», 1:1-14.

* 104:26-36 Карагыз: «Чыгыш», 3; 4; 7-12.

* 104:37-38 Карагыз: «Чыгыш», 12:35-36.

* 104:39 Карагыз: «Чыгыш», 13:21-22.

* 104:40 Карагыз: «Чыгыш», 16.

* 104:41 Карагыз: «Чыгыш», 17:1-7.

* 104:42 Карагыз: «Яратылыш», 12:1-3; 15; 17.

* 105:7-12 Карагыз: «Чыгыш», 14:10-31.

* 105:13-15 Карагыз: «Саннар», 11.

* 105:16-18 Карагыз: «Саннар», 16.

* 105:19 Хореб – Синай тавының икенче исеме.

* 105:21-22 Хам иле – ягъни Мисыр.

* 105:19-23 Карагыз: «Чыгыш», 32.

* 105:24-27 Карагыз: «Саннар», 13-14.

* 105:28 Багал-Пигур – мәҗүси мәабиләр табынган илаһ.

* 105:28-31 Карагыз: «Саннар», 25.

* 105:32-33 Карагыз: «Чыгыш», 17:1-7; «Саннар», 20:2-13.

* 105:34-39 Карагыз: «Канун», 7:1-6; 18:9-13; «Хөкемчеләр», 1:19–2:5.

* 105:40-43 Карагыз: «Хөкемчеләр», 2:10-19.

* 108:11 Рибачы – процентка акча биреп торучы.

* 109:1 …хуҗама… – Ягъни патшага.

* 109:3 Яугир – сугышчы.

* 111:9 …башын югары чөяр ул. – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: аның мөгезе югары күтәрелер.

* 119:5 …Мешехта яисә Кыдар чатырларында… – Әлеге урыннар Исраилдән бик ерак булып, анда мәҗүси халыклар яшәгән.

* 131:7 …аяклары баскан урында… – Биредә Аллаһы сандыгы торган урын күздә тотыла.

* 131:8 …торагыңа… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: тыныч-имин урыныңа.

* 131:13 …Иерусалимне… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: Сионны.

* 138:15 …җир тирәнлегендә… – Биредә ана карыны белән чагыштыру рәвешендә бирелә (охшаш урыннар: «Әюб», 1:21; 10:9).

+ 1:1 Әюб 21:16, Гыйбрәтле сүзләр 1:15, Гыйбрәтле сүзләр 4:14, Гыйбрәтле сүзләр 24:1, Зәбур 25:4-5, Гыйбрәтле сүзләр 3:34, Гыйбрәтле сүзләр 21:24

+ 1:2 Ешуа 1:8, Зәбур 118:47-48, Зәбур 118:97
+ 1:3 Иремия 17:8, Яхәзкыл 47:12
+ 1:4 Әюб 21:18, Зәбур 34:5
+ 1:6 Зәбур 36:18
+ 2:1 Рәсүлләр 4:25-26
+ 2:2 Зәбур 17:51, Зәбур 19:7, Зәбур 88:20-21

+ 2:4 Зәбур 10:4, Зәбур 36:13, Зәбур 58:9, Гыйбрәтле сүзләр 1:26

+ 2:6 Зәбур 109:2, Ачылыш 14:1

+ 2:7 Рәсүлләр 13:33, Гыйбриләргә хат 1:5, Гыйбриләргә хат 5:5, II Патшалар 7:14

+ 2:9 Ачылыш 2:27, Ачылыш 12:5, Ачылыш 19:15, Ишагыйя 30:14, Иремия 19:11

+ 2:11 Гыйбриләргә хат 12:28, Филиппуйлыларга хат 4:4

+ 2:12 Зәбур 33:8
+ 3:1 II Патшалар 15:14-17
+ 3:2 II Патшалар 15:12
+ 3:3 Зәбур 70:11
+ 3:4 Яратылыш 15:1, Зәбур 26:6
+ 3:5 Зәбур 2:6, Зәбур 33:4
+ 3:6 Зәбур 4:8
+ 3:7 Зәбур 26:3
+ 3:8 Әюб 16:10, Әюб 29:17, Зәбур 57:7
+ 3:9 Зәбур 36:39, Ишагыйя 43:11, Юныс 2:10
+ 4:1 Хабаккук 3:19
+ 4:2 Әюб 36:16
+ 4:4 Чыгыш 11:7
+ 4:6 Канун 33:19, Зәбур 50:21

+ 4:7 Саннар 6:25, Зәбур 30:17, Зәбур 43:4, Зәбур 66:2

+ 4:9 Зәбур 3:6
+ 5:3 Зәбур 83:4
+ 5:4 Зәбур 87:10, Зәбур 118:147
+ 5:6 Зәбур 10:5
+ 5:7 Зәбур 54:24
+ 5:8 III Патшалар 8:29, Зәбур 10:4

+ 5:10 Иремия 5:16, Зәбур 11:2, Римлыларга хат 3:13

+ 5:13 Зәбур 113:21-22, Зәбур 102:4
+ 6:1 I Елъязма 15:20-21
+ 6:2 Зәбур 37:2
+ 6:4 Зәбур 89:13

+ 6:6 Зәбур 29:10, Зәбур 87:11, Зәбур 113:25, Вәгазьче 9:10, Ишагыйя 38:18

+ 6:8 Зәбур 30:10
+ 6:9 Әюб 21:16, Зәбур 118:115, Маттай 7:23
+ 6:11 Зәбур 39:13
+ 7:2 Зәбур 10:1, Зәбур 63:11, Зәбур 30:16
+ 7:3 Әюб 10:16

+ 7:5 Зәбур 54:21, I Патшалар 24:8, I Патшалар 26:9

+ 7:8 Ишагыйя 33:10
+ 7:9 Зәбур 25:1, Зәбур 34:24, Зәбур 42:1
+ 7:10 Әюб 23:10, Зәбур 10:5
+ 7:11 Яратылыш 15:1
+ 7:12 Нахум 1:5
+ 7:13 Канун 32:41, Канун 32:23
+ 7:14 Зәбур 20:13, Зәбур 63:8

+ 7:15 Әюб 15:35, Ишагыйя 59:4, Ягъкубтан хат 1:15

+ 7:16 Эстер 7:9, Гыйбрәтле сүзләр 11:5, Гыйбрәтле сүзләр 26:27, Гыйбрәтле сүзләр 28:10, Вәгазьче 10:8, Даниил 6:24

+ 7:18 Зәбур 9:3

+ 8:1 Зәбур 80:1, Зәбур 83:1

+ 8:2 Зәбур 148:13, Ишагыйя 12:4, Зәбур 112:4, Маттай 21:16

+ 8:5 Әюб 7:17, Зәбур 143:3, Гыйбриләргә хат 2:6-8

+ 8:7 Яратылыш 1:26, Яратылыш 1:28, Зәбур 109:1, I Көринтлеләргә хат 15:27, Эфеслеләргә хат 1:22

+ 9:2 Зәбур 25:7, Зәбур 39:6, Зәбур 95:3
+ 9:3 Зәбур 7:18
+ 9:5 Зәбур 139:13, Зәбур 28:10
+ 9:6 Канун 9:14, Канун 29:20

+ 9:8 Зәбур 101:13, Зәбур 144:13, Кайгы җыры 5:19

+ 9:9 I Патшалар 2:10, Зәбур 57:12, Зәбур 66:5, Зәбур 95:13, Зәбур 97:9, Зәбур 109:6, Ишагыйя 2:4, Ишагыйя 3:13, Йоил 3:12

+ 9:10 II Патшалар 22:3
+ 9:11 Зәбур 90:14
+ 9:14 Зәбур 106:18
+ 9:15 Ишагыйя 25:9

+ 9:16 Зәбур 7:16, Әюб 18:8, Гыйбрәтле сүзләр 29:5, Гыйбрәтле сүзләр 29:6

+ 9:17 Чыгыш 7:5, Чыгыш 14:4
+ 9:18 Әюб 8:13
+ 9:22 Зәбур 21:1
+ 9:25 Зәбур 13:1, Зәбур 52:1
+ 9:27 Зәбур 29:7
+ 9:28 Римлыларга хат 3:14, Әюб 20:12

+ 9:29 Зәбур 16:11, Зәбур 36:32, Гыйбрәтле сүзләр 24:15

+ 9:30 Әюб 38:40, Зәбур 58:4, Михә 7:2

+ 9:32 Ишагыйя 29:15, Яхәзкыл 8:12, Яхәзкыл 9:9

+ 9:35 Канун 10:18, Һошея 14:4
+ 9:36 Зәбур 36:17
+ 9:37 Чыгыш 15:18, Зәбур 28:10, Зәбур 145:10
+ 9:39 Зәбур 81:3
+ 10:1 Зәбур 7:2
+ 10:2 Зәбур 63:4
+ 10:3 Зәбур 81:5

+ 10:4 Михә 1:2, Юныс 2:8, Хабаккук 2:20, Зәбур 2:4, Ишагыйя 66:1, Әюб 7:18, Әюб 23:10

+ 10:5 Яратылыш 22:1
+ 10:6 Яратылыш 19:24, Әюб 18:15, Зәбур 74:9
+ 10:7 Зәбур 32:5, Зәбур 61:8, Зәбур 98:4
+ 11:2 Ишагыйя 57:1, Михә 7:2
+ 11:3 Зәбур 5:10, Зәбур 40:6, Зәбур 143:8

+ 11:7 Зәбур 17:31, Зәбур 118:140, Гыйбрәтле сүзләр 30:5

+ 12:2 Зәбур 88:47, Кайгы җыры 5:20, Әюб 13:24, Хабаккук 1:2

+ 12:4 Эзра 9:8, Зәбур 18:9
+ 12:5 Канун 32:27
+ 12:6 Зәбур 114:7
• 13:1 Зәбур 52

+ 13:1 Зәбур 9:25, Михә 7:2, Римлыларга хат 3:10-12

+ 13:2 Яратылыш 11:5, Канун 26:15, Зәбур 32:14, Зәбур 101:19

+ 13:3 Әюб 15:16

+ 13:4 Гыйбрәтле сүзләр 30:14, Иремия 10:25, Яхәзкыл 34:3, Михә 3:3

+ 14:1 Зәбур 23:3-4, Ишагыйя 33:14-16
+ 14:2 Зәбур 105:3
+ 14:3 Левиләр 19:16
+ 14:4 Хөкемчеләр 11:35

+ 14:5 Левиләр 25:36, Яхәзкыл 18:8, Чыгыш 23:5

+ 15:2 Зәбур 72:25

+ 15:4 Чыгыш 23:13, Ешуа 23:7, Һошея 2:17, Зәкәрия 13:2

+ 15:5 Саннар 18:20, Иремия 10:16, Иремия 51:19, Кайгы җыры 3:24

+ 15:8 Зәбур 108:31, Рәсүлләр 2:25-28

+ 15:10 Әюб 33:28, Зәбур 29:4, Зәбур 48:16, Зәбур 85:13, Ишагыйя 38:17, Рәсүлләр 2:27

+ 15:11 Маттай 7:14
+ 16:1 Зәбур 85:1, Зәбур 141:1
+ 16:3 Әюб 23:10, Зәбур 65:10
+ 16:5 Әюб 23:11
+ 16:7 Зәбур 30:22

+ 16:8 Канун 32:10, Зәкәрия 2:8, Рут 2:12, Зәбур 35:8, Зәбур 56:2, Зәбур 62:8, Зәбур 90:4

+ 16:10 Зәбур 118:70
+ 16:12 Әюб 38:40, Зәбур 9:29
+ 16:15 Әюб 19:26, Әюб 33:26
• 17:1 II Патшалар 22
+ 17:2 Канун 6:5, Зәбур 114:1

+ 17:3 Зәбур 18:15, Зәбур 30:3-4, Зәбур 70:3, Зәбур 90:2, Зәбур 143:2, Яратылыш 15:1

+ 17:4 I Елъязма 16:25, Зәбур 47:2, Зәбур 95:4, Зәбур 144:3

+ 17:5 Зәбур 41:7, Зәбур 92:4, Юныс 2:4
+ 17:6 Зәбур 114:3
+ 17:7 Юныс 2:8

+ 17:8 Хөкемчеләр 5:5, Зәбур 76:18, Зәбур 96:4

+ 17:9 Зәбур 20:9, Ишагыйя 30:33, Яхәзкыл 20:48

+ 17:10 Зәбур 143:5, Ишагыйя 64:1, Нахум 1:3
+ 17:11 Зәбур 103:3
+ 17:12 Чыгыш 20:21, Зәбур 96:2
+ 17:13 Ешуа 10:11, Ишагыйя 30:30

+ 17:14 I Патшалар 2:10, Әюб 37:4-5, Зәбур 67:34, Зәбур 76:18-19

+ 17:15 Хабаккук 3:11, Зәкәрия 9:14, I Патшалар 7:10

+ 17:16 Чыгыш 15:8, Зәбур 105:9
+ 17:17 Зәбур 143:7
+ 17:18 Зәбур 141:6
+ 17:20 Зәбур 30:8, Зәбур 117:5
+ 17:21 I Патшалар 26:23, Әюб 22:30
+ 17:24 Яратылыш 6:9, Әюб 1:1
+ 17:28 Зәбур 100:5

+ 17:29 II Патшалар 21:17, IV Патшалар 8:20, Зәбур 131:17

+ 17:31 Канун 32:4, Маттай 5:48, Зәбур 11:7, Гыйбрәтле сүзләр 30:5, Яратылыш 15:1

+ 17:32 IV Патшалар 5:15, Ишагыйя 45:5, Даниил 2:47

+ 17:34 Канун 32:13, Ишагыйя 58:14, Хабаккук 3:19

+ 17:35 Зәбур 143:1
+ 17:38 Чыгыш 23:27
+ 17:41 Чыгыш 23:27
+ 17:42 Әюб 27:9, Гыйбрәтле сүзләр 15:29
+ 17:43 Михә 7:10, Зәкәрия 10:5
+ 17:44 Ишагыйя 55:5
+ 17:45 Канун 33:29
+ 17:46 Михә 7:17
+ 17:48 Зәбур 46:3
+ 17:50 Римлыларга хат 15:9
+ 17:51 Зәбур 143:10, II Патшалар 7:16
+ 18:2 Зәбур 49:6, Зәбур 88:6, Зәбур 96:6
+ 18:5 Римлыларга хат 10:18
+ 18:6 Йоил 2:16, Вәгазьче 1:5
+ 18:8 Канун 4:7, Зәбур 22:3, Зәбур 118:130
+ 18:9 Римлыларга хат 7:12, Зәбур 12:4

+ 18:10 Зәбур 118:142, Зәбур 118:151, Зәбур 118:160

+ 18:11 Гыйбрәтле сүзләр 3:14, Гыйбрәтле сүзләр 8:10, Гыйбрәтле сүзләр 24:13

+ 18:14 Саннар 15:30, Римлыларга хат 6:12, Римлыларга хат 6:14

+ 18:15 Зәбур 17:3
+ 19:2 Зәбур 68:30, Гыйбрәтле сүзләр 18:10
+ 19:3 Зәбур 127:5, Зәбур 133:3
+ 19:5 Зәбур 20:3

+ 19:8 Зәбур 32:17, Ишагыйя 31:1, Ишагыйя 36:9, I Патшалар 17:45, Гыйбрәтле сүзләр 21:31

+ 20:2 Зәбур 27:7

+ 20:3 Зәбур 19:5

+ 20:5 IV Патшалар 20:6, Зәбур 60:6, Зәбур 90:16

+ 20:8 Зәбур 15:8

+ 20:10 Зәбур 17:9, Малахи 4:1, Әюб 15:34, Әюб 20:26, Зәбур 96:3, Гыйбриләргә хат 10:27

+ 20:11 Әюб 18:19

+ 20:13 Зәбур 17:15

+ 21:2 Маттай 27:46, Марк 15:34, Зәбур 9:22, Кайгы җыры 3:8

+ 21:3 Зәбур 87:2

+ 21:6 Хөкемчеләр 3:9

+ 21:7 Әюб 25:6, Ишагыйя 41:14, Ишагыйя 49:7, Ишагыйя 53:3

+ 21:8 Зәбур 90:14, Маттай 27:39-43, Марк 15:29-32, Лүк 23:35-37

+ 21:10 Зәбур 71:6

+ 21:12 Зәбур 106:12

+ 21:13 Зәбур 117:10-12, Иремия 50:27, Амос 4:1

+ 21:15 Зәбур 118:28
+ 21:17 Зәбур 58:7
+ 21:18 Лүк 23:35
+ 21:19 Яхъя 19:24
+ 21:21 Зәбур 34:17, Филиппуйлыларга хат 3:2
+ 21:22 II Тимутәйгә хат 4:17
+ 21:23 Гыйбриләргә хат 2:12
+ 21:24 Зәбур 134:20
+ 21:26 Зәбур 34:18, Левиләр 7:16
+ 21:28 Зәбур 95:7, Сефания 2:11

+ 21:29 Даниил 7:14, Даниил 7:27, Убадия 1:21, Зәкәрия 14:9, Лүк 1:33, I Көринтлеләргә хат 15:24, Ачылыш 11:15

+ 21:31 Зәбур 101:19

+ 21:32 Зәбур 77:6, Зәбур 101:19

+ 22:1 Зәбур 79:2, Вәгазьче 12:11, Ишагыйя 40:11, Яхәзкыл 34:11, Яхъя 10:11, Филиппуйлыларга хат 4:19

+ 22:2 Яхәзкыл 34:14, Яхъя 10:9

+ 22:3 Зәбур 18:8, Гыйбрәтле сүзләр 4:11, Гыйбрәтле сүзләр 8:20

+ 22:4 Зәбур 137:7, Гыйбрәтле сүзләр 10:9, Ишагыйя 43:2, Михә 7:14

+ 22:5 Зәбур 91:11, Гыйбрәтле сүзләр 27:9, Вәгазьче 9:8, Лүк 7:46

+ 23:1 Чыгыш 9:29, Әюб 41:3, Зәбур 49:12, Зәбур 88:11

+ 23:2 I Патшалар 2:8, Зәбур 101:26, Зәбур 103:5, Гыйбрәтле сүзләр 8:29

+ 23:3 Зәбур 14, Ишагыйя 33:14-16
+ 23:4 Зәбур 50:12, Маттай 5:8
+ 23:7 Зәбур 117:19-20, Ишагыйя 26:2
+ 23:8 Чыгыш 15:3
+ 23:10 Малахи 1:14
+ 24:1 Зәбур 85:4, Зәбур 142:8
+ 24:3 Ишагыйя 49:23
+ 24:4 Зәбур 26:11, Зәбур 85:11
+ 24:5 Зәбур 25:3
+ 24:6 Зәбур 102:17

+ 24:7 Әюб 13:26, Зәбур 118:9, Иремия 3:25, Зәбур 50:3

+ 24:11 Иремия 14:7, Зәбур 78:9, Даниил 9:19

+ 24:13 Зәбур 36:22, Гыйбрәтле сүзләр 2:21, Ишагыйя 60:21

+ 24:15 II Елъязма 20:12, Зәбур 122:1-2, Зәбур 140:8

+ 24:22 Зәбур 43:27, Зәбур 129:8

+ 25:1 Зәбур 7:9

+ 25:2 I Елъязма 28:9, I Елъязма 29:17, Зәбур 138:23, Гыйбрәтле сүзләр 17:3, Иремия 17:10

+ 25:3 Зәбур 24:5
+ 25:5 Зәбур 1:1, Зәбур 138:21
+ 25:6 Канун 21:6, Зәбур 72:13, Маттай 27:24
+ 25:7 Зәбур 9:2
+ 25:9 Зәбур 27:3
+ 25:10 Чыгыш 23:8
+ 26:1 Ишагыйя 60:20, Михә 7:8
+ 26:3 Зәбур 3:7, Зәбур 22:4
+ 26:4 Зәбур 22:6, Зәбур 60:5, Зәбур 64:5
+ 26:6 Зәбур 3:4, Эфеслеләргә хат 5:19
+ 26:8 Зәбур 104:4
+ 26:10 Ишагыйя 49:15
+ 26:11 Зәбур 24:4

+ 26:12 Зәбур 40:3, Чыгыш 20:16, Гыйбрәтле сүзләр 6:19

+ 26:13 Ишагыйя 53:8, Яхәзкыл 26:20, Яхәзкыл 32:23

+ 26:14 Ешуа 1:6, Зәбур 30:25, Ишагыйя 8:17

+ 27:1 Зәбур 82:2, Зәбур 108:1, Зәбур 87:5, Зәбур 142:7, Гыйбрәтле сүзләр 1:12

+ 27:2 Зәбур 133:2

+ 27:3 Гыйбрәтле сүзләр 26:23, Иремия 9:8, Зәбур 25:9

+ 27:5 Ишагыйя 5:12
+ 27:7 Яратылыш 15:1, Зәбур 20:2
+ 27:9 Ишагыйя 40:11, Ишагыйя 46:3

+ 28:1 Яратылыш 6:2, Әюб 1:6, Әюб 2:1, Зәбур 88:7, I Елъязма 16:28, Зәбур 95:7

+ 28:3 Әюб 37:4, Яхәзкыл 1:24

+ 28:5 Хөкемчеләр 9:15, Зәбур 103:16, Яхәзкыл 31:3

+ 28:6 Канун 3:9, Зәбур 113:4, Зәбур 113:6

+ 28:8 Саннар 13:27

+ 28:10 Яратылыш 6:17, Чыгыш 15:18, Зәбур 9:5, Зәбур 9:37

+ 28:11 Зәбур 67:36

+ 29:2 Зәбур 34:19

+ 29:4 Әюб 33:28, Зәбур 15:10, Зәбур 48:16, Зәбур 85:13, Ишагыйя 38:17

+ 29:6 Ишагыйя 57:16, Иремия 3:5, Кайгы җыры 3:31, Михә 7:18, Зәбур 125:5

+ 29:7 Зәбур 9:26
+ 29:10 Зәбур 6:6, Ишагыйя 38:18
+ 29:12 Иремия 31:13
• 30:1 Зәбур 70:1-3
+ 30:2 Даниил 9:16
+ 30:3 Зәбур 17:3
+ 30:6 Лүк 23:46
+ 30:7 Канун 32:21
+ 30:9 Зәбур 17:20
+ 30:10 Зәбур 6:8

+ 30:12 Әюб 19:13, Зәбур 30:12, Зәбур 37:11, Зәбур 68:9, Зәбур 87:9

+ 30:13 Вәгазьче 9:5
+ 30:14 Иремия 6:25, Иремия 46:5
+ 30:16 Зәбур 7:2
+ 30:17 Саннар 6:25, Зәбур 4:7
+ 30:22 Зәбур 16:7
+ 30:24 Зәбур 96:10
+ 30:25 Ешуа 1:6, Зәбур 26:14
+ 31:2 Яхъя 1:47, Римлыларга хат 4:7-8

+ 31:5 Зәбур 37:19, Зәбур 50:5, I Яхъядан хат 1:9

+ 31:7 Зәбур 118:114

+ 31:9 Гыйбрәтле сүзләр 26:3, Ягъкубтан хат 3:3

+ 31:11 Зәбур 67:4

+ 32:2 Зәбур 70:22

+ 32:3 Зәбур 39:4, Зәбур 95:1, Зәбур 97:1, Зәбур 143:9, Зәбур 149:1, Ишагыйя 42:10, Ачылыш 5:9

+ 32:5 Зәбур 32:5, Зәбур 61:8, Зәбур 118:64

+ 32:6 Яратылыш 1:6-7, Зәбур 148:5, Яхъя 1:3, Гыйбриләргә хат 11:3

+ 32:7 Яратылыш 1:9, Әюб 38:8-11, Зәбур 103:9, Иремия 5:22

+ 32:9 Яратылыш 1:3
+ 32:10 Ишагыйя 19:3
+ 32:11 Гыйбрәтле сүзләр 19:21, Ишагыйя 46:10
+ 32:12 Канун 7:6, Зәбур 143:15
+ 32:13 Әюб 7:18, Әюб 23:10, Зәбур 10:4
+ 32:14 Канун 26:15, Ишагыйя 63:15
+ 32:16 Амос 2:14
+ 32:17 Зәбур 19:8, Гыйбрәтле сүзләр 21:31
+ 32:18 Зәбур 146:11
+ 32:19 III Патшалар 17:6, Әюб 5:20
+ 32:20 Яратылыш 15:1, Канун 33:29
+ 33:1 I Патшалар 21:12-13
+ 33:3 I Патшалар 2:1
+ 33:5 Зәбур 3:5
+ 33:7 Зәбур 17:1
+ 33:8 Әюб 33:23, Даниил 6:22
+ 33:9 I Петердән хат 2:3, Зәбур 2:12
+ 33:10 Зәбур 36:25, Гыйбрәтле сүзләр 10:3
+ 33:11 Әюб 4:10-11
+ 33:13 I Петердән хат 3:10-12
+ 33:14 Гыйбрәтле сүзләр 13:3

+ 33:15 Зәбур 36:27, Ишагыйя 1:16-17, III Яхъядан хат 1:11

+ 33:16 Әюб 36:7, Гыйбрәтле сүзләр 15:29
+ 33:17 Әюб 18:17, Гыйбрәтле сүзләр 10:7
+ 33:19 Зәбур 50:19
+ 33:20 Әюб 5:19, II Тимутәйгә хат 3:11
+ 33:21 Яхъя 19:36
+ 34:1 Ишагыйя 49:25

+ 34:4 Зәбур 39:15, Иремия 17:18, Зәбур 68:23-26, Зәбур 108:6-15

+ 34:5 Әюб 21:18, Зәбур 1:4
+ 34:6 Зәбур 72:18, Иремия 23:12
+ 34:7 Зәбур 56:7, Зәбур 118:85, Иремия 18:20
+ 34:8 Ишагыйя 47:11
+ 34:9 Лүк 1:47

+ 34:10 Чыгыш 15:11, Зәбур 70:19, Зәбур 85:8, Зәбур 88:7-9, Зәбур 112:5, Әюб 5:15

+ 34:12 Зәбур 37:20, Зәбур 108:5, Гыйбрәтле сүзләр 17:13, Иремия 18:20

+ 34:13 Саннар 29:7
+ 34:16 Әюб 16:9, Зәбур 36:12
+ 34:17 Хабаккук 1:13, Зәбур 21:21
+ 34:18 Зәбур 21:26
+ 34:19 Зәбур 68:5, Яхъя 15:25, Зәбур 29:2
+ 34:21 Кайгы җыры 2:16
+ 34:22 Зәбур 9:22, Зәбур 37:22
+ 34:23 Зәбур 43:24, Зәбур 77:65
+ 34:24 Зәбур 7:9

+ 34:25 Зәбур 39:16, Зәбур 69:4, Кайгы җыры 2:16

+ 34:28 Зәбур 70:8
+ 35:2 Римлыларга хат 3:18
+ 35:5 Гыйбрәтле сүзләр 4:16, Михә 2:1

+ 35:6 Зәбур 56:11, Зәбур 70:19, Зәбур 107:5, Кайгы җыры 3:23

+ 35:7 Римлыларга хат 11:33, Зәбур 103:14, Зәбур 144:16

+ 35:8 Зәбур 62:4, Зәбур 16:8

+ 35:10 Гыйбрәтле сүзләр 10:11, Гыйбрәтле сүзләр 13:14, Иремия 2:13, Яхъя 4:10, Яхъя 1:9, I Петердән хат 2:9, Ачылыш 22:5

+ 35:11 Иремия 22:16, Гәләтиялеләргә хат 4:9

+ 35:13 Зәбур 1:5

+ 36:1 Гыйбрәтле сүзләр 3:31, Гыйбрәтле сүзләр 23:17, Гыйбрәтле сүзләр 24:19

+ 36:2 Әюб 14:2, Зәбур 89:6

+ 36:4 Әюб 22:26, Ишагыйя 58:14

+ 36:5 Гыйбрәтле сүзләр 3:5, Гыйбрәтле сүзләр 16:3

+ 36:6 Хөкемчеләр 5:31, Ишагыйя 58:8
+ 36:9 Зәбур 24:13
+ 36:10 Әюб 7:10, Әюб 24:24
+ 36:11 Гыйбрәтле сүзләр 2:21, Маттай 5:5
+ 36:12 Әюб 16:9, Зәбур 34:16
+ 36:13 Зәбур 2:4
+ 36:15 I Патшалар 2:4
+ 36:16 Гыйбрәтле сүзләр 16:8
+ 36:17 Зәбур 9:36
+ 36:18 Зәбур 1:6

+ 36:19 III Патшалар 17:6, Әюб 5:20, Зәбур 32:19

+ 36:20 Зәбур 67:3, Зәбур 101:4, Һошея 13:3
+ 36:23 Ишагыйя 26:7
+ 36:24 Гыйбрәтле сүзләр 24:16, Михә 7:8

+ 36:25 Әюб 4:7, Зәбур 33:10-11, Гыйбрәтле сүзләр 10:3

+ 36:26 Канун 15:8, Зәбур 111:5
+ 36:27 Зәбур 33:15
+ 36:28 Зәбур 96:10, Ишагыйя 14:20

+ 36:30 Гыйбрәтле сүзләр 10:31, Гыйбрәтле сүзләр 15:28

+ 36:31 Канун 6:6, Зәбур 39:9, Зәбур 118:11, Ишагыйя 51:7, Иремия 31:33

+ 36:32 Зәбур 9:29

+ 36:34 Зәбур 90:8, Зәбур 91:12, Гыйбрәтле сүзләр 29:16

+ 36:38 Зәбур 72:17
+ 36:39 Зәбур 3:9, Ишагыйя 43:11, Юныс 2:10
+ 36:40 Зәбур 10:1
+ 37:1 Зәбур 69:1
+ 37:2 Зәбур 6:2
+ 37:3 Канун 32:23, Әюб 6:4, Кайгы җыры 3:13
+ 37:4 Ишагыйя 1:6
+ 37:5 Эзра 9:6
+ 37:12 Әюб 19:13-14, Зәбур 87:18
+ 37:14 Ишагыйя 53:7
+ 37:16 Зәбур 38:8
+ 37:19 Зәбур 31:5

+ 37:21 Зәбур 34:12, Гыйбрәтле сүзләр 17:13, Иремия 18:20

+ 37:22 Зәбур 9:22, Зәбур 34:22

+ 38:1 I Елъязма 16:41, I Елъязма 25:1, Зәбур 61:1, Зәбур 76:1

+ 38:2 Әюб 2:10
+ 38:4 Әюб 32:20, Иремия 6:11, Иремия 20:9
+ 38:5 Зәбур 89:12

+ 38:6 Зәбур 88:48, Зәбур 90:5, Әюб 7:16, Зәбур 61:10, Зәбур 93:10-11, Зәбур 143:4, Вәгазьче 1:2

+ 38:7 Әюб 27:16-17, Зәбур 48:11, Вәгазьче 2:18

+ 38:8 Зәбур 37:16

+ 38:11 Әюб 13:21

+ 38:13 IV Патшалар 20:5, Зәбур 55:9, I Елъязма 29:15, Зәбур 118:19, Зәбур 118:54

+ 38:14 Әюб 7:19, Әюб 10:21-22
+ 39:3 Зәбур 68:3, Иремия 38:6
+ 39:4 Зәбур 32:3, Зәбур 51:8
+ 39:6 Зәбур 9:2, Зәбур 70:16

+ 39:7 Зәбур 50:18, I Патшалар 15:22, Ишагыйя 50:4, Гыйбриләргә хат 10:5-7

+ 39:9 Зәбур 36:31, Зәбур 118:11
+ 39:13 Зәбур 68:4
+ 39:15 Зәбур 34:4, Иремия 17:18, Зәбур 6:11
+ 39:16 Зәбур 34:25
+ 39:18 Зәбур 85:1, Зәбур 108:22

+ 40:2 Гыйбрәтле сүзләр 14:21, Гыйбрәтле сүзләр 29:7, Зәбур 36:18

+ 40:3 Зәбур 26:12
+ 40:4 Ишагыйя 38:1-8
+ 40:7 Зәбур 11:3
+ 40:10 Яхъя 13:18

+ 40:14 I Елъязма 16:36, Зәбур 71:18, Зәбур 88:53, Зәбур 105:48

+ 41:1 II Елъязма 20:19

+ 41:2 Зәбур 62:1, Зәбур 83:2

+ 41:4 Зәбур 78:10, Зәбур 113:10, Йоил 2:17, Михә 7:10, Зәбур 79:6, Зәбур 101:10, Кайгы җыры 2:18

+ 41:5 Яхәзкыл 46:10

+ 41:6 Зәбур 42:5

+ 41:7 Канун 3:9, Зәбур 17:5, Зәбур 87:8, Юныс 2:4

+ 41:9 Зәбур 62:7, Рәсүлләр 16:25
+ 41:10 Зәбур 17:3, Зәбур 42:2
+ 42:1 Зәбур 7:9
+ 42:2 Зәбур 43:10, Зәбур 41:10
+ 42:3 Зәбур 2:6
+ 42:5 Зәбур 41:6
+ 43:2 Саннар 23:23, Канун 32:7, Зәбур 77:3
+ 43:3 Канун 7:1
+ 43:4 Ешуа 24:12, Саннар 6:25, Зәбур 4:7
+ 43:5 Зәбур 73:12
+ 43:7 I Патшалар 17:47, Зәбур 32:16-17
+ 43:10 Зәбур 42:2, Зәбур 88:39
+ 43:11 Левиләр 26:17, Канун 28:25, Ешуа 7:4
+ 43:12 Левиләр 26:33
+ 43:14 Зәбур 78:4, Даниил 9:16, Михә 6:16
+ 43:15 Канун 28:37
+ 43:20 Әюб 30:29

+ 43:22 I Елъязма 28:9, II Елъязма 6:30, Гыйбрәтле сүзләр 15:11, Рәсүлләр 1:24

+ 43:23 Римлыларга хат 8:36
+ 43:24 Зәбур 34:23, Зәбур 77:65
+ 43:27 Зәбур 24:20
+ 44:1 Зәбур 68:1
+ 44:4 Чыгыш 32:27, Җырлар җыры 3:8
+ 44:7 Гыйбриләргә хат 1:8-9
+ 44:9 Гыйбрәтле сүзләр 7:17

+ 44:10 Яратылыш 10:29, III Патшалар 9:28, I Елъязма 29:4, Әюб 22:24

+ 44:15 Җырлар җыры 1:3
+ 45:1 I Елъязма 15:20-21
+ 45:2 Зәбур 7:2, Канун 4:7, Нахум 1:7
+ 45:4 Зәбур 92:3
+ 45:5 Зәбур 64:10
+ 45:6 Ишагыйя 12:6
+ 45:7 Зәбур 2:1, Амос 1:2, Амос 9:5
+ 45:9 Зәбур 65:5

+ 45:10 Ишагыйя 2:4, Михә 4:3, I Патшалар 2:4, Зәбур 75:4, Яхәзкыл 39:3

+ 46:2 Зәбур 94:1

+ 46:3 Канун 7:21, Зәбур 65:3, Зәбур 75:12, Малахи 1:14

+ 46:4 II Патшалар 22:48

+ 46:8 Даниил 7:14, Даниил 7:27, Убадия 1:21, Зәкәрия 14:9, Лүк 1:33, I Көринтлеләргә хат 15:24, Ачылыш 11:15

+ 46:10 Зәбур 88:19
+ 47:2 I Елъязма 16:25, Зәбур 17:4
+ 47:3 Кайгы җыры 2:15
+ 47:5 Яратылыш 14:1, II Патшалар 10:6
+ 47:7 Ишагыйя 13:8
+ 47:8 III Патшалар 22:48, Яхәзкыл 27:26
+ 47:10 Зәбур 25:3
+ 47:11 Зәбур 112:3
+ 47:12 Зәбур 96:8
+ 48:2 Михә 1:2, Ишагыйя 34:1
+ 48:5 Зәбур 77:2
+ 48:7 Гыйбрәтле сүзләр 11:28

+ 48:8 Әюб 33:24, Әюб 36:18, Маттай 16:26, Марк 8:37

+ 48:10 Зәбур 88:49

+ 48:11 Вәгазьче 2:14-16, Вәгазьче 3:19, Вәгазьче 9:2, Зәбур 38:7, Вәгазьче 2:18

+ 48:13 Вәгазьче 3:18
+ 48:16 Зәбур 15:10, Зәбур 29:4
+ 48:18 Әюб 27:19, I Тимутәйгә хат 6:7
+ 48:20 Әюб 33:30
+ 48:21 Вәгазьче 3:19

+ 49:1 I Елъязма 6:39, I Елъязма 15:17, I Елъязма 25:1, II Елъязма 5:12, Канун 10:17, Зәбур 112:3

+ 49:2 Канун 33:2, Зәбур 79:2, Зәбур 93:1

+ 49:3 Чыгыш 19:16, Левиләр 10:2, Саннар 16:35, III Патшалар 19:11-12

+ 49:4 Канун 4:26, Канун 32:1, Ишагыйя 1:2
+ 49:6 Зәбур 18:2, Зәбур 96:6, Зәбур 57:12
+ 49:7 Зәбур 80:9
+ 49:8 I Патшалар 15:22, Зәбур 39:7
+ 49:10 Ишагыйя 40:16

+ 49:12 Чыгыш 9:29, Әюб 41:3, Зәбур 23:1, Рәсүлләр 17:25

+ 49:14 Зәбур 106:22, Гыйбриләргә хат 13:15, Саннар 30:3, Вәгазьче 5:3, Юныс 2:10

+ 49:15 Зәбур 80:8
+ 49:19 Зәбур 51:4
+ 49:21 Вәгазьче 8:11, Ишагыйя 57:11
+ 49:22 Зәбур 9:18
+ 50:2 II Патшалар 12:1
+ 50:3 Зәбур 24:7, Ишагыйя 43:25

+ 50:4 Левиләр 16:30, I Яхъядан хат 1:7, I Яхъядан хат 1:9

+ 50:5 Зәбур 31:5, Римлыларга хат 7:18
+ 50:6 II Патшалар 12:13, Римлыларга хат 3:4
+ 50:7 Әюб 14:4, Әюб 15:14, Зәбур 57:4
+ 50:9 Ишагыйя 1:18
+ 50:12 Маттай 5:12, Кайгы җыры 5:21
+ 50:16 II Патшалар 11:17, II Патшалар 12:9
+ 50:18 Зәбур 39:7
+ 50:19 Зәбур 33:19
+ 50:20 Зәбур 68:36, Зәбур 146:2
+ 50:21 Зәбур 4:6
+ 51:2 I Патшалар 22:9
+ 51:4 Зәбур 49:19
+ 51:7 Зәбур 26:13
+ 51:8 Зәбур 39:3, Әюб 22:19
+ 51:9 Зәбур 48:7
+ 51:10 Иремия 11:16
• 52:1 Зәбур 13

+ 52:2 Зәбур 9:25, Михә 7:2, Римлыларга хат 3:10-12

+ 52:3 Яратылыш 11:5, Канун 26:15, Зәбур 32:14, Зәбур 101:19

+ 52:4 Әюб 15:16

+ 52:5 Гыйбрәтле сүзләр 30:14, Иремия 10:25, Яхәзкыл 34:3, Михә 3:3

+ 52:6 Левиләр 26:17, Гыйбрәтле сүзләр 28:1
+ 53:1 I Патшалар 23:19, I Патшалар 26:1
+ 53:5 Зәбур 85:14
+ 53:7 Зәбур 142:12

+ 53:9 Зәбур 58:10, Зәбур 91:12, Зәбур 111:8, Зәбур 117:7

+ 54:3 Зәбур 63:1
+ 54:8 Иремия 9:2
+ 54:10 Иремия 6:7, Яхәзкыл 7:23
+ 54:15 Зәбур 41:5

+ 54:16 Саннар 16:30-33, Зәбур 123:3, Гыйбрәтле сүзләр 1:12

+ 54:20 Канун 33:27, Зәбур 89:3, Зәбур 92:2, Хабаккук 1:12

+ 54:21 Зәбур 7:5

+ 54:22 Гыйбрәтле сүзләр 5:3

+ 54:23 Зәбур 36:5, Ишагыйя 46:4, Маттай 11:28-30

+ 54:24 Ачылыш 20:3, Зәбур 5:7, Гыйбрәтле сүзләр 10:27

+ 55:1 I Патшалар 21:13

+ 55:5 Зәбур 117:6, Ишагыйя 51:7, Ишагыйя 51:12, Маттай 10:28

+ 55:7 Зәбур 70:10

+ 55:9 Зәбур 38:13, Чыгыш 32:32, Зәбур 68:29, Зәбур 138:16, Малахи 3:16

+ 55:13 Левиләр 5:4, Саннар 30:3, Канун 23:21, Зәбур 49:14, Зәбур 115:8

+ 55:14 Зәбур 114:8, Әюб 33:30

• 56:1 Зәбур 107:2-6

+ 56:1 Зәбур 57:1, Зәбур 58:1, Зәбур 74:1, I Патшалар 22:1, I Патшалар 24:3, Зәбур 141:1

+ 56:2 Рут 2:12, Зәбур 16:8

+ 56:4 Зәбур 143:5-7

+ 56:5 Зәбур 57:7, Даниил 6:16, Гыйбрәтле сүзләр 12:18, Гыйбрәтле сүзләр 30:14

+ 56:7 Зәбур 7:16
+ 56:8 Зәбур 111:7-8
+ 56:9 Хөкемчеләр 5:12, I Елъязма 15:16
+ 56:11 Зәбур 35:5
+ 57:1 Зәбур 56:1, Зәбур 58:1, Зәбур 74:1
+ 57:4 Зәбур 50:7
+ 57:5 Канун 32:33, Зәбур 139:4, Иремия 8:17
+ 57:7 Әюб 29:17, Зәбур 3:8, Зәбур 56:5
+ 57:9 Әюб 3:16, Вәгазьче 6:3
+ 57:11 Әюб 22:19, Зәбур 67:24
+ 57:12 Зәбур 9:9

+ 58:1 Зәбур 56:1, Зәбур 57:1, Зәбур 74:1, I Патшалар 19:11

+ 58:2 Зәбур 19:1
+ 58:4 Зәбур 9:30, I Патшалар 24:12
+ 58:7 Зәбур 21:17
+ 58:9 Зәбур 2:4, Зәбур 36:13
+ 58:10 Зәбур 9:10
+ 58:11 Зәбур 20:4, Зәбур 53:9
+ 58:12 Яратылыш 15:1
+ 58:13 Гыйбрәтле сүзләр 12:13
+ 58:15 Зәбур 21:17
+ 58:17 Зәбур 17:3
• 59:1 Зәбур 107:7-14
+ 59:1 Зәбур 79:1
+ 59:2 II Патшалар 8:3, II Патшалар 8:13
+ 59:3 Зәбур 79:3
+ 59:5 Ишагыйя 51:17

+ 59:8 Яратылыш 12:6, Яратылыш 33:18, Яратылыш 33:17

+ 59:13 Зәбур 145:3, Иремия 17:5
+ 60:4 Гыйбрәтле сүзләр 18:10
+ 60:5 Зәбур 14:1, Рут 2:12, Зәбур 16:8
+ 60:7 IV Патшалар 20:6, Зәбур 20:5
+ 60:9 Саннар 30:3, Вәгазьче 5:3, Юныс 2:10

+ 61:1 I Елъязма 16:41, I Елъязма 25:1, Зәбур 38:1, Зәбур 76:1

+ 61:3 Зәбур 17:3, Зәбур 29:7

+ 61:5 Гыйбрәтле сүзләр 26:23, Иремия 9:8

+ 61:10 Әюб 7:16, Зәбур 38:6, Зәбур 143:4, Вәгазьче 1:2, Әюб 31:6, Ишагыйя 40:17, Даниил 4:32, Даниил 5:27

+ 61:11 Әюб 31:25, Лүк 12:15

+ 61:12 Ачылыш 19:1

+ 61:13 Чыгыш 34:6, Зәбур 85:5, Әюб 34:11, Гыйбрәтле сүзләр 24:12

+ 62:1 I Патшалар 23:14, II Патшалар 16:14, II Патшалар 17:2, II Патшалар 17:29

+ 62:2 Ишагыйя 26:9, Зәбур 41:2, Зәбур 142:6
+ 62:4 Зәбур 35:8
+ 62:5 Зәбур 103:33

+ 62:7 Зәбур 41:9, Зәбур 149:5, Рәсүлләр 16:25

+ 62:8 Рут 2:12, Зәбур 16:8
+ 62:10 Саннар 16:32-33
+ 62:12 Канун 6:13, Әюб 5:16, Зәбур 106:42
+ 63:2 Зәбур 54:3-4
+ 63:3 Иремия 18:18

+ 63:4 Зәбур 10:2, Зәбур 56:4, Гыйбрәтле сүзләр 12:18, Гыйбрәтле сүзләр 30:14

+ 63:5 Гыйбрәтле сүзләр 1:11, Иремия 5:26
+ 63:6 Әюб 22:13, Зәбур 72:11
+ 63:8 Зәбур 7:13-14, Зәбур 17:15

+ 63:9 Гыйбрәтле сүзләр 12:13, Гыйбрәтле сүзләр 18:7, Вәгазьче 10:12

+ 63:11 Зәбур 7:2, Зәбур 10:1
+ 64:2 Саннар 30:3, Вәгазьче 5:3, Юныс 2:10
+ 64:3 Зәбур 85:9
+ 64:4 Ишагыйя 6:7
+ 64:5 Зәбур 23:4, Зәбур 26:4
+ 64:6 Зәбур 21:28

+ 64:8 Зәбур 88:10, Зәбур 106:29, Юныс 1:15, Маттай 8:26, Ишагыйя 17:12-13

+ 64:10 Левиләр 26:4, Әюб 5:10, Зәбур 45:5
+ 64:13 Ишагыйя 30:23, Йоил 2:22
+ 65:1 Зәбур 97:4, Зәбур 99:1
+ 65:3 Зәбур 46:3, Канун 33:29
+ 65:4 Зәбур 85:9
+ 65:5 Зәбур 45:9
+ 65:6 Чыгыш 14:21-22, Ешуа 3:14-17

+ 65:10 Әюб 23:10, Ишагыйя 1:25, Ишагыйя 48:10, Зәкәрия 13:9, Малахи 3:3, I Петердән хат 1:7

+ 65:11 Яхәзкыл 17:20, Һошея 7:12
+ 65:12 Ишагыйя 43:2
+ 65:13 Саннар 30:3, Вәгазьче 5:3, Юныс 2:10
+ 65:16 Марк 5:19

+ 65:18 Гыйбрәтле сүзләр 15:8, Гыйбрәтле сүзләр 28:9, Ишагыйя 59:2

+ 66:2 Саннар 6:25, Зәбур 4:6
+ 66:3 Титуска хат 2:11
+ 66:5 Зәбур 9:9
+ 66:7 Левиләр 26:4, Зәбур 84:13

+ 67:2 Саннар 10:35, Ишагыйя 33:10, Саннар 10:35

+ 67:3 Зәбур 36:20, Һошея 13:3, Зәбур 96:5, Михә 1:4

+ 67:4 Зәбур 31:11
+ 67:5 Ишагыйя 40:3
+ 67:6 Һошея 14:4, Канун 10:18

+ 67:7 I Патшалар 2:5, Зәбур 112:9, Ишагыйя 61:1

+ 67:8 Чыгыш 13:21
+ 67:9 Чыгыш 19:18, Хөкемчеләр 5:4
+ 67:13 Зәбур 109:5
+ 67:15 Хөкемчеләр 9:48
+ 67:17 Чыгыш 19:18, Зәбур 131:13-14

+ 67:18 IV Патшалар 6:17, Ишагыйя 66:15, Хабаккук 3:8

+ 67:19 Эфеслеләргә хат 4:8

+ 67:20 Зәбур 54:23, Ишагыйя 46:4, Маттай 11:28

+ 67:22 Зәбур 109:6
+ 67:23 Амос 9:3
+ 67:24 Зәбур 57:11
+ 67:28 I Патшалар 9:21
+ 67:29 Зәбур 75:12
+ 67:31 Зәбур 21:13
+ 67:32 Ишагыйя 11:11, Ишагыйя 45:14
+ 67:33 Зәбур 101:22-23

+ 67:34 Зәбур 17:11, Зәбур 103:3, II Патшалар 22:14, Әюб 37:4, Зәбур 17:14, Зәбур 28:3

+ 67:36 Зәбур 28:11
+ 68:1 Зәбур 44:1
+ 68:2 Кайгы җыры 3:54, Юныс 2:4, Юныс 2:6

+ 68:3 Әюб 22:11, Зәбур 17:5, Зәбур 39:3, Зәбур 41:7

+ 68:4 Зәбур 118:82, Ишагыйя 38:14
+ 68:5 Зәбур 34:19, Яхъя 15:25, Зәбур 39:13
+ 68:8 Иремия 15:15
+ 68:9 Әюб 19:13-14
+ 68:10 Яхъя 2:17, Римлыларга хат 15:3
+ 68:15 Иремия 38:6, Зәбур 143:7
+ 68:17 Зәбур 62:4, Зәбур 108:21
+ 68:22 Маттай 27:34, Яхъя 19:28-29
+ 68:23 Зәбур 34:4-8, Зәбур 108:6-15
+ 68:24 Римлыларга хат 11:9-10
+ 68:26 Рәсүлләр 1:20
+ 68:28 Нәхәмия 4:5

+ 68:29 Чыгыш 32:32, Зәбур 55:9, Малахи 3:16, Ачылыш 3:5

+ 68:30 Зәбур 19:2
+ 68:32 Зәбур 49:13
+ 68:35 Зәбур 95:11
+ 68:36 Зәбур 68:36, Зәбур 146:2
+ 68:37 Зәбур 101:29
• 69:1 Зәбур 39:13-17
+ 69:1 Зәбур 37:1
+ 69:3 Зәбур 34:4, Иремия 17:18, Зәбур 6:11
+ 69:4 Зәбур 34:25
+ 69:6 Зәбур 85:1, Зәбур 108:22
• 70:1 Зәбур 30:1-4
+ 70:2 Даниил 9:16
+ 70:3 Зәбур 17:3
+ 70:4 Зәбур 139:2, Зәбур 139:5
+ 70:5 Иремия 14:8, Иремия 17:7
+ 70:6 Зәбур 21:10-11
+ 70:8 Зәбур 34:28
+ 70:10 Зәбур 55:7
+ 70:11 Зәбур 3:3
+ 70:13 Зәбур 34:4, Зәбур 39:15, Иремия 17:18
+ 70:15 Зәбур 39:6

+ 70:19 Зәбур 35:6, Кайгы җыры 3:23, Чыгыш 15:11, Зәбур 34:10

+ 70:20 Һошея 6:2

+ 70:22 Зәбур 32:2

+ 71:1 Зәбур 126:1, Ишагыйя 16:5, Ишагыйя 32:1

+ 71:2 Ишагыйя 9:7, Ишагыйя 11:4, Ишагыйя 32:1

+ 71:4 Гыйбрәтле сүзләр 29:14
+ 71:5 Зәбур 88:37-38
+ 71:6 Канун 32:2
+ 71:7 Зәбур 91:13

+ 71:8 Чыгыш 23:31, III Патшалар 4:21, Зәбур 88:26, Михә 5:4, Зәкәрия 9:10

+ 71:9 Ишагыйя 49:23, Михә 7:17

+ 71:10 Яратылыш 10:4, Юныс 1:3, III Патшалар 10:1, Ишагыйя 43:3, Ишагыйя 45:14

+ 71:11 Ишагыйя 49:23
+ 71:12 Гыйбрәтле сүзләр 31:8
+ 71:14 Зәбур 115:6
+ 71:15 III Патшалар 10:10
+ 71:16 Әюб 5:25
+ 71:17 Зәбур 103:31, Яратылыш 12:3
+ 71:18 Зәбур 135:4

+ 71:19 Саннар 14:21, Ишагыйя 6:3, Ишагыйя 11:9, Хабаккук 2:14, Зәбур 40:14

+ 72:1 Зәбур 31:2, Яхъя 1:47

+ 72:3 Әюб 21:7, Зәбур 36:1, Гыйбрәтле сүзләр 3:31

+ 72:11 Әюб 22:13
+ 72:13 Канун 21:6, Әюб 34:9, Зәбур 25:6
+ 72:17 Зәбур 36:38
+ 72:18 Зәбур 34:6, Иремия 23:12
+ 72:22 Әюб 18:3, Вәгазьче 3:18
+ 72:25 Зәбур 15:2
+ 72:26 Зәбур 15:5, Кайгы җыры 3:24
+ 72:28 Ягъкубтан хат 4:8, Зәбур 117:17

+ 73:1 Зәбур 78:13, Зәбур 94:7, Зәбур 99:3, Яхәзкыл 34:31, Зәкәрия 9:16

+ 73:2 Чыгыш 3:1-2, Чыгыш 19:18

+ 73:4 Кайгы җыры 2:7

+ 73:6 III Патшалар 6:18, IV Патшалар 25:13-17

+ 73:8 Зәбур 82:5

+ 73:9 I Патшалар 3:1, Гыйбрәтле сүзләр 29:18, Амос 8:11

+ 73:11 Кайгы җыры 2:3

+ 73:12 Зәбур 43:5

+ 73:13 Әюб 3:8, Әюб 40:20, Әюб 41:1, Зәбур 103:26, Ишагыйя 27:1

+ 73:15 Чыгыш 17:5-6, Саннар 20:11, Ешуа 3:13
+ 73:16 Зәбур 103:19, Иремия 33:25
+ 73:17 Яратылыш 8:22
+ 73:19 Җырлар җыры 2:14
+ 73:20 Левиләр 26:44, Зәбур 105:45
+ 73:23 Зәбур 64:7
+ 74:1 Зәбур 56:1, Зәбур 57:1, Зәбур 58:1
+ 74:3 Даниил 8:19, Хабаккук 2:3
+ 74:4 Ишагыйя 24:19-20, Әюб 9:7
+ 74:8 I Патшалар 2:7

+ 74:9 Ишагыйя 51:17, Иремия 25:15, Яхәзкыл 23:32-34, Убадия 1:16, Зәкәрия 12:2, Ачылыш 14:10

+ 74:11 Зәбур 100:8

+ 75:3 Зәбур 47:3-4

+ 75:4 I Патшалар 2:4, Зәбур 45:10, Яхәзкыл 39:3

+ 75:6 Иремия 51:39
+ 75:7 Чыгыш 15:1, Чыгыш 15:21
+ 75:8 Йоил 2:11, Нахум 1:6, Ачылыш 6:17

+ 75:12 Саннар 30:3, Вәгазьче 5:3, Юныс 2:10, Зәбур 46:2-3, Зәбур 67:29, Малахи 1:14

+ 76:1 I Елъязма 16:41, I Елъязма 25:1, Зәбур 38:1, Зәбур 61:1

+ 76:3 Зәбур 85:7
+ 76:6 Канун 32:7, Зәбур 142:5
+ 76:12 Зәбур 104:5-6
+ 76:14 Чыгыш 15:11
+ 76:17 Зәбур 113:3, Хабаккук 3:10
+ 76:18 Зәбур 17:14, Зәбур 143:6
+ 76:19 Зәбур 96:4
+ 76:20 Хабаккук 3:15

+ 76:21 Чыгыш 12:50-51, Вәгазьче 12:12, Ишагыйя 63:11, Һошея 12:13

+ 77:2 Зәбур 48:5, Маттай 13:35

+ 77:3 Саннар 23:23, Канун 32:7, Зәбур 43:2

+ 77:4 Әюб 15:18, Канун 4:9, Канун 6:7, Канун 11:19, Канун 32:46

+ 77:5 Канун 31:12-13

+ 77:6 Зәбур 101:19

+ 77:8 Чыгыш 32:9, Иремия 5:23, IV Патшалар 17:14, Зәкәрия 1:4

+ 77:11 Канун 8:14, Зәбур 105:13, Һошея 13:6
+ 77:12 Саннар 13:23, Чыгыш 7, Михә 7:15
+ 77:13 Чыгыш 14:21-22, Чыгыш 15:8
+ 77:14 Чыгыш 13:21-22
+ 77:15 Чыгыш 17:6, Саннар 20:11

+ 77:18 Чыгыш 17:7, Саннар 20:13, Саннар 11:4-6

+ 77:21 Саннар 11:1
+ 77:23 Яратылыш 7:11
+ 77:24 Чыгыш 16:4, Чыгыш 16:14-31
+ 77:27 Чыгыш 16:13, Саннар 11:31
+ 77:29 Саннар 11:20
+ 77:31 Саннар 11:33-34
+ 77:32 Саннар 14:11
+ 77:33 Зәбур 38:6
+ 77:35 Канун 32:4
+ 77:36 Ишагыйя 29:13, Һошея 7:13-14
+ 77:37 Яхәзкыл 20:16
+ 77:38 Чыгыш 34:6, Саннар 14:20
+ 77:39 Яратылыш 6:3
+ 77:40 Ишагыйя 63:10
+ 77:43 Чыгыш 7:3, Зәбур 104:27-36
+ 77:44 Чыгыш 7:17-24
+ 77:45 Чыгыш 8:2-14, Чыгыш 8:21-24
+ 77:46 Чыгыш 10:12-15
+ 77:47 Чыгыш 9:23-25
+ 77:48 Чыгыш 9:19-21
+ 77:49 Чыгыш 12:13, Чыгыш 12:23
+ 77:51 Чыгыш 12:29, Зәбур 134:8
+ 77:52 Зәбур 76:21
+ 77:53 Чыгыш 14:27-28, Чыгыш 15:10
+ 77:54 Чыгыш 15:17
+ 77:55 Ешуа 23:4, Зәбур 134:12
+ 77:56 Хөкемчеләр 2:11-12
+ 77:57 Һошея 7:16
+ 77:58 Канун 31:29, Канун 32:16
+ 77:60 Ешуа 18:1, Хөкемчеләр 18:30
+ 77:62 I Патшалар 4:10
+ 77:64 I Патшалар 4:11, Әюб 27:15

+ 77:65 Зәбур 34:23, Зәбур 43:24, Ишагыйя 42:13

+ 77:68 Яратылыш 49:8, I Елъязма 5:2, I Елъязма 28:4, Зәбур 86:2

+ 77:70 I Патшалар 16:12-13
+ 77:71 II Патшалар 5:2
+ 77:72 III Патшалар 9:4
+ 78:1 Кайгы җыры 1:10
+ 78:2 Канун 28:26
+ 78:3 Иремия 14:16, Сефания 1:17
+ 78:4 Зәбур 43:14, Даниил 9:16, Михә 6:16
+ 78:5 Зәбур 84:6, Зәбур 88:47
+ 78:6 Иремия 10:25, Ачылыш 16:1
+ 78:7 Зәбур 13:4
+ 78:8 Ишагыйя 64:9
+ 78:9 Зәбур 24:11, Иремия 14:7, Лүк 18:13

+ 78:10 Зәбур 41:4, Зәбур 113:10, Йоил 2:17, Михә 7:10, Канун 32:43

+ 78:11 Зәбур 101:21

+ 78:12 Яратылыш 4:15, Левиләр 26:21

+ 78:13 Зәбур 73:1, Яхәзкыл 34:31, Зәкәрия 9:16

+ 79:1 Зәбур 59:1

+ 79:2 Зәбур 76:21, Вәгазьче 12:12, I Патшалар 4:4, II Патшалар 6:2, Зәбур 98:1, Канун 33:2, Зәбур 49:2

+ 79:3 Саннар 2:18-24
+ 79:4 Зәбур 59:3, Саннар 6:25
+ 79:5 Зәбур 88:47, Зәкәрия 1:12
+ 79:6 Зәбур 41:4, Зәбур 101:10
+ 79:8 Саннар 6:25

+ 79:9 Ишагыйя 5:1, Иремия 2:21, Маттай 21:33, Канун 7:1

+ 79:12 Зәбур 71:8
+ 79:13 Зәбур 88:41, Кайгы җыры 2:2
+ 79:15 Ишагыйя 63:15
+ 79:17 IV Патшалар 25:9
+ 79:20 Саннар 6:25
+ 80:1 Зәбур 8:1, Зәбур 83:1
+ 80:4 Левиләр 23:24, Саннар 10:10
+ 80:6 Чыгыш 11:4, Канун 28:49, Иремия 5:15
+ 80:7 Чыгыш 1:11

+ 80:8 Зәбур 49:15, Чыгыш 17:1-7, Саннар 20:2-13

+ 80:9 Зәбур 49:7
+ 80:10 Чыгыш 20:2-3
+ 80:13 Яхәзкыл 20:25
+ 80:14 Канун 5:29, Ишагыйя 48:18
+ 80:17 Канун 32:13-14
+ 81:1 Ишагыйя 3:13

+ 81:2 Левиләр 19:15, Канун 1:17, Гыйбрәтле сүзләр 18:5

+ 81:3 Зәбур 9:39, Иремия 22:3
+ 81:4 Әюб 29:12, Гыйбрәтле сүзләр 24:11
+ 81:5 Зәбур 10:3
+ 81:6 Яхъя 10:34
+ 81:7 Зәбур 48:13, Яхәзкыл 31:14
+ 82:2 Зәбур 27:1
+ 82:4 Нәхәмия 4:8
+ 82:5 Зәбур 73:8, Ешуа 7:9
+ 82:7 Яратылыш 25:12-16, I Елъязма 5:10

+ 82:8 Ешуа 13:5, III Патшалар 15:18, Яхәзкыл 27:9

+ 82:9 IV Патшалар 15:19

+ 82:10 Хөкемчеләр 4:13-15, Хөкемчеләр 7:19-25

+ 82:11 Ешуа 17:11, I Патшалар 28:7, Әюб 20:7
+ 82:12 Хөкемчеләр 7:25, Хөкемчеләр 8:21
+ 82:14 Әюб 13:25, Әюб 21:18
+ 82:15 Ишагыйя 10:16-17

+ 82:16 III Патшалар 19:11, Әюб 9:17, Әюб 38:1

+ 82:19 Чыгыш 6:3
+ 83:1 Зәбур 8:1, Зәбур 80:1
+ 83:3 Зәбур 41:2, Зәбур 62:1
+ 83:4 Зәбур 5:3
+ 83:5 Зәбур 22:6, Зәбур 64:5
+ 83:6 Зәбур 121:1
+ 83:10 Яратылыш 15:1
+ 83:12 Яратылыш 15:1, Малахи 4:2, Лүк 1:78
+ 83:13 Гыйбрәтле сүзләр 16:20
+ 84:3 Зәбур 31:1
+ 84:4 Чыгыш 32:12
+ 84:6 Зәбур 78:5
+ 84:13 Левиләр 26:4, Зәбур 66:6
+ 84:14 Ишагыйя 58:8
+ 85:1 Зәбур 16:1, Зәбур 141:1, Зәбур 39:18
+ 85:4 Зәбур 24:1
+ 85:5 Чыгыш 34:6, Зәбур 144:8
+ 85:7 Зәбур 76:3

+ 85:8 Чыгыш 15:11, Зәбур 34:10, Зәбур 95:4, Зәбур 96:9, Иремия 10:6

+ 85:9 Зәбур 65:4, Ачылыш 15:4
+ 85:10 Канун 6:4, Ишагыйя 37:16
+ 85:11 Зәбур 24:4
+ 85:13 Әюб 33:28, Зәбур 15:10, Ишагыйя 38:17
+ 85:14 Зәбур 53:5
+ 85:15 Чыгыш 34:6
+ 85:16 Зәбур 115:7
+ 85:17 Хөкемчеләр 6:17
+ 86:2 Зәбур 47:2, Ишагыйя 28:16, Зәбур 77:68
+ 86:3 Зәбур 45:5-6
+ 86:5 Зәбур 47:9
+ 86:7 Зәбур 35:9, Яхәзкыл 47:1
+ 87:1 III Патшалар 4:31, I Елъязма 2:6
+ 87:2 Зәбур 21:3, Лүк 18:7
+ 87:4 Зәбур 15:10

+ 87:5 Зәбур 27:1, Зәбур 142:7, Гыйбрәтле сүзләр 1:12

+ 87:6 Ишагыйя 26:14

+ 87:7 Әюб 10:21-22, Зәбур 142:3, Кайгы җыры 3:6

+ 87:8 Зәбур 41:7-8
+ 87:9 Әюб 19:13, Зәбур 30:12, Әюб 30:10
+ 87:11 Зәбур 6:6, Ишагыйя 38:18
+ 87:13 Әюб 10:21-22, Вәгазьче 9:5
+ 87:14 Зәбур 5:4
+ 87:17 Әюб 6:4
+ 87:18 Зәбур 21:17
+ 87:19 Әюб 19:13-14, Зәбур 37:12
+ 88:1 III Патшалар 4:31, I Елъязма 2:6
+ 88:2 Зәбур 100:1
+ 88:5 II Патшалар 7:16, Зәбур 131:11-12

+ 88:6 Зәбур 18:1, Әюб 5:1, Әюб 15:15, Зәкәрия 14:5

+ 88:7 Чыгыш 15:11, Яратылыш 6:2, Әюб 1:6
+ 88:9 Зәбур 34:10
+ 88:10 Әюб 38:11, Зәбур 64:8, Юныс 1:15
+ 88:11 Әюб 9:13, Әюб 26:12, Ишагыйя 51:9
+ 88:12 I Елъязма 29:11, Зәбур 23:1
+ 88:13 Канун 3:9, Хөкемчеләр 4:6
+ 88:15 Зәбур 96:2
+ 88:16 Саннар 6:25, Зәбур 4:7
+ 88:19 Зәбур 46:10

+ 88:20 I Патшалар 13:14, I Патшалар 16:13, Рәсүлләр 13:22

+ 88:24 Зәбур 2:9
+ 88:26 Зәбур 71:8
+ 88:27 Канун 32:15, Зәбур 94:1
+ 88:28 II Патшалар 7:14, III Патшалар 10:22
+ 88:29 Ишагыйя 55:3
+ 88:30 Әюб 14:12
+ 88:33 II Патшалар 7:14
+ 88:34 Иремия 33:21
+ 88:36 Амос 4:2, Гыйбриләргә хат 6:17-18
+ 88:38 Әюб 16:19
+ 88:39 Зәбур 43:10

+ 88:40 Әюб 19:9, Иремия 13:18, Кайгы җыры 5:16

+ 88:41 Кайгы җыры 2:2

+ 88:46 II Патшалар 24:15

+ 88:47 Зәбур 12:1, Зәбур 78:5, Хабаккук 1:2, Зәкәрия 1:12, Зәбур 12:2, Зәбур 78:5

+ 88:48 Әюб 7:7
+ 88:49 Зәбур 48:10
+ 88:53 Зәбур 40:14
+ 89:1 Зәбур 33:1, Эзра 3:2
+ 89:2 Канун 33:27

+ 89:3 Гыйбрәтле сүзләр 8:25, Канун 33:27, Зәбур 92:2, Хабаккук 1:12

+ 89:4 Яратылыш 3:19, Әюб 34:15, Зәбур 102:14, Вәгазьче 3:20, Вәгазьче 12:7

+ 89:5 II Петердән хат 3:8, Зәбур 38:6
+ 89:6 Зәбур 36:2, Ишагыйя 40:6-8
+ 89:8 Иремия 16:17
+ 89:10 Яратылыш 6:3, Яратылыш 47:9
+ 89:12 Вәгазьче 7:2
+ 89:17 Зәбур 127:2
+ 90:1 Зәбур 31:7, Зәбур 120:5
+ 90:2 Зәбур 17:3
+ 90:3 Зәбур 123:7, Гыйбрәтле сүзләр 6:5
+ 90:4 Зәбур 16:8, Зәбур 35:5

+ 90:5 Җырлар җыры 3:8, Әюб 5:19-23, Гыйбрәтле сүзләр 3:23, Гыйбрәтле сүзләр 3:25

+ 90:8 Зәбур 36:34, Зәбур 91:12, Гыйбрәтле сүзләр 29:16

+ 90:9 Канун 33:27, Зәбур 17:3

+ 90:10 Гыйбрәтле сүзләр 12:21

+ 90:12 Гыйбрәтле сүзләр 3:23, Маттай 4:6, Лүк 4:10-11

+ 90:13 Марк 16:18, Лүк 10:19

+ 90:14 Зәбур 21:8-9, Гыйбрәтле сүзләр 8:17, Зәбур 9:11

+ 90:15 Әюб 12:4, Иремия 33:3
+ 90:16 Зәбур 20:5
+ 91:2 Зәбур 146:1
+ 91:6 Зәбур 110:2, Ачылыш 15:3
+ 91:9 Зәбур 92:4

+ 91:11 Зәбур 22:5, Гыйбрәтле сүзләр 27:9, Вәгазьче 9:8

+ 91:12 Зәбур 36:34, Зәбур 59:10, Зәбур 90:8, Гыйбрәтле сүзләр 29:16

+ 91:13 Зәбур 71:7, Гыйбрәтле сүзләр 11:28, Ишагыйя 65:22, Гыйбрәтле сүзләр 11:28

+ 91:14 Зәбур 134:2

+ 91:16 Зәбур 17:2, Яратылыш 18:25, Әюб 34:10

+ 92:1 I Елъязма 16:31, Зәбур 95:10, Зәбур 96:1, Зәбур 98:1, Зәбур 103:1

+ 92:2 Канун 33:27, Зәбур 54:20, Зәбур 89:3, Хабаккук 1:12

+ 92:3 Хабаккук 3:10

+ 92:4 Зәбур 91:9

+ 93:1 Канун 32:35, Канун 32:43, Ишагыйя 35:4, Канун 33:2, Зәбур 49:2

+ 93:2 Ишагыйя 33:10
+ 93:3 Ачылыш 6:10
+ 93:5 Ишагыйя 3:15
+ 93:6 Ишагыйя 10:2
+ 93:7 Әюб 22:13, Сефания 1:12, Малахи 3:14
+ 93:9 Гыйбрәтле сүзләр 20:12

+ 93:10 Әюб 7:16, Зәбур 38:6, Вәгазьче 1:2, I Көринтлеләргә хат 3:20

+ 93:12 Әюб 5:17, Гыйбрәтле сүзләр 3:11-12
+ 93:14 I Патшалар 12:22, Римлыларга хат 11:2
+ 93:17 Зәбур 123:1-3

+ 93:21 Чыгыш 23:7, Гыйбрәтле сүзләр 17:15, Ишагыйя 5:23

+ 93:22 Зәбур 17:3

+ 94:1 Канун 32:15, Зәбур 88:27

+ 94:3 I Патшалар 5:3, II Елъязма 2:5, Зәбур 85:8, Зәбур 134:5

+ 94:5 Яратылыш 1:9-10

+ 94:6 II Елъязма 6:13, Даниил 6:10

+ 94:7 Зәбур 73:1, Яхәзкыл 34:31, Зәкәрия 9:16, Гыйбриләргә хат 3:7-11

+ 94:11 Саннар 14:22-23, Канун 1:35, Канун 12:9, Яхәзкыл 20:15

• 95:1 I Елъязма 16:23-33
+ 95:1 Зәбур 32:3, Ишагыйя 42:10
+ 95:2 Зәбур 99:4
+ 95:3 Зәбур 9:2

+ 95:4 II Патшалар 22:4, Зәбур 17:4, Зәбур 144:3, Чыгыш 18:11

+ 95:5 Ишагыйя 44:24, Иремия 10:12
+ 95:7 Зәбур 28:1
+ 95:9 Зәбур 113:7
+ 95:10 Зәбур 92:1, Зәбур 96:1, Зәбур 98:1

+ 95:11 Ишагыйя 44:23, Ишагыйя 49:13, Зәбур 97:7

+ 95:13 Зәбур 9:9

+ 96:1 Зәбур 92:1, Зәбур 95:10, Зәбур 98:1

+ 96:2 Чыгыш 19:9, Чыгыш 20:21, Зәбур 17:12, Зәбур 88:15

+ 96:3 Зәбур 20:10

+ 96:4 Зәбур 76:19

+ 96:5 Ешуа 3:11, Михә 4:13, Зәкәрия 4:14, Зәкәрия 6:5, Зәбур 67:3, Михә 1:4, Нахум 1:5

+ 96:6 Зәбур 18:2, Зәбур 49:6

+ 96:7 Ишагыйя 42:17, Иремия 10:14, Гыйбриләргә хат 1:6

+ 96:8 Зәбур 47:12

+ 96:9 I Патшалар 5:3, II Елъязма 2:5, Зәбур 85:8

+ 96:10 Гыйбрәтле сүзләр 8:13, Амос 5:15, Римлыларга хат 12:9, Зәбур 30:24, Зәбур 36:28

+ 96:11 Зәбур 26:1, Зәбур 111:4, Гыйбрәтле сүзләр 4:18, Михә 7:8

+ 96:12 Зәбур 31:11

+ 97:1 Зәбур 32:3, Ишагыйя 42:10, Ишагыйя 59:16

+ 97:3 Ишагыйя 52:10
+ 97:4 Зәбур 65:1, Зәбур 99:1
+ 97:6 Саннар 10:10
+ 97:7 Зәбур 95:11
+ 97:8 Ишагыйя 55:12

+ 97:9 Зәбур 95:13, Зәбур 109:6, Ишагыйя 2:4, Ишагыйя 3:13, Йоил 3:12

+ 98:1 Зәбур 92:1, Зәбур 95:10, Зәбур 96:1, Зәбур 79:2

+ 98:2 Зәбур 112:4

+ 98:4 Зәбур 10:7

+ 98:6 Чыгыш 32:11-14, Саннар 16:48, I Патшалар 7:9-10

+ 98:7 Чыгыш 33:9
+ 98:8 Саннар 14:20, Саннар 20:12
+ 98:9 Зәбур 2:6
+ 99:1 Зәбур 65:1, Зәбур 97:4

+ 99:3 III Патшалар 18:39, Зәбур 73:1, Яхәзкыл 34:31, Зәкәрия 9:16

+ 99:4 Зәбур 95:2
+ 99:5 Зәбур 105:1
+ 100:1 Зәбур 88:2
+ 100:2 Зәбур 118:1, III Патшалар 9:4

+ 100:5 Чыгыш 20:16, Гыйбрәтле сүзләр 19:5, Гыйбрәтле сүзләр 6:17, Гыйбрәтле сүзләр 30:13

+ 100:8 Зәбур 74:11

+ 101:1 Зәбур 141:2

+ 101:4 Зәбур 36:20, Әюб 30:30, Кайгы җыры 1:13

+ 101:5 Зәбур 36:2, Әюб 33:20, Зәбур 106:18
+ 101:7 Сефания 2:14
+ 101:9 Ишагыйя 65:15, Иремия 29:22
+ 101:10 Зәбур 41:4, Зәбур 79:6

+ 101:12 I Елъязма 29:15, Әюб 8:9, Әюб 14:2, Зәбур 108:23, Зәбур 143:4

+ 101:13 Зәбур 9:8, Кайгы җыры 5:19, Зәбур 134:13

+ 101:14 Саннар 10:35, Ишагыйя 33:10, Иремия 29:20, Даниил 9:2

+ 101:15 Нәхәмия 4:2
+ 101:16 III Патшалар 8:41
+ 101:17 Ишагыйя 60:1
+ 101:19 Зәбур 21:31, Зәбур 77:6

+ 101:20 Яратылыш 11:5, Канун 26:15, Зәбур 13:2

+ 101:21 Зәбур 78:11
+ 101:22 Зәбур 67:33
+ 101:25 Хабаккук 1:12
+ 101:26 I Патшалар 2:8
+ 101:27 Ишагыйя 51:6, Ачылыш 20:11

+ 101:28 Әюб 36:26, Малахи 3:6, Гыйбриләргә хат 1:10-12, Гыйбриләргә хат 13:8

+ 101:29 Зәбур 68:37, Зәбур 111:2
+ 102:1 Зәбур 103:1, Зәбур 145:1
+ 102:3 Чыгыш 15:26, Чыгыш 34:7
+ 102:4 Зәбур 5:13
+ 102:5 Ишагыйя 40:31
+ 102:8 Чыгыш 34:6

+ 102:9 Ишагыйя 57:16, Иремия 3:5, Кайгы җыры 3:31, Михә 7:18

+ 102:10 Эзра 9:13, Яхәзкыл 20:44
+ 102:11 Зәбур 35:6, Ишагыйя 55:9
+ 102:12 Ишагыйя 43:25
+ 102:13 Малахи 3:17
+ 102:14 Яратылыш 2:7
+ 102:15 Әюб 14:11, Зәбур 89:6
+ 102:16 Әюб 7:10, Әюб 24:24, Зәбур 36:10
+ 102:17 Зәбур 24:6
+ 102:18 Чыгыш 20:6, Канун 7:9
+ 102:19 Зәбур 10:4, Зәбур 92:2
+ 102:20 Зәбур 148:2

+ 103:1 Зәбур 102:1, II Патшалар 7:22, Зәбур 92:1

+ 103:2 Әюб 9:8, Иремия 10:12, Иремия 51:15

+ 103:3 Амос 9:6, Зәбур 17:11

+ 103:4 Зәкәрия 6:5, Яхәзкыл 1:13, Гыйбриләргә хат 1:7

+ 103:5 I Патшалар 2:8, Зәбур 23:2, Гыйбрәтле сүзләр 8:29, Зәбур 118:90, Вәгазьче 1:4

+ 103:7 Әюб 26:11, Зәбур 17:16, Ишагыйя 50:2

+ 103:9 Яратылыш 1:9, Әюб 38:8-11, Зәбур 32:7, Иремия 5:22

+ 103:14 Канун 11:14-15, Зәбур 146:8-9

+ 103:15 Хөкемчеләр 9:13, Гыйбрәтле сүзләр 31:6, Вәгазьче 10:19, Рәсүлләр 14:17

+ 103:18 Әюб 39:1

+ 103:19 Яратылыш 1:14, Зәбур 73:16, Иремия 33:25

+ 103:20 Ишагыйя 45:7
+ 103:21 Әюб 38:39, Йоил 1:20
+ 103:22 Әюб 37:8
+ 103:24 Гыйбрәтле сүзләр 3:19
+ 103:27 Зәбур 135:25
+ 103:28 Зәбур 144:16

+ 103:29 Яратылыш 3:19, Әюб 34:15, Зәбур 89:4, Зәбур 145:4, Вәгазьче 3:20, Вәгазьче 12:7

+ 103:30 Әюб 33:4
+ 103:31 Зәбур 71:17
+ 103:32 Зәбур 143:5
+ 103:33 Зәбур 62:5, Зәбур 145:2
• 104:1 I Елъязма 16:8-22
+ 104:1 Ишагыйя 12:4
+ 104:2 Иремия 21:2
+ 104:4 Зәбур 23:6, Зәбур 26:8
+ 104:5 Зәбур 76:12-13
+ 104:7 Ишагыйя 26:9
+ 104:8 Канун 7:9, Левиләр 26:42
+ 104:9 Яратылыш 17:2, Яратылыш 26:3
+ 104:11 Яратылыш 35:11-12
+ 104:12 Канун 7:7, Канун 26:5
+ 104:14 Яратылыш 12:17, Яратылыш 20:3
+ 104:15 Яратылыш 20:7
+ 104:16 Яратылыш 41:54
+ 104:17 Яратылыш 37:28, Яратылыш 45:5
+ 104:19 Яратылыш 37:7, Яратылыш 41:54
+ 104:20 Яратылыш 41:14
+ 104:21 Яратылыш 41:40
+ 104:23 Яратылыш 46:6
+ 104:24 Чыгыш 1:7, Канун 26:5
+ 104:25 Чыгыш 9:12
+ 104:26 Чыгыш 3:10, Чыгыш 4:14
+ 104:27 Чыгыш 7:3, Зәбур 77:43-51
+ 104:28 Чыгыш 10:21-23
+ 104:29 Чыгыш 7:17-24
+ 104:30 Чыгыш 8:2-14
+ 104:31 Чыгыш 8:16-24
+ 104:32 Чыгыш 9:23-25
+ 104:34 Чыгыш 10:12-15
+ 104:36 Чыгыш 12:29
+ 104:37 Чыгыш 12:35-36
+ 104:38 Чыгыш 12:33
+ 104:39 Чыгыш 13:21-22
+ 104:40 Чыгыш 16:4, Чыгыш 16:14-31
+ 104:41 Чыгыш 17:6, Саннар 20:11
+ 104:42 Яратылыш 15:14
+ 104:43 Яратылыш 15
+ 104:44 Ешуа 24:13

+ 105:1 I Елъязма 16:34, II Елъязма 5:13, II Елъязма 20:21, Эзра 3:11, Иремия 33:11

+ 105:3 Зәбур 14:2
+ 105:6 Эзра 9:7, Иремия 3:25
+ 105:7 Чыгыш 14:11
+ 105:8 Чыгыш 9:16, Чыгыш 14:18

+ 105:9 Чыгыш 15:8, Зәбур 17:16, Чыгыш 14:21-22

+ 105:10 Лүк 1:71
+ 105:11 Чыгыш 14:28
+ 105:12 Чыгыш 14:31
+ 105:13 Канун 8:14, Зәбур 77:11, Һошея 13:6
+ 105:14 Саннар 11:4
+ 105:15 Саннар 11:20, Зәбур 77:29
+ 105:16 Саннар 16:1-3
+ 105:17 Саннар 16:31-32, Саннар 11:6
+ 105:18 Саннар 16:35
+ 105:19 Чыгыш 32:4, Канун 9:8
+ 105:20 Иремия 2:11, Римлыларга хат 1:23

+ 105:21 Канун 8:12-14, Зәбур 77:11, Гыйбрәтле сүзләр 3:12, Һошея 13:6

+ 105:23 Чыгыш 32:10, Канун 9:14
+ 105:24 Саннар 14:2-4
+ 105:27 Саннар 14:30
+ 105:28 Саннар 25:1-5, Һошея 9:10
+ 105:30 Саннар 25:7-8
+ 105:31 Яратылыш 15:6, Саннар 25:10-13
+ 105:32 Чыгыш 17:7, Саннар 20:13
+ 105:33 Саннар 20:10
+ 105:34 Хөкемчеләр 1:21, Хөкемчеләр 1:27-36
+ 105:35 Хөкемчеләр 3:5-6, Һошея 7:8

+ 105:36 Чыгыш 23:33, Хөкемчеләр 2:3, Хөкемчеләр 2:13

+ 105:37 Канун 32:17
+ 105:38 Саннар 35:33
+ 105:41 Хөкемчеләр 2:14
+ 105:42 Хөкемчеләр 4:3
+ 105:43 Хөкемчеләр 2:16
+ 105:44 Хөкемчеләр 3:9, Хөкемчеләр 4:3

+ 105:45 Левиләр 26:42, Зәбур 73:20, Кайгы җыры 3:32

+ 105:46 Эзра 1:1
+ 105:48 I Елъязма 16:35-36, Зәбур 40:14
+ 106:1 Зәбур 105:1

+ 106:2 Зәбур 105:10, Канун 30:3, Ишагыйя 11:12, Иремия 32:37, Яхәзкыл 11:17, Сефания 3:20

+ 106:9 Лүк 1:53

+ 106:10 Әюб 36:7, Ишагыйя 9:2, Ишагыйя 42:7, Ишагыйя 49:9

+ 106:11 Гыйбрәтле сүзләр 1:25
+ 106:12 Зәбур 21:12
+ 106:16 Ишагыйя 45:2
+ 106:18 Әюб 33:20, Зәбур 9:14
+ 106:20 IV Патшалар 20:5
+ 106:22 Зәбур 49:14, Гыйбриләргә хат 13:15
+ 106:25 Юныс 1:4
+ 106:27 Әюб 12:25, Ишагыйя 24:20

+ 106:29 Зәбур 64:8, Зәбур 88:10, Юныс 1:15, Маттай 8:26

+ 106:33 Ишагыйя 50:2

+ 106:34 Яратылыш 19:24-28, Иремия 4:26

+ 106:35 Әюб 38:26, Ишагыйя 35:6, Ишагыйя 41:18

+ 106:38 Яратылыш 12:2, Чыгыш 1:7, Әюб 42:10
+ 106:40 Әюб 12:21, Әюб 12:24
+ 106:41 I Патшалар 2:8, Зәбур 112:7

+ 106:42 Әюб 22:19, Зәбур 118:74, Әюб 5:16, Зәбур 62:12

+ 106:43 Даниил 12:10, Һошея 14:10
• 107:1 Зәбур 56:8-12, Зәбур 59:7-14
+ 107:2 Зәбур 111:7-8
+ 107:3 I Елъязма 15:16
+ 107:5 Зәбур 35:5

+ 107:8 Яратылыш 12:6, Яратылыш 33:18, Яратылыш 33:17

+ 107:13 Зәбур 145:3, Иремия 17:5
+ 108:1 Зәбур 27:1
+ 108:2 Зәбур 51:4
+ 108:3 Зәбур 34:19

+ 108:5 Зәбур 34:12, Гыйбрәтле сүзләр 17:13, Иремия 18:20

+ 108:6 Зәбур 34:4-8, Зәбур 68:23-26
+ 108:7 Гыйбрәтле сүзләр 28:10
+ 108:8 Рәсүлләр 1:20
+ 108:9 Чыгыш 22:24
+ 108:10 Иремия 18:21
+ 108:13 Әюб 18:19, Зәбур 20:11
+ 108:14 Чыгыш 20:5

+ 108:15 Кайгы җыры 1:22, Әюб 18:17, Гыйбрәтле сүзләр 10:7

+ 108:18 Саннар 5:22
+ 108:21 Зәбур 68:17
+ 108:22 Зәбур 39:8
+ 108:23 Зәбур 101:12, Чыгыш 10:19
+ 108:29 Әюб 8:22
+ 108:31 Зәбур 15:8

+ 109:1 Маттай 22:44, Марк 12:36, Лүк 20:42-43, Рәсүлләр 2:34-35, Зәбур 8:7, Марк 16:19, Гыйбриләргә хат 1:13, Гыйбриләргә хат 10:13

+ 109:2 Зәбур 2:6, Зәбур 71:8

+ 109:4 Гыйбриләргә хат 6:17-18, Яратылыш 14:18-20, Гыйбриләргә хат 5:6, Гыйбриләргә хат 7:17, Гыйбриләргә хат 7:21

+ 109:5 Зәбур 67:13
+ 109:6 Зәбур 9:9, Йоил 3:12, Зәбур 67:22
+ 110:1 Зәбур 149:1, Зәбур 137:1
+ 110:2 Зәбур 91:6
+ 110:3 Зәбур 111:3
+ 110:4 Чыгыш 34:6
+ 110:5 Зәбур 104:8
+ 110:9 Лүк 1:68, Зәбур 98:3, Лүк 1:49

+ 110:10 Әюб 28:28, Гыйбрәтле сүзләр 1:7, Гыйбрәтле сүзләр 9:10, Канун 4:6

+ 111:1 Зәбур 1:2, Зәбур 127:1
+ 111:2 Гыйбрәтле сүзләр 11:21
+ 111:3 Зәбур 110:3
+ 111:4 Зәбур 26:1, Зәбур 96:11, Михә 7:8
+ 111:5 Зәбур 36:26
+ 111:6 Гыйбрәтле сүзләр 10:7
+ 111:7 Зәбур 56:8, Зәбур 107:2
+ 111:8 Зәбур 53:9

+ 111:9 Гыйбрәтле сүзләр 11:24-25, Канун 24:13, II Көринтлеләргә хат 9:9

+ 111:10 Әюб 16:9
+ 112:2 Әюб 1:21, Зәбур 113:26
+ 112:3 Зәбур 47:11, Зәбур 49:1, Михә 1:11
+ 112:4 Зәбур 98:2, Зәбур 148:13, Зәбур 8:1
+ 112:5 Зәбур 34:10
+ 112:6 Зәбур 10:4
+ 112:7 I Патшалар 2:8, Зәбур 106:41
+ 112:9 I Патшалар 2:5, Зәбур 67:7
+ 113:1 Чыгыш 12:37

+ 113:3 Чыгыш 14:21-22, Зәбур 76:17, Ешуа 3:13

+ 113:4 Зәбур 28:6
+ 113:7 Зәбур 95:9
+ 113:8 Чыгыш 17:6, Саннар 20:11, Зәбур 77:15

+ 113:10 Зәбур 41:4, Зәбур 78:10, Йоил 2:17, Михә 7:10

+ 113:11 Зәбур 2:4, Зәбур 10:4, Ишагыйя 66:1, Зәбур 134:6

+ 113:12 Зәбур 134:15-18
+ 113:13 Канун 4:28
+ 113:15 Ишагыйя 46:7, Иремия 10:5
+ 113:16 Ишагыйя 44:9
+ 113:18 Яратылыш 15:1
+ 113:22 Ишагыйя 65:23

+ 113:25 Зәбур 6:6, Вәгазьче 9:10, Ишагыйя 38:18

+ 113:26 Зәбур 112:2
+ 114:1 Канун 6:5, Зәбур 17:2
+ 114:3 Зәбур 17:5-6
+ 114:5 Чыгыш 34:6
+ 114:7 Зәбур 12:6
+ 114:8 Зәбур 55:14
+ 114:9 Зәбур 26:13
+ 115:1 II Көринтлеләргә хат 4:13
+ 115:2 Зәбур 61:8
+ 115:3 II Елъязма 32:25

+ 115:5 Саннар 30:3, Зәбур 49:14, Вәгазьче 5:3, Юныс 2:10

+ 115:6 Зәбур 71:14
+ 115:7 Зәбур 85:16
+ 115:8 Зәбур 49:14, Зәбур 55:13
+ 116:1 Римлыларга хат 15:11
+ 116:2 Зәбур 35:6, Ишагыйя 55:9
+ 117:1 Зәбур 105:1
+ 117:5 Зәбур 17:20, Зәбур 30:8

+ 117:6 Зәбур 55:5, Зәбур 55:12, Ишагыйя 51:7, Ишагыйя 51:12, Гыйбриләргә хат 13:6

+ 117:7 Зәбур 53:9
+ 117:8 Зәбур 145:3, Иремия 17:5
+ 117:10 Зәбур 21:13
+ 117:14 Чыгыш 15:2, Ишагыйя 12:2
+ 117:15 Чыгыш 15:6
+ 117:17 Зәбур 72:28, Зәбур 106:22
+ 117:19 Зәбур 23:7, Ишагыйя 26:2
+ 117:20 Ачылыш 21:27

+ 117:22 Ишагыйя 28:16, Зәкәрия 10:4, Маттай 21:42, Марк 12:10, Лүк 20:17, Рәсүлләр 4:11, Эфеслеләргә хат 2:20, I Петердән хат 2:7

+ 117:26 Маттай 21:9, Маттай 23:39, Марк 11:9, Лүк 13:35, Лүк 19:38

+ 117:27 II Патшалар 21:17, IV Патшалар 8:20, Зәбур 17:29

+ 117:29 Зәбур 105:1
+ 118:1 Зәбур 100:2, Зәбур 100:6
+ 118:3 I Яхъядан хат 3:9, I Яхъядан хат 5:18
+ 118:6 Зәбур 118:80
+ 118:8 Зәбур 37:22
+ 118:9 Әюб 13:26, Зәбур 24:7, Иремия 3:25
+ 118:10 II Елъязма 15:2
+ 118:11 Әюб 23:12, Зәбур 36:3, Зәбур 39:9
+ 118:12 Зәбур 26:11
+ 118:13 Канун 6:7
+ 118:14 Гыйбрәтле сүзләр 3:14-15
+ 118:15 Зәбур 24:4
+ 118:19 I Елъязма 29:15, Зәбур 38:13
+ 118:20 Зәбур 41:2
+ 118:21 Канун 27:26, Иремия 11:3

+ 118:23 Зәбур 118:161, Даниил 6:4, Даниил 6:10

+ 118:28 Зәбур 21:15
+ 118:34 Зәбур 118:69
+ 118:36 Гыйбрәтле сүзләр 23:4
+ 118:42 Гыйбрәтле сүзләр 27:11
+ 118:46 Маттай 10:18, Рәсүлләр 26:1
+ 118:47 Зәбур 1:2
+ 118:51 Иремия 20:7, Кайгы җыры 3:14
+ 118:53 Нәхәмия 13:25
+ 118:54 I Елъязма 29:15, Зәбур 38:13
+ 118:57 Зәбур 15:5

+ 118:61 Әюб 18:8-10, Зәбур 139:6, Иремия 18:22

+ 118:62 Зәбур 41:9, Рәсүлләр 16:25
+ 118:64 Зәбур 32:5
+ 118:68 Зәбур 105:1, Марк 10:18
+ 118:69 Зәбур 118:34
+ 118:70 Зәбур 16:10
+ 118:71 Римлыларга хат 8:28
+ 118:72 Зәбур 18:11
+ 118:73 Әюб 10:8, Әюб 31:15
+ 118:74 Зәбур 106:42
+ 118:80 Зәбур 118:6
+ 118:82 Зәбур 68:4, Кайгы җыры 4:17
+ 118:84 Ачылыш 6:10
+ 118:85 Зәбур 7:16, Иремия 18:20
+ 118:89 Ишагыйя 40:8
+ 118:90 Зәбур 103:5, Вәгазьче 1:4
+ 118:91 Иремия 33:25
+ 118:98 Канун 4:6
+ 118:100 Әюб 32:7-9
+ 118:101 Гыйбрәтле сүзләр 1:15
+ 118:103 Зәбур 18:10, Ачылыш 10:9-10

+ 118:105 Гыйбрәтле сүзләр 6:23, II Петердән хат 1:19

+ 118:106 Нәхәмия 10:29

+ 118:110 Әюб 18:8-10, Зәбур 139:6, Иремия 18:22

+ 118:111 Канун 33:4, Иремия 15:16
+ 118:114 Зәбур 31:7, Яратылыш 15:1
+ 118:115 Әюб 21:16, Зәбур 6:9, Маттай 7:23
+ 118:120 Әюб 4:14
+ 118:122 Әюб 17:3
+ 118:123 Зәбур 118:82, Кайгы җыры 4:17
+ 118:127 Зәбур 18:11, Гыйбрәтле сүзләр 8:10
+ 118:130 Зәбур 18:8
+ 118:131 Әюб 29:23
+ 118:135 Саннар 6:25
+ 118:136 Иремия 9:1, Яхәзкыл 9:4

+ 118:140 Зәбур 11:7, Зәбур 17:31, Гыйбрәтле сүзләр 30:5

+ 118:142 Зәбур 18:10
+ 118:147 Зәбур 5:5
+ 118:151 Канун 4:7, Зәбур 144:18
+ 118:154 Кайгы җыры 3:58
+ 118:156 II Патшалар 24:14
+ 118:157 Зәбур 3:2
+ 118:158 Зәбур 138:20
+ 118:160 Яхъя 17:17
+ 118:161 I Патшалар 26:18, Зәбур 118:23
+ 118:162 I Патшалар 30:20, Иремия 15:16
+ 118:166 Яратылыш 49:18

+ 118:168 Әюб 23:10, Зәбур 138:3, Гыйбрәтле сүзләр 5:21, Гыйбриләргә хат 4:13

+ 118:176 Ишагыйя 53:6, Иремия 50:6, I Петердән хат 2:25

+ 119:2 Гыйбрәтле сүзләр 6:17

+ 119:4 Зәбур 139:11, Гыйбрәтле сүзләр 25:22

+ 119:5 Яратылыш 10:2, Яхәзкыл 27:13, Җырлар җыры 1:4, Иремия 49:28-29

+ 120:1 Зәбур 119:1

+ 120:2 Зәбур 123:8

+ 120:3 Гыйбрәтле сүзләр 3:23, Гыйбрәтле сүзләр 3:26

+ 120:5 Зәбур 90:1

+ 120:8 Саннар 6:24, Канун 28:6

+ 121:1 Зәбур 119:1, Ишагыйя 2:3, Зәкәрия 8:21

+ 121:4 Канун 16:16, Зәбур 119:1
+ 121:5 III Патшалар 7:7, II Елъязма 19:8
+ 121:6 Иремия 31:23
+ 121:9 Нәхәмия 2:10, Эстер 10:3

+ 122:1 Зәбур 119:1, Зәбур 10:4, II Елъязма 20:12, Зәбур 24:15

+ 122:3 Нәхәмия 4:4
+ 122:4 Иремия 20:7, Кайгы җыры 3:14
+ 123:1 Зәбур 119:1, Зәбур 128:1, Зәбур 93:17

+ 123:3 Саннар 16:30-33, Зәбур 54:16, Гыйбрәтле сүзләр 1:12

+ 123:4 Әюб 22:11, Зәбур 68:3
+ 123:7 Зәбур 90:3
+ 123:8 Зәбур 120:2
+ 124:1 Зәбур 119:1

+ 124:5 Гыйбрәтле сүзләр 2:15, Зәбур 127:5, Гәләтиялеләргә хат 6:16

+ 125:1 Зәбур 119:1
+ 125:2 Әюб 8:21
+ 125:3 Йоил 2:21
+ 125:6 Зәбур 29:6
+ 126:1 Зәбур 119:1, Зәбур 71:1
+ 126:2 Вәгазьче 8:16, Яратылыш 3:17
+ 126:3 Яратылыш 33:5
+ 127:1 Зәбур 119:1, Зәбур 111:1
+ 127:2 Зәбур 89:17
+ 127:3 Зәбур 143:12
+ 127:5 Зәбур 19:3, Зәбур 133:3
+ 127:6 Зәбур 124:5, Гәләтиялеләргә хат 6:16
+ 128:1 Зәбур 119:1, Зәбур 128:1
+ 128:3 Михә 3:12
+ 128:5 Зәбур 34:4
+ 128:6 IV Патшалар 19:26, Әюб 8:12
+ 128:8 Рут 2:4, Зәбур 117:26
+ 129:1 Зәбур 119:1, Кайгы җыры 3:55

+ 129:2 Нәхәмия 1:6, Нәхәмия 1:11, II Елъязма 6:40

+ 129:4 Әюб 37:24, Ишагыйя 55:7
+ 129:7 Зәбур 130:3
+ 129:8 Зәбур 24:22
+ 130:1 Зәбур 119:1
+ 130:3 Зәбур 129:7
+ 131:1 Зәбур 119:1
+ 131:3 I Елъязма 22:7, Рәсүлләр 7:46
+ 131:7 Зәбур 98:5
+ 131:8 Зәбур 77:61, II Елъязма 6:41
+ 131:9 Әюб 29:14
+ 131:10 II Елъязма 6:42

+ 131:11 Зәбур 88:34-35, Зәбур 109:4, II Патшалар 7:12

+ 131:12 III Патшалар 8:25

+ 131:13 Чыгыш 19:18, Зәбур 67:17, Зәбур 77:68

+ 131:15 Зәбур 147:3, Рут 1:6

+ 131:17 II Патшалар 21:17, IV Патшалар 8:20, Зәбур 17:29

+ 132:1 Зәбур 119:1, Яратылыш 13:8
+ 132:2 Чыгыш 29:7, Левиләр 8:12
+ 132:3 Канун 3:9, Левиләр 25:21, Канун 28:8
+ 133:1 Зәбур 119:1, I Елъязма 9:33
+ 133:2 Зәбур 27:2
+ 133:3 Саннар 6:24, Зәбур 19:3, Зәбур 127:5
+ 134:2 Зәбур 91:14
+ 134:4 Чыгыш 19:5, Канун 7:6

+ 134:5 II Елъязма 2:5, Зәбур 85:8, Зәбур 94:3

+ 134:6 Зәбур 113:11
+ 134:7 Әюб 38:22, Иремия 10:13, Иремия 51:16
+ 134:8 Чыгыш 12:29, Зәбур 77:51
+ 134:9 Канун 6:22
+ 134:10 Зәбур 135:17-20
+ 134:11 Саннар 21:21-35, Ешуа 12:7-24
+ 134:12 Канун 29:8, Ешуа 23:4, Зәбур 77:55
+ 134:13 Зәбур 101:13
+ 134:14 Канун 32:36
+ 134:15 Зәбур 113:12-16
+ 134:16 Канун 4:28
+ 134:17 Иремия 10:14, Хабаккук 2:19
+ 134:18 Ишагыйя 44:9
+ 134:20 Зәбур 21:24
+ 134:21 Зәбур 131:13
+ 135:1 Зәбур 105:1
+ 135:2 Канун 10:17
+ 135:4 Зәбур 71:18
+ 135:5 Гыйбрәтле сүзләр 3:19, Иремия 10:12
+ 135:6 Ишагыйя 44:24
+ 135:7 Яратылыш 1:16-18
+ 135:10 Чыгыш 12:29, Зәбур 77:51
+ 135:11 Чыгыш 12:51
+ 135:13 Чыгыш 14:21-22, Зәбур 77:13
+ 135:15 Чыгыш 14:27
+ 135:16 Чыгыш 15:22
+ 135:17 Зәбур 134:10-12
+ 135:19 Саннар 21:21-26
+ 135:20 Саннар 21:33-35
+ 135:24 Зәбур 105:10
+ 135:25 Зәбур 103:27

+ 136:1 Яхәзкыл 1:1, Яхәзкыл 3:15, Яхәзкыл 10:15

+ 136:5 Даниил 6:10

+ 136:6 Әюб 29:10, Яхәзкыл 3:26

+ 136:7 Ишагыйя 34:5, Иремия 49:7-22, Яхәзкыл 25:12-14, Яхәзкыл 35, Амос 1:11-12, Убадия 1:1-16, Малахи 1:3-4

+ 136:8 Ишагыйя 21:9, Ишагыйя 47:1, Иремия 50:1, Ачылыш 18:6

+ 136:9 IV Патшалар 8:12, Ишагыйя 13:16, Нахум 3:10

+ 137:1 Зәбур 110:1, I Патшалар 5:3, II Елъязма 2:5, Зәбур 85:8

+ 137:2 Зәбур 27:2
+ 137:7 Зәбур 70:20
+ 137:8 Зәбур 105:1
+ 138:1 Иремия 12:3
+ 138:2 IV Патшалар 19:27

+ 138:3 Әюб 23:10, Гыйбрәтле сүзләр 5:21, Гыйбриләргә хат 4:13

+ 138:6 Римлыларга хат 11:33
+ 138:7 Иремия 23:23-24, Юныс 1:3
+ 138:8 Әюб 11:8, Әюб 26:6, Амос 9:2
+ 138:12 Әюб 34:21-22
+ 138:13 Әюб 10:10-11
+ 138:15 Вәгазьче 11:5
+ 138:16 Чыгыш 32:32, Зәбур 55:9, Малахи 3:16
+ 138:17 Зәбур 91:6

+ 138:19 Әюб 4:9, Ишагыйя 11:4, II Тессалуникәлеләргә хат 2:8

+ 138:21 Зәбур 25:5, Зәбур 118:158
+ 138:23 Зәбур 25:2
+ 139:2 Зәбур 70:4
+ 139:4 Зәбур 57:5-6, Римлыларга хат 3:13
+ 139:5 Зәбур 140:9
+ 139:6 Әюб 18:8-10, Иремия 18:22

+ 139:11 Зәбур 10:6, Зәбур 119:4, Гыйбрәтле сүзләр 25:22

+ 139:13 Зәбур 9:5

+ 140:2 Чыгыш 30:7, Ачылыш 5:8, Ачылыш 8:3-4, Чыгыш 29:41

+ 140:3 Зәбур 33:13, Гыйбрәтле сүзләр 13:3, Вәгазьче 12:4

+ 140:5 Гыйбрәтле сүзләр 25:12, Гыйбрәтле сүзләр 27:6

+ 140:6 II Елъязма 25:12

+ 140:7 Ишагыйя 5:14

+ 140:8 II Елъязма 20:12, Зәбур 24:15, Зәбур 122:1-2

+ 140:9 Зәбур 139:5

+ 140:10 Зәбур 7:16

+ 141:1 I Патшалар 22:1, I Патшалар 24:3, Зәбур 56:1

+ 141:2 Зәбур 101:1
+ 141:3 Зәбур 142:4, Зәбур 139:6
+ 141:5 Зәбур 26:13
+ 141:6 Зәбур 17:18
+ 141:7 Ишагыйя 42:7

+ 142:2 Әюб 4:17, Әюб 9:2, Вәгазьче 7:20, Римлыларга хат 3:20, Гәләтиялеләргә хат 2:16

+ 142:3 Зәбур 87:7, Кайгы җыры 3:6
+ 142:5 Канун 32:7, Зәбур 76:6
+ 142:6 Зәбур 41:2, Зәбур 62:2
+ 142:7 Зәбур 27:1, Гыйбрәтле сүзләр 1:12
+ 142:8 Зәбур 24:1
+ 142:10 Нәхәмия 9:20
+ 142:11 Иремия 14:17
+ 142:12 Зәбур 53:7
+ 143:1 Зәбур 17:3, Зәбур 17:35
+ 143:2 Яратылыш 15:1, Зәбур 17:3
+ 143:3 Әюб 7:17, Зәбур 8:5

+ 143:4 Әюб 7:16, Зәбур 38:6-7, Зәбур 61:10, Вәгазьче 1:2, I Елъязма 29:15, Әюб 14:2, Зәбур 101:12

+ 143:5 II Патшалар 22:10, Зәбур 17:10, Ишагыйя 64:1, Зәбур 103:32

+ 143:6 Зәбур 76:18
+ 143:7 Зәбур 68:15
+ 143:8 Зәбур 11:3
+ 143:9 Зәбур 32:3, Ишагыйя 42:10
+ 143:10 Зәбур 17:51
+ 143:12 Зәбур 127:3
+ 143:14 Ишагыйя 3:25, Иремия 14:2
+ 143:15 Зәбур 32:12

+ 144:3 II Патшалар 22:4, Зәбур 17:4, Зәбур 47:2, Әюб 5:9, Әюб 9:10

+ 144:6 Зәбур 77:4

+ 144:8 Чыгыш 34:6, Зәбур 85:5

+ 144:13 Зәбур 9:37, Зәбур 101:13, Кайгы җыры 5:19

+ 144:14 Зәбур 145:8, Лүк 13:11-13
+ 144:15 Зәбур 103:27
+ 144:16 Зәбур 103:14, Зәбур 103:28
+ 144:18 Канун 4:7
+ 144:19 Гыйбрәтле сүзләр 10:24
+ 145:1 Зәбур 102:1, Зәбур 103:1
+ 145:2 Зәбур 103:33
+ 145:3 Зәбур 117:8, Иремия 17:5
+ 145:4 Зәбур 103:29, Ишагыйя 2:22

+ 145:7 Зәбур 102:6, Зәбур 106:9, Ишагыйя 61:1

+ 145:8 Маттай 9:28-30, Зәбур 144:14, Лүк 13:11-13

+ 145:9 Чыгыш 22:21, Канун 10:18
+ 145:10 Чыгыш 15:18, Зәбур 9:35
+ 146:1 Зәбур 91:2

+ 146:2 Зәбур 50:20, Зәбур 68:36, Канун 30:3, Иремия 32:37, Яхәзкыл 34:13

+ 146:3 Канун 32:39
+ 146:4 Ишагыйя 40:26
+ 146:5 Ишагыйя 40:28
+ 146:7 I Елъязма 15:16
+ 146:8 Канун 11:14, Әюб 5:10
+ 146:9 Әюб 38:41
+ 146:10 Зәбур 32:17
+ 146:11 Зәбур 32:18
+ 147:2 Нәхәмия 7:3
+ 147:3 Зәбур 131:15
+ 147:5 Әюб 37:6, Әюб 38:29
+ 147:9 Канун 7:6, Амос 3:2, Канун 4:8
+ 148:1 Маттай 21:9, Лүк 2:14, Лүк 19:38
+ 148:2 Зәбур 102:20
+ 148:4 Канун 10:14, Яратылыш 1:7
+ 148:5 Зәбур 32:6, Гыйбриләргә хат 11:3
+ 148:6 Әюб 14:15, Зәбур 103:9
+ 148:7 Яратылыш 1:21
+ 148:8 Әюб 37:6
+ 148:13 Зәбур 8:2-3, Зәбур 112:4

+ 149:1 Зәбур 32:3, Ишагыйя 42:10, Зәбур 110:1

+ 149:5 Зәбур 62:7

+ 149:9 Ишагыйя 65:6

+ 150:1 I Елъязма 15:16, II Елъязма 5:12, Яратылыш 1:6-8

+ 150:3 Зәбур 97:6, Зәбур 32:2, Зәбур 70:22
+ 150:4 Чыгыш 15:20
+ 150:5 I Елъязма 15:19

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/TTR/TTR/Изге-Язма__Tran.azw3

Сүзлек

Сүзлек

1. А
2. Ә
3. Б
4. В
5. Г
6. Д
7. Җ
8. З
9. И
10. Й
11. К
12. Л
13. М
14. О
15. Ө
16. П
17. Р
18. С
19. Т
20. У
21. Ү
22. Ф
23. Х
24. Һ
25. Ч
26. Ш
27. Э
28. Ю
29. Я

Шартлы кыскартмалар:

к. – карагыз
гр. – грек телендә
рус. – рус телендә
яһ. – яһүд телендә
б. э. к. – безнең эрага кадәр
б. э. – безнең эраның

Адәм Углы

Арамей телендә бу сүз тезмәсе «кеше» дигәнне аңлата һәм беренче тапкыр «Даниил», 7:13-14 тә очрый. Инҗилдән билгеле булганча, Гайсә Мәсих Үзен Адәм Углы дип атый. («Марк», 8:31; «Рәсүлләр», 7:55-56.)

Аклау

Инҗилдәге мәгънәсе: Гайсә Мәсихнең үлеп терелүе аша Аллаһы Тәгалә кешеләрнең гөнаһларын кичерә, аларны гаепсез һәм Үзе алдында хак дип саный. Гайсә Мәсихкә иман китергән кешене генә Аллаһы аклый. («Римлыларга хат», 1:17; 3:28.)

К. Тәкъвалык, Хаклык.

Аллаһы (яһ. Эл, Элоһим)

Бердәнбер, кодрәтле, күк белән җирне бар кылучы, һәрбер җан иясен хөкемгә тартучы, Үзенә буйсынмаучыларны түбәнсетүче, тугрыларга мәрхәмәт күрсәтүче, Гайсә Мәсихкә иман китерүчеләргә мәңгелек тормыш бүләк итүче Зат.

Аллаһы Бәрәне

Тәүратта телгә алынган Муса кануны нигезендә, Исраилнең һәр кешесе Котылу бәйрәмендә Аллаһыга корбан итеп бәрән китерергә тиеш булган. Шушы гамәлләре белән алар Аллаһы ярдәмендә Мисыр коллыгыннан котылуларын билгеләгәннәр. «Аллаһы Бәрәне» – Гайсә Мәсихнең Инҗилдәге исемнәренең берсе. Бу исем Гайсә Мәсихнең кешеләр кылган гөнаһ өчен Аллаһы тарафыннан корбан ителүен аңлата. («Яхъя», 1:29; «I Көринтлеләргә хат», 5:7; «Ачылыш», 5.)

К. Котылу бәйрәме.

Аллаһы сандыгы

К. Килешү сандыгы.

Аллаһыга таба борылу

Кылган гөнаһлар өчен тәүбә итеп, гөнаһлы тормышны калдырып, Аллаһы юлына басу.

К. Тәүбә итү.

Аллаһы йорты

Аллаһы хөрмәтенә корбан китерү һәм Аңа гыйбадәт кылу өчен Иерусалимдә төзелгән бина. Исраилиләр ышанганча, бу бина Аллаһының торагы булган, шуңа күрә аны Аллаһы йорты дип атаганнар. Аллаһы йортында ике бүлмә – Изге һәм Иң изге бүлмә булган. Иң изге бүлмәгә елга бер тапкыр, махсус гыйбадәт кылу өчен, баш рухани гына керә алган. Бүлмәләрне зур пәрдә аерып торган. Гайсә Мәсих алдан әйткәнчә («Лүк», 21:5-6), б. э. беренче гасырында Аллаһы йорты римлылар тарафыннан җимерелгән.

Аллаһы Патшалыгы

Инҗилдә әлеге төшенчә Аллаһының хакимлеген аңлата. Гайсә Мәсих Аллаһы Патшалыгы турында Үзенең вәгазьләрендә сөйли («Марк», 1:15; «Лүк», 17:20-21). Ул кылган могҗизалар әлеге Патшалыкның якынлашып килүен ачык чагылдыра. Бу Патшалыкның рухи асылы Гайсә Мәсихкә иман итү аша ачыла. Җирдә Аллаһы Патшалыгы Гайсә Мәсих икенче тапкыр килгәннән соң урнашачак.

Аллаһының изге кешесе

К. Изге.

Арам

Исраил патшалыгыннан көньякта, Фойникә иленнән көнчыгышта урнашкан дәүләт, ил. Иң зур шәһәрләренең берсе Дәмәшкъ булган. Арамиләр еш кына исраилиләргә каршы сугыш алып барганнар. Безнең эрага берничә гасыр кала греклар бу илне Сүрия дип атый башлый, һәм бу исем бүгенге көндә дә саклана.

Арамей теле

Борынгы яһүд һәм гарәп телләренә кардәш тел. Гайсә Мәсих заманында яһүдиләр, нигездә, арамей телендә сөйләшкәннәр.

Ата (Аллаһыга карата)

Гайсә Мәсих Аллаһыны «Атам» дип атый («Марк», 14:36), шуның белән ата һәм бала арасында нинди мөнәсәбәтләр булса, Аллаһы белән Үзе арасында нәкъ шундый мөнәсәбәтнең барлыгын күрсәтә. Гайсә Мәсихкә иман китергән кеше дә Аллаһы белән әнә шундый мөнәсәбәткә керә һәм шуңа күрә Аллаһыны «Атам» дип атый ала.

Аширә

Диңгез алиһәсе, күк патшабикәсе; Фойникә һәм Арам халыклары аны «анабыз алиһә», «илаһлар анасы» дип атаган. Тәүраттан билгеле булганча, Исраил халкы, әледән-әле Аширәгә табынып, Аллаһыга хыянәт итә торган булган.

Ашторет

Мәҗүсиләрнең мәхәббәт, уңдырышлылык һәм сугыш алиһәсе; фойникәлеләр, арамиләр, пелештиләр һәм кайбер башка халыклар табынган «Җир патшабикәсе», илаһ Багалның хатыны.

Ашшур

Хәзерге Гыйракның төньяк өлешендә ике мең ел дәвамында, б. э. к. 621 нче елга кадәр яшәгән борынгы көчле империя. Башкаласы Ниневә булган. Б. э. к. 722 нче елда ашшурлылар Төньяк, ягъни Исраил патшалыгын яулап алып бик күп исраилиләрне әсир итеп үз илләренә алып китәләр, алар урынына Исраилгә Ашшур империясенә буйсынган халыкларны ирексезләп күчерәләр. Тора-бара ул халыклар әсирлеккә китмәгән исраилиләр белән никахлаша башлыйлар. Ашшурлылар шулай ук Көньяк, ягъни Яһүдә патшалыгына да һөҗүм итеп карыйлар, әмма уңышка ирешмиләр. Соңыннан Ниневә, Аллаһы каргышына дучар булып, баскынчылар тарафыннан нигезенә кадәр җимерелә. («IV Патшалар», 18:9–19:36; «Нахум», 1–3.)

Әгрип (Әгрип II)

Һируд Әгрип I угылы. Б. э. 53–93 нче елларында Фәләстин җирендәге берничә өлкәнең идарәчесе. («Рәсүлләр», 25:13-26.)

Бабил (рус. Вавилон)

Хәзерге Гыйракның көньяк өлешендә б. э. к. 539 нчы елга кадәр яшәгән борынгы көчле империя. Бабил империясе Исраил халкының явыз дошманы булган. Б. э. к. 586 нчы елда бабиллеләр Көньяк, ягъни Яһүдә патшалыгын яулап алалар һәм халыкның күбесен әсирлеккә куып алып китәләр. Инҗилдә «Бабил» сүзе явызлык патшалыгын аңлата.

Багал

Кәнганиләр ышанганча, яңгыр һәм давыллар алып килүче, җирне уңдырышлы итүче илаһ («III Патшалар», 18:18-19; «Иремия», 19:4-5; «Римлыларга хат», 11:4.)

Бердәмлек (гр. экклесиа)

Бу сүз Инҗилдә ике мәгънәдә кулланыла:

1) Гайсә Мәсихкә иман итүчеләр җыены;

2) җир йөзендәге барлык мәсихчеләр (Гайсә Мәсихкә ышанучылар).

Боерыклар сандыгы

К. Килешү сандыгы.

Вакыт хисабы

Инҗил буенча, иртәнге сәгать алтыдан кичке сәгать алтыга кадәр – көн, кичке алтыдан төнге уникегә кадәр – кич, төнге уникедән иртәнге алтыга кадәр төн саналган. Мәсәлән, «беренче сәгать» – иртәнге алты белән җиде арасына, «тугызынчы сәгать» көндезге ике белән өч арасына туры килгән.

Гаеп йолу корбаны

Әлеге корбан, гөнаһ йолу корбаны кебек үк, Аллаһыга яки якыннарыңа каршы кылынган гөнаһтан арыну, шулай ук дини мәгънәдә нәҗеслектән пакьләнү өчен китерелгән. Моннан тыш, китергән зыянны гаепле кеше артыгы белән капларга тиеш булган. («Левиләр», 5:2-13.)

Гәлиләя

Пелешет (Фәләстин) җирендәге төбәк. Гайсә Мәсих яшәгән чорда анда күбесенчә чит халыкларның нәсел варислары гомер иткән, һәм яһүдиләр аларны бик үк өнәп бетермәгән. Гайсә Мәсих бу төбәктә байтак кына яшәгән һәм Үзенең мәсихлек хезмәтен башкарган.

Гөнаһ

Белә торып яки белмичә, Аллаһы тарафыннан билгеләнгән Канун тәртипләрен бозу, Аллаһыны тыңламау һәм Аңа буйсынмау.

Гөнаһ йолу корбаны

Исраил халкы өчен иң мөһим шушы төр корбан тулаем яндыру корбаны кебегрәк китерелгән, әмма мәзбәхтә малның симез-майлы өлеше генә, калганы исә торак урыннан читтә яндырылган. Әлеге корбан Аллаһыга яки якыннарыңа каршы кылынган гөнаһтан арыну, шулай ук дини мәгънәдә нәҗеслектән пакьләнү өчен китерелгән. («Левиләр», 4:2-35.)

Гөнаһ йолу көне (яһ. йом-киппур)

Чатырлар бәйрәменнән алданрак уздырыла торган, көз башына туры килгән бу көндә исраилиләр эшләмәгән, ураза тоткан. Үзләренең һәм халыкның гөнаһларын йолу, Аллаһы чатырын һәм шундагы мәзбәхне пакьләндерү өчен, руханилар тиешле корбаннарны китергәннәр. («Левиләр», 16, 23:26-32; «Саннар», 29:7-11.)

Грек теле

Гайсә Мәсих заманында Урта диңгез буендагы илләрдә аралашу теле булган. Инҗил грек телендә язылган.

Гыйбадәтханә (гр. синагога)

Инҗилдә әлеге сүз яһүдиләр яшәгән шәһәрләрдәге гыйбадәтханәне аңлата. Анда Аллаһы сүзен өйрәткәннәр, Тәүратны укыганнар, дога кылганнар.

Дан

Гомумән әйткәндә, «Аллаһының даны», «Раббының шөһрәте» дигән төшенчә Аллаһының чиксез хакимлеген һәм мәһабәтлелеген аңлата. Тәүраттан мәгълүм булганча, кайбер очракларда Аллаһының даны исраилиләргә якты нур, ут-ялкын, төтен рәвешендә күренгән. Гайсәнең тормышы, Ул тудырган могҗизалар, бигрәк тә Аның хачтагы үлеме һәм үлгәннән соң терелүе – болар барысы да Аллаһы Углының даны турында сөйли.

Җинаять

Тәүрат һәм Инҗил китапларында «җинаять» сүзе «гөнаһ»ның синонимы буларак кулланыла һәм Аллаһы канунына буйсынмауны аңлата.

Зәбур

Нигездә, Исраил патшасы Давыт тарафыннан иҗат ителгән мәдхияләр, Аллаһыны данлаучы жырлар, ялвару-догалар тупланмасы, Иске Гаһеднең зур бер өлеше.

Иблис (гр. диаболос)

Аллаһының дошманы, явыз рухлар башлыгы, кешеләрне вәсвәсәгә салучы рухи зат («Әюб», 1:6-12; «Маттай», 4:1-11). «Иблис» сүзе татар теленә – гарәп теленнән, ә аның синонимы «шайтан» (яһ. сатан) яһүд теленнән кергән.

Изге

«Изге» сүзенең мәгънәсе: «аерып алынган». Инҗилдә Гайсә Мәсихкә иман китергән кешеләрне «изге» дип атыйлар, чөнки Аллаһы аларны, тәкъва тормыш алып барсыннар өчен, бу гөнаһлы дөньядан аерып ала.

Изге Рух

Ягъни Аллаһы Рухы. Борынгы яһүд һәм грек телләрендә «рух» сүзенең төп мәгънәсе – «сулыш», «җил». Инҗилдән билгеле булганча, Гайсә Мәсихкә иман китергән кеше Изге Рухны кабул итә. Изге Рух ул – Гайсә Мәсихнең өйрәткәннәрен кешеләргә җиткерүче. («Яхъя», 14:15-17, 26.)

Изге Рух белән сугарылу

Изге Рух белән сугарылган иман итүче кеше Изге Рухтан көч-куәт, зирәклек, Аллаһы хезмәтен башкару өчен нинди дә булса сәләт кабул итә. «Рәсүлләрнең эшләре» дигән китапның икенче бүлегендә Гайсәнең шәкертләренә Изге Рухның беренче тапкыр иңүе тасвирлана; бу хәл Илленче көн бәйрәмендә була («Рәсүлләр», 2:1-4).

К. Илленче көн бәйрәме.

Изге чатыр

Аллаһы йорты төзелгәнче, исраилиләр шул чатырда Аллаһыга корбан китергәннәр һәм гыйбадәт кылганнар («Чыгыш», 25:8, 22; «Рәсүлләр», 7:44; «Гыйбриләргә хат», 13:10).

Изге Язма

Иске Гаһед җыентыгына кергән китаплар Инҗилдә «Изге язмалар» дип атала.

Икмәк бүләге

Аллаһы уңыш үстерергә мөмкинлек биргән өчен Аңа рәхмәт йөзеннән китерелә торган корбан-бүләк. Ул зәйтүн мае вә хуш исле тәмләткечләр кушылган чи яки кыздырылган ашлыктан, оннан йә күмәчтән гыйбарәт булган. Аның бер өлеше яндырылып, калганы руханиларга бирелгән. («Левиләр», 2:1-16.)

Илленче көн бәйрәме

Котылу бәйрәменнән соң илленче көнгә туры килә. Аның икенче исеме – «Уңыш бәйрәме». Ул көнне рәхмәт йөзеннән Аллаһыга яңа уңыштан икмәк бүләге һәм башка төр корбаннар китергәннәр. Гайсә Мәсихнең шәкертләренә Изге Рух шушы бәйрәм көнендә иңгән, һәм бу хәл очраклы булмаган: Илленче көн бәйрәме уңыш җыеп бетерүне төгәлләгән кебек, Изге Рухның иңүе дә Гайсә Мәсихнең җирдәге хезмәте төгәлләнүне белдерә. («Чыгыш», 23:16; «Левиләр», 23:15-16; «Канун», 16:9-12.)

Иман итүче

Гайсә Мәсихкә иман китереп, Аллаһы тарафыннан гөнаһлары кичерелгән кеше.

Иман итүчеләр бердәмлеге

К. Бердәмлек.

Инҗил

Б. э. I гасырының икенче яртысында борынгы грек телендә иҗат ителгән, Гайсә Мәсихнең тормышы һәм тәгълиматы турындагы хикәяләрдән һәм хатлардан торган тупланма.

Иске Гаһед

Озак еллар дәвамында (б. э. к. XV – I гасырларда) төрле кешеләр тарафыннан язылган, соңыннан бер җыентыкка тупланган китаплар.

К. Тәүрат.

Исраил

1) Ягъкуб пәйгамбәрнең икенче исеме («Яратылыш», 32:22-32);

2) Исраил (Ягъкуб) токымы, исраилиләр. Ягъкуб угылларының саны буенча, Исраил халкы унике ыругка бүленгән;

3) Рәхабгам хакимлек иткән чорда Исраил патшалыгы икегә бүленгәннән соң барлыкка килгән Төньяк патшалык (ә Яһүдә – Көньяк патшалык).

Йолып алу

Тиешле түләү кертеп коллыктан, авыр хәлдән коткаруны аңлата. Инҗилдә язылганча, кешелекне гөнаһ хакимлегеннән азат итәр өчен түләнгән бәя – Гайсә Мәсихнең корбан булып үлүе.

Йөзем изгеч

Йөзем изү өчен ташны чокып ясалган чокыр («Хөкемчеләр», 6:11; «Иремия», 48:33).

Кайгы киеме

К. Тупас тукыма.

Кайсар

Рим императорларын шулай атаганнар.

Калкулык / Калку җир

Кәнганиләрнең гыйбадәт кыла торган яки потханәләре урнашкан урын. Анда, алиһә Аширәгә багышлап, махсус баганалар утыртканнар, корбан китергәннәр, елның билгеле бер вакытында, җирнең уңдырышлылыгын арттыру сылтавы белән, фахишәлек кылганнар. Гадәттә, калкулыклар түбәҗирләрдә, әмма кайвакыт киң ябалдашлы агачлар астында һәм үзәннәрдә урнашкан булган. Андый гамәлләрне өнәмәвен Аллаһы Үзенең пәйгамбәрләре аша әйтә килгән («Левиләр», 26:30; «III Патшалар», 3:2-4; «IV Патшалар», 23:1-28; «Иремия», 7:31). Баштарак Аллаһыга багышланган корбаннарны исраилиләр калку җирләрдә китерә торган булганнар, әмма соңыннан Аңа корбан китерү Иерусалимдәге Аллаһы йортында гына рөхсәт ителгән («I Патшалар», 9:12-25).

Кальга

Шәһәр эчендәге ныгытылган махсус урын, бина («II Патшалар», 5:17; «Зәбур», 36:39; «Амос», 2:5).

Камышлы диңгез

Бу атама – борынгы яһүд теленнән сүзгә-сүз тәрҗемә. Кайсы сулык турында сүз барганын әйтүе авыр. Камышлы диңгез Сүәеш яки Акаба култыгы булырга мөмкин, дип фаразлана. Инҗилдә Камышлы диңгез Кызыл диңгез дип тә бирелә («Чыгыш», 10:19; «Хөкемчеләр», 11:16; «I Көринтлеләргә хат», 10:1). Мисыр фиргавененнән качкан чакта, Исраил халкы шушы диңгезне кичеп чыга («Чыгыш», 13:18; 15:4, 22).

Канун

Аллаһының Исраил халкына биргән Кануны. «Канун» дигәндә, Муса аркылы бирелгән «Ун боерык (әмер)» яисә тулысынча Тәүрат китабы күздә тотыла. Нәсыйхәт һәм кагыйдәләр җыентыгы буларак, Канун Аллаһының Үз халкына карата булган теләген, Исраил халкының ничек яшәргә тиешлеген күрсәтә.

Канунчы / Канун белгече

Канун текстына үзгәртүләр кертмичә, аны күчереп язу, өйрәнү һәм өйрәтү, Канун кагыйдәләренең үтәлешен күзәтү алар җаваплылыгында булган. Гайсә Мәсих заманында Канун белгечләре яһүдиләргә Тәүрат китабында язылганнарны аңлата торган булган. «Иске Гаһед»тә телгә алынган Эзра кәтип, канун белгече вазифасын башкарган. («Эзра», 7:6; «Нәхәмия», 8:2.)

Кәнган

1) Нух пәйгамбәр оныкларының берсе («Яратылыш», 9:18);

2) Фәләстин җиренең борынгы атамасы («Яратылыш», 12:5; «Чыгыш», 6:4; «Ешуа», 5:12).

Кәтип

К. Канунчы.

Керубимнәр

Аллаһы хезмәтендәге рухи затлар, Гадән бакчасының сакчылары («Яратылыш», 3:24). Әлеге затларның алтыннан коелган сыннары Раббының Килешү сандыгы өстенә куелган булган («Чыгыш», 25:18-22).

Килданиләр

Бабил патшалыгында яшәгән һәм күпмедер вакытлар дәвамында хакимлекне үз кулында тоткан халыкларның берсе. «Иске Гаһед»тә бу сүз еш кына бөтен Бабил халкының атамасы буларак кулланыла. («Иремия», 24:5; 25:12; 50:10; 51:24.)

Килешү

«Иске Гаһед» (ягъни Иске килешү) һәм «Яңа Гаһед» китапларында телгә алынган килешүләр, Аллаһы белән кешеләр арасында төзелгән булып, Исраил халкы тарихында зур әһәмияткә ия. Ибраһим пәйгамбәр («Яратылыш», 15), Нух пәйгамбәр («Яратылыш», 9:8-17), Синай тавында Муса пәйгамбәр аша Исраил халкы белән («Чыгыш», 19:24), Давыт патша белән («II Патшалар», 7) Аллаһы төзегән килешүләр, Исраил халкы белән Аллаһы төзегән («Иремия», 31:27-37) һәм Гайсә Мәсихнең үлеме белән расланган яңа килешү («Марк», 14:24; «I Көринтлеләргә хат», 11:25) аеруча мөһимнәрдән санала.

Килешү сандыгы

Агачтан ясалган, алтын белән тышланган, капкачына керубим сыннары куелган әлеге сандык Аллаһының исраилиләр арасында булуын гәүдәләндергән. Сандыкта Аллаһының «Ун боерыгы» язылган таш такталар сакланган. Сандык – Изге чатырның, ә Аллаһы йорты төзелгәннән соң аның Иң изге бүлмәсендә торган. («Чыгыш», 25:10-22; «Гыйбриләргә хат», 9:4; «Ачылыш», 11:19.)

Кирмән

К. Кальга.

Корбан

Кылган гөнаһларыннан чистарыну өчен, исраилиләр мәзбәхтә корбан итеп үгез, сарык, кәҗә яисә күгәрчен яндырганнар, Аллаһыны мактау, Аңа рәхмәтләр әйтү йөзеннән бүләкләр (он, икмәк, шәраб, май) китергәннәр. Корбан китерү тәртипләре Тәүратта күрсәтелгән. Инҗилдән билгеле булганча, кешелекнең барлык гөнаһларын кичерү өчен Аллаһы Тәгалә Үзе китергән бердәнбер корбан – Гайсә Мәсих.

Коткаручы

Гайсә Мәсихне Аллаһы бар халыклар өчен Коткаручы иткән («Рәсүлләр», 5:31). Гайсә Мәсих – кешеләрне гөнаһ коллыгыннан һәм Аллаһы тарафыннан җәзага тартылудан коткаручы.

Котылу бәйрәме (гр. пасха)

Аллаһы әмере нигезендә, әлеге бәйрәмне исраилиләр Мисыр коллыгыннан котылуны искә алып билгеләп үткәннәр. Бәйрәм алды көнне һәр гаилә корбанга бәрән китерергә тиеш булган. Гайсә Мәсих, Аллаһы бәрәне буларак, нәкъ Котылу бәйрәмендә корбан ителә, һәм шуннан соң бәйрәм, икенче төсмер алып, гөнаһлардан котылуны аңлата башлый. («Чыгыш», 12:14-20.)

Кулларны кую

Символик хәрәкәт, дини йола. Инҗилдән күренгәнчә, кеше башына кулларны түбәндәге очракларда куйганнар:

1) фатиха биргәндә («Маттай», 19:13, 15);

2) Бердәмлектәге хезмәткә багышлаганда («Рәсүлләр», 6:6; 13:3);

3) дога кылып, Аллаһыдан көч-сәләт сораганда («I Тимутәйгә хат», 4:14; «II Тимутәйгә хат», 1:6);

4) Изге Рухны кабул итү өчен дога кылганда («Рәсүлләр», 8:17; 19:6);

5) авыру-зәхмәтләрдән савыктырганда («Марк», 6:5; «Лүк», 4:40; 13:13; «Рәсүлләр», 28:8).

Кулъязма төргәге

Көпшә сыман итеп төрелгән, озынча юка күн кисәгеннән яки папирустан эшләнгән китап.

Күкләр Патшалыгы

К. Аллаһы Патшалыгы.

Ладан

Көньяк Гарәбстанда үсә торган куаклардан алынган кыйммәтле хуш исле сумала. Аны Аллаһы йортында мәзбәхтә көйрәткәннәр һәм кайбер корбаннарга кушып яндырганнар. Шушы китапның кайбер урыннарында «ладан» сүзе «хуш исле сумала» дип бирелә.

Май сөртү

Ниндидер үзенчәлекле хезмәткә (патша, рухани һәм кайбер очракта пәйгамбәр хезмәтенә) багышлау билгесе итеп кешенең башына хуш исле майлар катнашмасы сөртә торган булганнар («I Патшалар», 10:1; «Чыгыш», 29:7; «Левиләр», 8:12; «III Патшалар», 19:16).

К. Мәсих.

Мәаб

1) Лут пәйгамбәрнең углы;

2) Мәабның токымы, мәабиләр. Тугандаш саналган исраилиләр белән әлеге мәҗүси кавем дошмани мөнәсәбәттә булган («Канун», 23:3-4; «Хөкемчеләр», 3:12-14). «Рут» китабында Рут исемле мәаби бер хатынның, үз илен ташлап, Исраил җиренә күчеп килүе һәм шунда кияүгә чыгуы турында әйтелә; Рут – Давыт патшаның ерак әбисе.

Мәзбәх

Корбан китерү өчен таштан, туфрактан йә тимердән ясалган махсус урын-корылма; русчасы: алтарь, жертвенник. Муса пәйгамбәр чорыннан башлап, мәзбәх (төгәлрәк әйткәндә, корбанлык малны яндыра торган бакыр мәзбәх һәм хуш исле сумала-майлар көйрәтү мәзбәхе) бары тик Изге чатырда, соңыннан Аллаһы йортында гына булган. Корбан китерү хезмәтен бары тик руханилар гына башкарган.

Мәрхәмәт

Әлеге татар сүзе Тәүратта яһүдләрнең «хесед» («тугры мәхәббәт»), ә Инҗилдә грекларның «харис» («игелек күрсәтү») сүзе өчен кулланылды.

Мәсих (гр. Христос)

Гайсә титулларының берсе. Бу сүзнең мәгънәсе: «май сөртелгән» (яһ. Машиах). Исраилгә патша билгеләгәндә, руханилар патшаның башына хуш исле майлар катнашмасы сөртә торган булганнар, шушылай итеп алар әлеге затның Аллаһы тарафыннан сайланган булуын күрсәткәннәр. Гайсәнең Мәсих дигән атамасы Аның дөньяны гөнаһ хакимлегеннән коткару өчен Аллаһы тарафыннан сайланган Зат булуын аңлата.

Мәсихчеләр

Гайсә Мәсихкә иман китереп, Аллаһы тарафыннан гөнаһлары кичерелгән кешеләр, Мәсихнең иярченнәре. Әлеге исем беренче тапкыр Инҗилдәге «Рәсүлләрнең эшләре» (11:26) дигән китапта очрый.

Мәҗүсиләр

Пот-сыннарга табынучы халыклар. Инҗилдә хикәяләнгәнчә, Гайсә Мәсихнең үлеп терелүе мәҗүсиләр белән яһүдиләр арасындагы киртәне җимерә.

Мирра

Көньяк Гарәбстан һәм Африкада үсә торган куаклардан алынган кыйммәтле хуш исле сумала. Аны Аллаһы чатырындагы савытларны изгеләштергәндә, руханиларны хезмәткә багышлаганда, шулай ук хушбуй ясау һәм, антисептик буларак, мәетләрне бәлзәмләү өчен кулланганнар. Гайсә Мәсих тугач, Аның янына килгән йолдызчылар алтын вә ладан белән бергә бүләккә мирра да алып килгәннәр («Маттай», 2:1-12).

Очрашу чатыры

К. Изге чатыр.

Өлкәннәр

Нәсел-ыругның иң абруйлы, иң хөрмәтле вәкилләре. Алар хөкем чыгару, катлаулы булмаган дәгъваларны хәл итү кебек эшләр башкарган («Чыгыш», 3:16; «Канун», 19:12; «Рут», 4:2-11). Мәсихчеләр бердәмлегендә «өлкәннәр» дип җитәкчелек итүчеләрне атаганнар («I Тимутәйгә хат», 5:17; «Титуска хат», 1:5-9).

Пакь, чиста булу (булмау)

Тәүратта әлеге сүзләр, гадәттә, дини мәгънәдә кулланыла. Хәрәм малның итен ашаган, махау белән авыручыга яисә мәеткә орынган кеше үзенең пакьлеген җуйган дип саналган. Андый кеше, пакьләнер өчен, корбан китерергә, үзен һәм өс киемен юарга тиеш булган, аның өстенә шулай ук һүссөп үләнен манып махсус әзерләнгән су да сипкәннәр. («Левиләр», 7:19; 10:10; 13:12-13; «Саннар», 19:17-19; «Канун», 14:3-21.)

Пәйгамбәрләр

Гадәттә, Аллаһы тарафыннан сайланып, Аңардан кабул иткән сүзләрне кешеләргә җиткерүчеләр, әмма алар бер-берсеннән нык аерылганнар. Мәсәлән, Исраил тарихындагы тәүге пәйгамбәрләр (Ильяс пәйгамбәр кебек гаиптән хәбәр бирүчеләр) еш кына төркем-төркем булып йөргәннәр; кайвакыт аларның «пәйгамбәрлекләре» чамадан тыш хискә бирелеп Аллаһыны данлаудан гыйбарәт булган («I Патшалар», 10:10). Шемуил пәйгамбәр исә хөкемче вазифасын башкарган. Ә соңрак яшәгән пәйгамбәрләр (мәсәлән, Иремия, Ишагыйя) кешеләргә Аллаһыдан иңгән күренешләрне җиткерә торган булганнар.

Пелешет

Әлеге сүз – борынгы яһүд теленнән транскрипция. «Иске Гаһед»тә телгә алынган Пелешет иле Урта диңгезнең көньяк-көнчыгыш ярларында урнашкан булган. Б. э. башында греклар Пелешет сүзен «Палестинэ» («Фәләстин») дип үзгәрткәннәр.

Пелештиләр

Пелешет халкы.

К. Пелешет.

Раббы

Яһүд телендәге «Яһвә» сүзе (Аллаһының Үз исеме, «бар булу» фигыле белән бәйле) «Иске Гаһед»нең әлеге басмасында «Раббы» дип бирелә. «Яһвә» исемен кычкырып әйтергә ярамаганлыктан, тора-бара аның урынына «Адонай» (Хуҗам) сүзен куллана башлаганнар. Грек телендә язылган Инҗилдә «Яһвә» һәм «Адонай» исемнәре «Кюриос» (Раббы, Хуҗам) дип тәрҗемә ителгән, һәм шушы сүз Аллаһыга карата да, Гайсә Мәсихкә карата да кулланыла.

К. Хаким.

Раббы йорты

К. Аллаһы йорты.

Раббының көне / Раббы көне

Раббы хөкем итәргә киләчәк көн. Ул көнне Аллаһы бөтен дөньяны Гайсә Мәсих аша хөкем итәчәк. Бу көн «кыямәт көне» дип тә атала. («Маттай», 24:43; 25:31-46; «Лүк», 17:24.)

Рәсүл (гр. апостолос)

Әлеге сүзнең мәгънәсе: «җибәрелгән кеше». Гайсәнең беренче тапкыр сайлап алынган унике шәкерте – беренче рәсүлләр. Гайсә Мәсих, Үз исеменнән сөйләргә вәкаләт биреп, Аллаһы хезмәтен башкарыр өчен аларны халык арасына юллаган.

Рим

Гайсә Мәсих җирдә яшәгән чорда күп илләрне, шул исәптән Исраилне яулап алган зур империя. Башкаласы да Рим дип аталган.

Рухани

Аллаһы йортында хезмәт итүче. Руханиларның төп вазифасы кешеләр алып килгән малны Аллаһыга корбанга китерүдән гыйбарәт булган. Аллаһы әмере нигезендә, исраилиләрдә Һарун нәселе генә рухани булып хезмәт иткән.

Саддукейлар

Гайсә Мәсих заманындагы яһүдиләрдә, нигездә, руханилардан һәм Иерусалим аксөякләреннән торган дини фирка. Фарисейлардан аермалы буларак, алар үлеп терелүгә, фәрештәләрнең һәм явыз рухларның барлыгына ышанмаганнар, Тәүратны, ягъни Муса пәйгамбәрнең биш китабын гына Аллаһы сүзе итеп таныганнар.

Самарея

Б. э. к. 885–874 нче елларда хакимлек иткән Омри патша заманыннан башлап, Төньяк патшалыкның, ягъни Исраил патшалыгының башкаласы. Кайвакыт тулаем Төньяк патшалыкны да Самарея дип атыйлар. («III Патшалар», 13:32; 16:23-24; «IV Патшалар», 17:24.)

Сикомор

Фикус семьялыгыннан булган каты, нык агач. Инҗирнекеннән кайтышрак җимешләре ярлылар азыгы саналган. Сикомор агачы төзелештә дә кулланылган.

Синай тавы

Урта диңгездән көньякта урнашкан Синай ярымутравындагы тау. Аллаһы бу тауда Муса пәйгамбәр аркылы Исраил халкына Үзенең «Ун боерыгын» биргән һәм алар белән килешү төзегән. («Чыгыш», 19–20; 24; 34.)

Сөннәткә утырту

Аллаһы Тәгалә, Ибраһим пәйгамбәр белән төзеген килешүнең билгесе итеп, Ибраһимга үзен, аның йортындагы һәр ир затын һәм киләчәктә Исраилдә туачак һәр ир баланы сөннәткә утыртырга кушкан («Яратылыш», 17:9-14).

К. Килешү.

Сөннәтсезләр

Бу сүз, гадәттә, мәҗүси халыкларга карата кулланылган. Аллаһы юлыннан йөрмәүчеләр турында сүз барганда, Тәүратта «йөрәкләре сөннәтләнмәгән», «колаклары сөннәтләнмәгән» һ. б. ш. гыйбарәләр дә очрый. («Левиләр», 26:41; «Хөкемчеләр», 14:3; «I Патшалар», 14:6.)

Стан

Юлга чыккан гаскәр яки кешеләр төркеме, чатырлар корып, вакытлыча туктаган урын, туктаулык («Чыгыш», 16:13; «I Патшалар», 4:3-4).

Суга чумдыру йоласы

Инҗилдә суга чумдыру йоласының ике төре турында сүз бара:

1) Яхъя пәйгамбәр тарафыннан чумдырылу – гөнаһлардан тәүбә итүне, гөнаһ кылмаска карар кылып, үзеңне Аллаһы Тәгаләгә багышлауны аңлата. Инҗилнең беренче дүрт китабында шундый чумдыру турында сүз бара («Маттай», 3:1-6);

2) Гайсә Мәсих үлеп терелгәннән соң, суга чумдыру йоласының мәгънәсе тирәнәя, киңәя: Гайсә үлеп терелгән кебек, кеше дә, гөнаһлы тормыш өчен үлеп, тәкъва тормыш өчен терелә («Көлессәйлеләргә хат», 2:12).

Сугыш арбасы

Яу кырында, ә кайвакыт йөк ташу өчен кулланылган ике тәгәрмәчле арба.

Су җыю чокыры

Яңгыр суларын җыю өчен ясалган чокыр. Андый коеларны зур чокыр казып, төбенә һәм ян-якларына таш түшәп, измә белән сылап яисә кыяны чокып эшләгәннәр. Кое авызын тар итеп ясап, аны капкач белән томалаганнар. («Канун», 6:11; «Иремия», 38:7-8.)

Татулык корбаны

Аллаһы белән татулыкны саклау һәм Аның белән дөрес мөнәсәбәттә булу өчен китерелгән корбан. Чалынган малның бер өлешен мәзбәхтә яндырганнар, калган өлешен корбан китергән кеше үзе, аның гаиләсе һәм рухани ашаган. («Левиләр», 3:1-17; «III Патшалар», 9:25.)

Тәкъвалык

Аллаһыга тугрылык саклап, Аның сүзе буенча яшәүне аңлата.

К. Хаклык / Хак булу, Аклау.

Тәүбә итү

Гөнаһның гөнаһ икәнен аңлап, кешенең үз теләге белән гөнаһлы тормыштан баш тартуы, кылган гөнаһлары өчен үкенүе һәм гөнаһ эшләмәскә карар кылуы.

К. Аллаһыга таба борылу.

Тәүрат (яһ. тора)

Әлеге сүз «канун, нәсыйхәт, үгет» дигәнне аңлата. «Иске Гаһед»нең беренче биш китабын, ә кайвакыт бөтен «Иске Гаһед»не Тәүрат дип атыйлар.

К. Иске Гаһед.

Төргәк / Төргәкле китап

К. Кулъязма төргәге.

Төче күмәч бәйрәме

Исраилиләрдә Котылу бәйрәменнән соң үткәрелгән һәм җиде көн дәвам иткән бәйрәм. Ул көннәрдә төче камырдан пешерелгән ризык кына ашаганнар. Мисырдан киткән чакта камыр куярга вакыт булмаганлыктан, исраилиләр, Аллаһы әмерен үтәп, юлга ипине төче камырдан пешергәннәр. («Чыгыш», 12:17-20; 23:15.)

Тулаем яндыру корбаны

Бу – корбанның махсус төре, чөнки чалынган малны тулысынча мәзбәхтә яндырганнар. Башка төр корбаннарны китергәндә исә, аларның кайбер өлешләрен генә яндырып, калганын ашаганнар. Тулаем яндырылган корбанның төтене, күккә күтәрелеп, Аллаһының күңелен хушландыра дип саналган. («Яратылыш», 8:20; 22:2 һ. б.; «Левиләр», 1:2-17.)

Туммим һәм Урим

К. Урим һәм туммим.

Тупас тукыма

Тупас тукымага кешеләр кайгы яки үкенү билгесе итеп төренгәннәр. Андый вакытларда алар еш кына башларына көл сипкәннәр яисә көлгә утырганнар. («Нәхәмия», 9:1; «Даниил», 9:3; «Маттай», 11:21.)

Ураза тоту

Аллаһы ризалыгы өчен күпмедер вакыт яки күпмедер көннәр бөтенләй ризык ашамау. Ул көнне (көннәрне) Аллаһыдан мәрхәмәт һәм ярдәм сорап дога кылалар. («Маттай», 4:2; «Лүк», 18:12; «Рәсүлләр», 13:2-3.)

Урим һәм туммим / Урим

Баш руханиның күкрәкчәсендә сакланган ташлар. Аллаһының ихтыярын белер өчен шулар ярдәмендә жирәбә салганнар, дип фаразлана. («Чыгыш», 28:30; «Левиләр», 8:8; «Канун», 33:8.)

Үлеләр дөньясы / Үлеләр аймагы

Тәүрат язылган заманнарда үлеләр дөньясы җир астында урнашкан, дип фаразланган. Ләкин ул хәзерге дин гыйлемендәге «тәмуг» төшенчәсе белән бер үк нәрсә түгел. Үлеләр дөньясына кешеләр вафат булганнан соң киткәннәр. Өлкән яшькә җиткәч, «ата-бабаларга кушылу» яхшы дип саналган. («Яратылыш», 37:25; 42:38; «Зәбур», 6:6; «Ишагыйя», 38:18; «Яхәзкыл», 32:18.)

Фарисейлар

Гайсә Мәсих заманында яһүдиләрдә дини фиркаларның берсе. Фарисейлар Муса канунын һәм гасырлар дәвамында шуңа өстәлеп килгән кагыйдәләрне төгәл үтәүне алга сөргәннәр.

Фарсы

Бабил патшалыгы таркалганнан соң (б. э. к. 539 нче елда) шул җирләрдә үсеп-көчәеп киткән империя. Ул, Исраилне дә кертеп, Грециядән алып Мисырга һәм Үзәк Азиягә кадәр булган барлык җирләрне яулап алган. Кайвакыт аны Мадай-Фарсы империясе дип атаганнар, чөнки Мадай өлкәсе б. э. к. 550 нче елда Фарсы империясе составына кергән. («Эстер», 1:19; «Даниил», 6:8, 12, 15.)

Фатихалау

Аллаһының кемгәдер мәрхәмәт, нинди дә булса игелек күрсәтүе («Гыйбриләргә хат», 6:14) яки кемнеңдер икенче берәүгә Аллаһыдан мәрхәмәт, нинди дә булса игелек күрсәтүне соравы («Римлыларга хат», 12:14).

Фәрештә

Аллаһыга хезмәт итүче һәм кешеләргә ярдәм итүче рухи зат. Әлеге сүзнең төп мәгънәсе – «хәбәрче»; пәйда булганда, фәрештәләр, гадәттә, Аллаһыдан хәбәр алып килгәннәр.

Фиргавен

Борынгы Мисыр патшаларын шулай атаганнар.

Фойникә

Тәүрат һәм Инҗилдә телгә алынган борынгы патшалык хәзерге Ливан җирләрендә урнашкан булган. Сур белән Сидун патшалыкның иң зур шәһәрләреннән саналган.

Хаким (яһ. Адонай, гр. Кюриос)

Яһүд һәм грек телләрендә бу сүз «нәрсәнеңдер яки кемнеңдер хуҗасы» дигән мәгънәне аңлата. Элек хатын-кыз – үзенең иренә, хезмәтчеләр һәм коллар хуҗаларына шулай мөрәҗәгать иткәннәр. Бу сүз белән Аллаһыга мөрәҗәгать иткәндә, Аның кешелек дөньясына, бөтен матди һәм рухи дөньяга Хуҗа булуы аерып күрсәтелә. Инҗилдә Хаким сүзе Гайсә Мәсихкә карата еш кулланыла.

К. Раббы.

Хаклык / Хак булу (гр. дикайосуне)

1) Аллаһының һәрвакыт хаклы, гадел, тугры булуы («Римлыларга хат», 3:25-26; «II Петердән хат», 1:1);

2) кешенең Аллаһы белән дөрес мөнәсәбәттә булуы («II Тимутәйгә хат», 4:8). Хаклык, хак булу, тәкъвалык, аклау дигән сүзләрнең тамыры грек телендә бер үк.

К. Тәкъвалык, Аклау.

Хач

Гайсә Мәсих яшәгән чорда кешеләрне җәзалап үтерү өчен кулланылган җайланма; ул бер-берсенә турыпочмаклап кагылган ике бүрәнәдән гыйбарәт булган. Татарча аны шулай ук «тәре» дип тә атыйлар. Хачка кадаклану бик авыр һәм хурлыклы җәза саналган. Җәмгыять өчен куркыныч тудырган җинаятьчеләрне Рим хөкемчеләре, гадәттә, шундый төр җәзага тарта торган булган.

Хөкемдарлык таягы

Патшаның хакимлек көчен белдерә торган билге («Яратылыш», 49:10; «Эстер», 4:11; «Зәбур», 44:7; 59:9).

Хуҗа-Хаким

К. Хаким.

Һируд

1) Бөек Һируд: б. э. к. 37–4 нче елларда бөтен Фәләстин җире өстеннән идарә иткән Яһүдия патшасы. Гайсә Мәсих шул чорда туган.

2) Һируд Антипас, Бөек Һирудның угылы. Б. э. к. 4 нче елдан башлап б. э. 39 нчы елына кадәр Гәлиләя өлкәсенең идарәчесе.

3) Һируд Әгрип I, Бөек Һирудның оныгы. Б. э. 41–44 нче елларында Фәләстин җирендәге берничә өлкәнең идарәчесе. Тарихка ул мәсихчеләрне эзәрлекләүче буларак та кереп калган. («Рәсүлләр», 12:1-5.)

Һүссөп

Исраил руханилары пакьләү йоласын башкарганда һүссөп үләнен корбан малы канына яисә махсус әзерләнгән суга манып кеше яки әйбер өстенә сипкәннәр («Чыгыш», 12:22; «Саннар», 19:18; «Яхъя», 19:29; «Гыйбриләргә хат», 9:19).

Чатырлар бәйрәме (яһ. суккот)

Исраил халкының, кырык ел буена чүлдә йөреп (Мисыр коллыгыннан котылганнан соң, Кәнган җиренә юл тотканда), чатырларда яшәвенә багышланган әлеге бәйрәм көз башына туры килгән. Җиде көн дәвам иткән бәйрәм вакытында кешеләр агач ботакларыннан ясалган чатырларда яшәгән. («Левиләр», 23:33-36, 39-43; «Саннар», 29:12-34; «Канун», 16:13-15.)

Шайтан

К. Иблис.

Шакшы рух

К. Явыз рух.

Шаһитлык чатыры

К. Изге чатыр.

Шәһәр капкасы

Борынгы шәһәрләр, гадәттә, калын дивар белән уратып алынган булган. Капка янындагы ачык мәйдан төрле җыеннар, очрашулар, сәүдә өчен иң кулай урын саналган. («Рут», 4:1-12.)

Шәраб бүләге

Гадәттә, икмәк бүләге белән бергә китерелгән. Ул, Аллаһы йортындагы иртәнге һәм кичке корбаннарның, шулай ук тулаем яндыру һәм татулык корбаннарының бер өлеше буларак, Аллаһыга багышланган. Аны мәзбәх өстенә койганнар. («Чыгыш», 29:40-41; «Саннар», 28:7.)

Шефела

Тау итәге Шефела – Урта диңгез ярлары белән Яһүдә таулары арасындагы җирләр. Әлеге басманың кайбер урыннарында «үзән» дип бирелә. Элек Шефела сикомор урманнарына бай булган.

Шимбә көн

Яһүдиләрдә атнаның җиденче көне. Дөньяны яратканнан соң, Аллаһы шимбәне ял көне буларак махсус аерып куйган. Шуңа күрә бу көнне яһүдиләргә эшләү катгый тыела. («Яратылыш», 2:2-3; «Чыгыш», 20:8-11.)

Шөһрәт

К. Дан.

Эдом

1) Исхак пәйгамбәр углы Эсауның икенче исеме («Яратылыш», 25:30);

2) Эсау токымы, ягъни эдомиләр яшәгән, Үле диңгездән көньякта һәм көньяк-көнчыгышта урнашкан ил. Эдом җирләрен башкача Сәгыйрь дип тә атаганнар.

Эфод

1) Раббыга гыйбадәт кылганда баш рухани кия торган, затлы тукымадан тегелеп, күкрәкне һәм арканы каплап торган өс киеме («Чыгыш», 28:6; «Левиләр», 8:6-7);

2) гыйбадәт кылганда руханилар кия торган җитен өс киеме («I Патшалар», 22:18; «I Елъязма», 15:27).

Югары киңәшмә

Яһүдиләрнең Хөкем шурасы. Ул җитмеш кешедән: руханилардан, канун белгечләреннән, аксөякләрдән торган. Киңәшмәдә, башлыча, дини мәсьәләләр каралган. Әлеге оешма шулай ук Рим хакимияте алдында үз халкының вәкиле дә булган.

Явыз рух

Иблискә хезмәт итүче, аның ихтыярын башкаручы рухи зат (җен).

Яхшы хәбәр (гр. эуаггелион)

Гайсә Мәсих тараткан Яхшы хәбәр Аллаһы Патшалыгының якынлашып килүе турында. Гайсә Мәсих үледән терелеп күккә ашканнан соң рәсүлләр тараткан Яхшы хәбәрнең мәгънәсе: дөнья гөнаһлары өчен Гайсә Мәсих корбан ителгәннән соң Аңа иман китерүче барлык кешеләр Аллаһы белән татулаша. («Маттай», 4:23; «Рәсүлләр», 10:36.) Инҗил җыентыгын «Яхшы хәбәр» дип тә атыйлар; Маттай, Марк, Лүк, Яхъя бәян иткән «Яхшы хәбәр»ләр Гайсә Мәсихнең кылган гамәлләре, вәгазьләре, Аның җәза алуы, үлеме һәм яңадан терелүе турында сөйли.

Яһүд теле

«Иске Гаһед» китаплары, нигездә, борынгы яһүд (гыйбрани) телендә язылган. Яһүд һәм арамей телләре – кардәш телләр. Бабил коллыгы чорыннан (б. э. к. VI гасырдан) борынгы яһүд телен арамей теле кысрыклый башлаган. Гайсә Мәсих заманында яһүдиләр инде арамей телендә сөйләшкәннәр, ә борынгы яһүд теле Изге Язмалар теле буларак сакланган.

Яһүдә

1) Ягъкубның углы, унике ыруг башлыгының берсе (Давыт патша һәм Гайсә Мәсих – Яһүдә ыругыннан);

2) Яһүдә токымы, яһүдиләр яшәгән ил, Исраилнең Көньяк патшалыгы.

Яңа ай бәйрәме

Исраилиләрдә айның беренче көне. Кешеләр ял итә, гыйбадәт кыла, җыйнаулашып корбан китерә торган көн. («Саннар», 28:11-15.)

Яңа Гаһед

К. Инҗил.

Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре

Китапларның тулы һәм кыскартылган исемнәре

Иске Гаһед

Яратылыш | Яратылыш
Чыгыш | Чыгыш
Левиләр | Левиләр
Саннар | Саннар
Канун | Канун
Нун углы Ешуа | Ешуа
Хөкемчеләр | Хөкемчеләр
Рут | Рут
Патшалар (беренче китап) | I Патшалар
Патшалар (икенче китап) | II Патшалар
Патшалар (өченче китап) | III Патшалар
Патшалар (дүртенче китап) | IV Патшалар
Елъязма (беренче китап) | I Елъязма
Елъязма (икенче китап) | II Елъязма
Эзра | Эзра
Нәхәмия | Нәхәмия
Эстер | Эстер
Әюб | Әюб
Зәбур | Зәбур
Сөләйман патшаның гыйбрәтле сүзләре | Гыйбрәтле сүзләр
Вәгазьче | Вәгазьче
Җырлар җыры | Җырлар җыры
Ишагыйя пәйгамбәр | Ишагыйя
Иремия пәйгамбәр | Иремия
Кайгы җыры | Кайгы җыры
Яхәзкыл пәйгамбәр | Яхәзкыл
Даниил пәйгамбәр | Даниил
Һошея пәйгамбәр | Һошея
Йоил пәйгамбәр | Йоил
Амос пәйгамбәр | Амос
Убадия пәйгамбәр | Убадия
Юныс пәйгамбәр | Юныс
Михә пәйгамбәр | Михә
Нахум пәйгамбәр | Нахум
Хабаккук пәйгамбәр | Хабаккук
Сефания пәйгамбәр | Сефания
Хәггәй пәйгамбәр | Хәггәй
Зәкәрия пәйгамбәр | Зәкәрия
Малахи пәйгамбәр | Малахи

Яңа Гаһед

Маттай бәян иткән Яхшы хәбәр | Маттай
Марк бәян иткән Яхшы хәбәр | Марк
Лүк бәян иткән Яхшы хәбәр | Лүк
Яхъя бәян иткән Яхшы хәбәр | Яхъя
Рәсүлләрнең эшләре | Рәсүлләр
Ягъкубтан хат | Ягъкубтан хат
Петердән беренче хат | I Петердән хат
Петердән икенче хат | II Петердән хат
Яхъядан беренче хат | I Яхъядан хат
Яхъядан икенче хат | II Яхъядан хат
Яхъядан өченче хат | III Яхъядан хат
Яһүдәдән хат | Яһүдәдән хат
Паулдан римлыларга хат | Римлыларга хат
Паулдан көринтлеләргә беренче хат | I Көринтлеләргә хат
Паулдан көринтлеләргә икенче хат | II Көринтлеләргә хат
Паулдан гәләтиялеләргә хат | Гәләтиялеләргә хат
Паулдан эфеслеләргә хат | Эфеслеләргә хат
Паулдан филиппуйлыларга хат | Филиппуйлыларга хат
Паулдан көлессәйлеләргә хат | Көлеcсәйлеләргә хат
Паулдан тессалуникәлеләргә беренче хат | I Тессалуникәлеләргә хат
Паулдан тессалуникәлеләргә икенче хат | II Тессалуникәлеләргә хат
Паулдан Тимутәйгә беренче хат | I Тимутәйгә хат
Паулдан Тимутәйгә икенче хат | II Тимутәйгә хат
Паулдан Титуска хат | Титуска хат
Паулдан Филимунга хат | Филимунга хат
Гыйбриләргә хат | Гыйбриләргә хат
Ачылыш | Ачылыш

Исраилнен Унике Тармагы

Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

Географик Карталар

Географик Карталар

1. Борынгы Шерык
2. Мисырдан Кәнганга
3. Исраил Ыругларының Биләмәләре

4. Шаул, Давыт Һәм Сөләйман Идарә Иткән Заманнарда Исраил Патшалыгы

5. Исраил Һәм Яһүдә Патшалыклары
6. Гайсә Мәсих Заманында Рим Империясе
7. Гайсә Мәсих Заманында Фәләстин Җире
8. Гайсә Мәсих Заманында Иерусалим Шәһәре

9. Гайсә Мәсих Заманында Иерусалим Шәһәрендәге Аллаһы Йортының Сызымы

10. Рәсүл Паулның Сәяхәте 1-2

11. Рәсүл Паулның Сәяхәте 3-4

12. Ачылыш Китабында Телгә Алынган Җиде Бердәмлек

Борынгы Шерык

Мисырдан Кәнганга

Исраил ыругларының биләмәләре

Шаул, Давыт һәм Сөләйман идарә иткән заманнарда Исраил патшалыгы

Исраил һәм Яһүдә патшалыклары

Гайсә Мәсих заманында Рим империясе

Гайсә Мәсих заманында Фәләстин җире

Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәре

Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәрендәге Аллаһы йортының сызымы

Рәсүл Паулның сәяхәте 1-2

Рәсүл Паулның сәяхәте 3-4

Ачылыш китабында телгә алынган җиде Бердәмлек

Table of Contents

Изге Язма

Зәбур

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150

Сүзлек

Адәм Углы
Аклау
Аллаһы
Аллаһы Бәрәне
Аллаһы сандыгы
Аллаһыга таба борылу
Аллаһы йорты
Аллаһы Патшалыгы
Аллаһының изге кешесе
Арам
Арамей теле
Ата
Аширә
Ашторет
Ашшур
Әгрип
Бабил
Багал
Бердәмлек
Боерыклар сандыгы
Вакыт хисабы
Гаеп йолу корбаны
Гәлиләя
Гөнаһ
Гөнаһ йолу корбаны
Гөнаһ йолу көне
Грек теле
Гыйбадәтханә
Дан
Җинаять
Зәбур
Иблис
Изге
Изге Рух
Изге Рух белән сугарылу
Изге чатыр
Изге Язма
Икмәк бүләге
Илленче көн бәйрәме
Иман итүче
Иман итүчеләр бердәмлеге
Инҗил
Иске Гаһед
Исраил
Йолып алу
Йөзем изгеч
Кайгы киеме
Кайсар
Калкулык / Калку җир
Кальга
Камышлы диңгез
Канун
Канунчы / Канун белгече
Кәнган
Кәтип
Керубимнәр
Килданиләр
Килешү
Килешү сандыгы
Кирмән
Корбан
Коткаручы
Котылу бәйрәме
Кулларны кую
Кулъязма төргәге
Күкләр Патшалыгы
Ладан
Май сөртү
Мәаб
Мәзбәх
Мәрхәмәт
Мәсих
Мәсихчеләр
Мәҗүсиләр
Мирра
Очрашу чатыры
Өлкәннәр
Пакь, чиста булу (булмау)
Пәйгамбәрләр
Пелешет
Пелештиләр
Раббы
Раббы йорты
Раббының көне / Раббы көне
Рәсүл
Рим
Рухани
Саддукейлар
Самарея
Сикомор
Синай тавы
Сөннәткә утырту
Сөннәтсезләр
Стан
Суга чумдыру йоласы
Сугыш арбасы
Су җыю чокыры
Татулык корбаны
Тәкъвалык
Тәүбә итү
Тәүрат
Төргәк / Төргәкле китап
Төче күмәч бәйрәме
Тулаем яндыру корбаны
Туммим һәм Урим
Тупас тукыма
Ураза тоту
Урим һәм туммим / Урим
Үлеләр дөньясы / Үлеләр аймагы
Фарисейлар
Фарсы
Фатихалау
Фәрештә
Фиргавен
Фойникә
Хаким
Хаклык / Хак булу
Хач
Хөкемдарлык таягы
Хуҗа-Хаким
Һируд
Һүссөп
Чатырлар бәйрәме
Шайтан
Шакшы рух
Шаһитлык чатыры
Шәһәр капкасы
Шәраб бүләге
Шефела
Шимбә көн
Шөһрәт
Эдом
Эфод
Югары киңәшмә
Явыз рух
Яхшы хәбәр
Яһүд теле
Яһүдә
Яңа ай бәйрәме
Яңа Гаһед
Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре
Исраилнен Унике Тармагы

Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

Географик Карталар

- Борынгы Шерык
- Мисырдан Кәнганга
- Исраил ыругларының биләмәләре

- Шаул, Давыт һәм Сөләйман идарә иткән заманнарда Исраил патшалыгы

- Исраил һәм Яһүдә патшалыклары
- Гайсә Мәсих заманында Рим империясе
- Гайсә Мәсих заманында Фәләстин җире
- Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәре

- Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәрендәге Аллаһы йортының сызымы

- Рәсүл Паулның сәяхәте 1-2

- Рәсүл Паулның сәяхәте 3-4

- Ачылыш китабында телгә алынган җиде Бердәмлек